PROFIEL

Tweets dreigen mensenrechtenadvocaat Pu de kop te kosten

Door zijn ongezouten meningen verdwijnt de beroemde Chinese mensenrechtenadvocaat Pu Zhiqiang mogelijk lang achter de tralies. Correspondente Marije Vlaskamp over de man met de koppige kaaklijn. 'Elke zin is een verbale dreun.'

Beeld REUTERS

In zijn tas had mensenrechtenadvocaat Pu Zhiqiang altijd dvd's van de film Das Leben der Anderen over de Oost-Duitse Stasi. Hij deelde ze uit aan de staatsveiligheidsdienst, die hem schaduwde. 'Die jongens doen gewoon hun werk', zei hij. Hij hoopte dat de film 'die jongens' zou helpen mensen te blijven in een onmenselijk systeem.

Wie-doet-me-wat-blik in de ogen

Voor de 50-jarige Pu Zhiqiang is iedereen een mens. Voordat hij in mei vorig jaar verdween, maakte hij zich sterk voor van corruptie verdachte partijleden. Hij maakte filmpjes van hun getuigenissen over illegale detentie en marteling tijdens verhoren, en zette die op YouTube. De virtuoos van de Chinese Twitterdiensten vond zo'n video een logische stap. Als hij in het juridische systeem werd tegengewerkt, vocht hij buiten de rechtbank verder.

'Van ambtenaren walgt de hele samenleving, maar ook zij zijn mensen', zei hij begin september 2013 in zijn kantoor, toen hij een zaak had aangespannen namens een nabestaande van een tijdens ondervraging overleden ambtenaar. Het was een rustig moment. De doorgezakte tweezitsbank, waar tijdens drukke perioden zes journalisten tegelijk opgepropt waren, heb ik voor mezelf. Pu is een markante kerel, met een raspende bariton, koppige kaaklijn en een wie-doet-me-wat-blik in de ogen. Met een enkel woord slaat hij de spijker op zijn kop, elke zin is een verbale dreun.

Beeld AP

Het zweet parelt op zijn voorhoofd

Bij het afscheid in de airconditioned hal parelt het zweet op zijn voorhoofd. Heeft Pu, diabetespatiënt, weer eens vergeten te eten? 'Ik heb net te veel gezegd.' Wat dan? Hij wuift het weg. 'Laat maar zo.' Gewoon interview, raar einde. Het was de laatste keer dat ik hem zag.

Contact met Pu was routine. Geen opzienbarende mensenrechtenzaak of hij speelde een rol. Hij verdedigde Ai Weiwei toen de kunstenaar werd beschuldigd van belastingfraude. Hij boekte een overwinning voor een moeder die monddood werd gemaakt en werd opgesloten omdat ze de verkrachters van haar minderjarige dochter aanklaagde.

Studentenopstand

Kritisch was hij al toen hij als 19-jarige geschiedenisstudent bedankte voor het partijlidmaatschap. Als bijna afgestudeerd politicoloog overleefde hij in 1989 het neerslaan van de studentenopstand. Dat hij op de zwarte lijst stond sneed de weg naar een carrière af, tot hij na een paar jaar vage baantjes in 1995 de advocatuur ontdekte. Daar maakte hij naam met lucratieve processen voor zakenmensen en de verdediging van vertrapte boeren.

'Die dissidente zaken pak ik alleen maar aan om beroemd te worden', zei hij tegen de politie, als die zijn kantoor weer eens binnenviel. En beroemd werd hij. Glossy tijdschriften zetten hem graag op de cover, zeker toen hij in 2007 kandidaat werd gesteld voor de eervolle titel Jonge Leider. Hij werd landelijk bekend door de verdediging van mannen die wegens kritische tweets in werkkampen waren opgesloten. Ze meldden zich, vers uit het kamp met gemillimeterd haar en bittere getuigenissen, bij Pu om zijn campagne tegen werkkampen kracht bij te zetten. In 2013 werden de kampen inderdaad afgeschaft, maar Pu voorspelde dat een andere beschuldiging - 'ruzie provoceren en problemen maken' - in opkomst was, als alternatief voor willekeurige opsluiting in kampen.

De dans ontsprongen

Inmiddels zitten al ruim vijfhonderd critici vast wegens 'ruzie provoceren en problemen maken', aldus mensenrechtenorganisaties, en er zitten veel mensenrechtenadvocaten tussen. Pu ontsprong echter steeds de dans. Misschien vond de staat het charismatische redenaarstalent minder schadelijk als onderdeel van het establishment. Misschien had hij gewoon geluk.

Toen werd hij opgepakt wegens 'ruzie provoceren en problemen maken', zoals zoveel mensen overkwam aan de vooravond van het jubileum van het neerslaan van de studentenopstand. De meesten kwamen vroeg of laat vrij. Pu niet.

Ook zijn raadsman Qu Zhenhong werd gearresteerd. En zijn kantoorgenoot, advocaat Xia Lin. Het werd grimmig toen Zhang Sizhi, de éminence grise van de Chinese advocatuur, zich zorgen ging maken. Dit is geen gewone zaak, zei Zhang, die het ergste scenario vreesde als er op de inmiddels berucht geworden aanklacht 'ruzies provoceren en problemen veroorzaken' andere beschuldigingen zouden worden gestapeld.

28 tweets

Dat gebeurt nu. Er circuleert een lijst van 28 tweets waarop de aanklacht tegen Pu zou zijn gebaseerd. Op grond van die tweets wordt Pu ook van separatisme en het aanzetten tot etnische haat beschuldigd. Pu verdedigde niet alleen mensen die in problemen kwamen omdat ze hun mening uitten, hij kwam ook voor zijn eigen opvattingen uit in duizenden berichten op de Chinese twitterdienst Weibo. Soms in de vorm van een lolletje over een wet die geruchten en laster op internet strafbaar stelt. 'Ik hou oprecht van de Communistische Partij! Ben ik nu strafbaar omdat ik mezelf belaster?'

Schelden deed hij ook: 'Groot, Glorieus, Correct China, je bent een mestkever!' Gevaarlijk scherp was zijn oordeel over het minderhedenbeleid in de roerige provincie Xinjiang na een terreuraanslag van de Oeigoerse minderheid. 'Als je zegt dat Xinjiang bij China hoort, behandel het dan niet als een kolonie.'

Door 28 ongezouten meningen dreigt hij nu achter tralies te verdwijnen. En niet voor even. Zijn raadsman Shang Baojun houdt rekening met 20 jaar gevangenisstraf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.