NieuwsProtesten Belarus

Tweeduizend gevangen vrijgelaten, feestelijke stemming in Minsk

Nu het geweld tegen burgers in elk geval tijdelijk is gestopt en de staking zich als een vuurtje verspreid heeft door het land, gaan mensen in Belarus met vele duizenden de straat op. In Minsk heerst een jubilante feeststemming van met rood-witte vlaggen zwaaiende menigtes.

Mensen knuffelen elkaar na te zijn vrijgelaten uit het detentiecentrum in Minsk.Beeld AP

Nu het brute en lukrake geweld van de politie, althans tijdelijk, grotendeels is opgehouden en er al tweeduizend (van de ruim zesduizend) opgepakte burgers in vrijheid zijn gesteld, heerst er een feestelijke stemming in de straten van hoofdstad Minsk en andere steden in het land.

De overwinningssfeer wordt nog vergroot door het grote aantal staatsbedrijven – de parels van Loekasjenko’s arbeidersstaat – waar het werk is neergelegd als protest tegen het geweld en tegen de vervalsing van de verkiezingen. Vrijdag lijkt de staking nog sneller om zich heen te grijpen dan de dagen ervoor. Daarnaast zijn behalve in de hoofdstad Minsk ook in tal van andere steden en dorpen duizenden vrouwen in het wit de straat op gegaan om te protesteren.  De officiële uitslag daarvan is vandaag gemeld, waarbij Loekasjenko 80,1 procent en Tichanovskaja 10,1 procent van de stemmen is toegewezen.

Doktoren behandelen mensen die zeggen te zijn gemarteld en afgerandseld door de politie in Belarus in een detentiecentrum in Minsk. Beeld EPA

‘Belarussen willen nooit meer onder deze macht leven’

Tichanovskaja liet vrijdag ook weer van zich horen, met een videoboodschap vanuit Litouwen, waar ze begin van de week onder druk naar uitweek. ‘Belarussen willen nooit meer onder deze macht leven’, zegt ze daarin. Ze herinnert eraan dat ‘waar de stemmen eerlijk geteld werden, en ook in de meeste exitpolls, we tussen de 60- en 70 procent van de stemmen kregen, en in een deel van Minsk 90 procent’. Ze voegde eraan toe: ‘We hebben altijd gezegd dat we onze keus moeten verdedigen met vreedzame middelen. Maar de autoriteiten hebben er een bloedig gevecht van gemaakt.’ Dat wordt bevestigd door vrijgelaten burgers, die een beeld schetsen van vernederingen en martelingen.

Onder druk van de enorme maatschappelijke tegenreactie, die vanwege haar vreedzame karakter niet te bestrijden lijkt met knuppels en geweld, lijkt Loekasjenko het sinds donderdag over een andere boeg te gooien. Zijn minister van binnenlandse zaken betuigde spijt aan burgers die in het geweld terecht waren gekomen, en de president liet weten ‘de arbeidersraden te hebben gehoord en de arrestaties te laten onderzoeken’.

Een man toont sporen van geweld op zijn lichaam die naar eigen zeggen het werk zijn van de politie in het detentiecentrum in MinskBeeld AP

Opstappen

Vrijdag liet Loekasjenko weer van zich horen. Hij riep grote bedrijven op niet te staken, omdat dat de buitenlandse concurrentie ‘in Rusland en Canada’ in de kaart zou spelen. Maar veel werkersraden eisen juist het opstappen van Loekasjenko. Dat geldt ook voor MAZ, de grote truck- en busproducent in Minsk, waar de Belarussische premier vrijdag ging praten met de werkers. 

De (halve) spijtbetuigingen van een paar onderknuppels lijken te wijzen op een vaker gehanteerde tactiek in deze contreien, die van de goede tsaar en de slechte bojaren. Daarbij nemen onderknuppels alle schuld op zich in de hoop dat het imago van de goede leider intact blijft. Of zulks in Belarus nog kan werken is echter zeer de vraag, vooral gezien de stroom gruwelijke verhalen die loskomt met de vrijlating van honderden gevangenen. Tot dusver zijn tweeduizend gevangenen vrijgelaten, meldde de politie vrijdagmiddag.

Die bevestigen volgens mensenrechtenorganisaties en andere waarnemers massale mensenrechtenschendingen, waaronder het systematisch aftuigen van grote groepen gevangenen, seksuele en andere vernederingen, en volgens sommige getuigenissen ook het toedienen van elektroshocks. Volgens Amnesty lijkt sprake van ‘wijdverbreide marteling’. 

De Belarussische minister van buitenlandse zaken Vladimir Makei heeft tegen zijn Zwitserse collega in een telefoongesprek gezegd dat zijn land klaar is voor ‘constructieve en objectieve dialoog’ met buitenlandse partners over ‘ontwikkelingen in Belarus tijdens de verkiezingscampagne en daarna’, meldt BelTA. Vanmiddag bespreken de EU-ministers van buitenlandse zaken in een extra vergadering onder andere de situatie in Belarus. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen twitterde vanochtend dat meer sancties nodig zijn tegen ‘diegenen die democratische waarden of mensenrechten hebben geschonden in Belarus’. 

Lees ook

Keihard politiegeweld voedt het verzet tegen Loekasjenko’s bewind
Voor het eerst in 26 jaar wankelt het Belarussische regime-Loekasjenko. Steeds zwaarder politiegeweld heeft nog meer verzet uitgelokt bij de bevolking, nu ook van inwoners betrokken bij Loekasjenko’s systeem.

Deze journalisten riskeren ongekende repressie bij de volksopstand
Wie op de hoogte wil blijven van de volksopstand in Belarus, heeft weinig aan de lokale tv, radio en kranten − die staan onder staatscontrole. In plaats daarvan wagen verslaggevers van onafhankelijke nieuwssites zich op straat, waar ze het risico lopen te worden beschoten met rubberkogels. 

Straatprotesten lijken de enige optie voor de oppositie. Halen zij iets uit?
De straatprotesten zijn ongekend hardnekkig. Kunnen ze de dictator van zijn troon stoten? Vier vragen over de kracht en zwakte van de oppositie in Belarus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden