Background

Tweespalt in het Catshuis: Europa is de lont in de gedoogcoalitie

Hoe het nu in het Catshuis afloopt, weten we niet. Wel valt er wat te zeggen over de wortel van het ongenoegen in de gedoogcoalitie waarvan we even een glimp zagen. Dat is de Europabrief die het kabinet vlak na de zomer van 2011 naar de Kamer stuurde. Mark Rutte bekeerde zich onverwacht tot de Europese gedachte, als een koning Willem II die in 1848 van de ene dag op de andere besloot democraat te worden. Den Haag nam in de eurocrisis het voortouw met suggesties voor strenge Brusselse interventies.

Beeld anp

Daar vonden CDA en VVD plotseling Wilders frontaal tegenover zich. Tot dan toe hadden ze elkaar gevonden met een cultureel conservatieve agenda. Minder immigratie en meer veiligheid, daar kwam het op neer. Interim-CDA-leider Verhagen had voor de vakantie van 2011 zelfs een onbeholpen poging gedaan zijn partij richting PVV-light te trekken. 'Het onbehagen moet ook het onbehagen zijn van een volkspartij als het CDA', had hij gezegd. Op de sociaal-economische onderwerpen was in het regeer- en gedoogakkoord een wapenstilstand gesloten. Aan ww-duur, zorgkosten en hypotheekrente-aftrek ging niks veranderen.

Belazerd
Over Europa was men in het regeerakkoord koeltjes geweest. 'Bij positiebepaling (in Brussel, MS) houdt Nederland onze structurele belangen voor ogen.' Bulgarije en Roemenië mochten voorlopig niet bij Schengen en Rutte had 'niet zoveel met de Grieken'. Dat is zo gebleven voor Wilders, die gewoon is doorgegaan over het 'eruit knikkeren' van de Grieken die 'ons hebben belazerd'.

Niet voor het kabinet. Nadat de Griekse crisis in volle hevigheid was losgebarsten, kwam het besef dat de euro serieus gevaar zou kunnen lopen. De regering keerde terug tot het vertrouwde Nederlandse pro-Europese standpunt. Daar hoorde nu ook de erkenning bij van de noodzaak van ingrijpende extra bezuinigingen. Zo werd, ten koste van het culturele conservatisme, de sociale economie weer als vanouds het politieke hoofdthema.

Wapenstilstand
Maar juist hier stonden CDA en VVD lijnrecht tegenover de PVV, die op sociaal-economisch terrein een links-populistische koers vaart. Handen af van de verworven rechten van de verzorgingsstaat, was en is het devies, vergelijkbaar met de SP. De wapenstilstand bleek niet langer houdbaar.

Dit waren de posities toen de drie partijleiders zich in het Catshuis terugtrokken. Daarbuiten ontwikkelde zich de polderconsensus. Er moet 'hervormd' worden, vindt nu mét Brussel spraakmakend Nederland. Van werkgeversvoorzitter Wientjes tot vertrekkend SER-voorzitter Rinnooy Kan, van Klaas Knot van DNB tot Coen Teulings van het Centraal Planbureau.

Het oude mechaniek lijkt versleten, maar werkt nog altijd. Op een bepaald ogenblik wordt de druk zo hoog opgevoerd dat niet langer sprake is van politiek maar van wetenschap: zo is het en niet anders, er moet hervormd worden.

Polderpartijen
CDA en VVD, in de kern polderpartijen, zijn gevoelig voor die voldongen feiten en kunnen nu nauwelijks meer afzien van wezenlijke aanpassingen van sociale verzekeringen, woningmarkt en zorg. Maar zo'n politiek van de noodzaak heeft een zwakke stee en die is altijd de brutale vraag: wie beweert dat dan? Wie zegt ons dat het tekort volgend jaar inderdaad maximaal 3 procent mag zijn?

In dit geval is de zwakke stee alweer Europa. Tot harde bezuinigingen is weliswaar besloten door de gezamenlijke regeringen. Maar die bezuinigingen moeten worden afgedwongen door een eurocommissaris die geen legitimiteit heeft in de lidstaten. Ook het Centraal Planbureau beschouwt dit als een serieus probleem, kun je lezen in het pas verschenen boek Europa in crisis. 'Wie is Olli Rehn?', vroeg onlangs nota bene een Belgische minister toen zijn bezuinigingspakket door de Europese commissie niet werd geaccepteerd.

Geert Wilders en Emile Roemer van de SP zeggen het hem na, in de wetenschap dat de bevolking ook niet op een aangesnoerde broekriem zit te wachten. Voor PVV noch SP horen Brusselse percentages bij de feiten des levens. De eurosceptische SP haalt de schouders op over een tekort van 3 procent, de PVV wil een referendum over de euro. Wie weet blijft deze gedoogcoalitie nog een tijdje zitten en slikt Wilders ongekende bezuinigingen. Maar volgens zijn eigen logica kan hij daarmee eigenlijk niet akkoord gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden