Reportage Monument Gaswinning

Tweede monument voor keerzijde van Gronings gas: ‘Nou moet het afgelopen zijn met de ellende’

Jeroen Dijsselbloem, voorzitter van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid, onthult ‘Het Andere Monument’ in de berm van de snelweg A7 vlak voor de stad Groningen. Beeld Harry Cock/de Volkskrant

Noem het een historische correctie: na een monument ter ere van de gaswinning heeft Groningen nu ook een kunstwerk dat het onheil dat het gas bracht symboliseert. Mede mogelijk gemaakt door de NAM – en dat is wel wat ongemakkelijk.

Vrachtwagenchauffeurs die claxonneren bij het passeren van een kunstwerk. Op de snelweg A7, vlak voor de stad Groningen, gebeurt het dinsdagmiddag. In de berm is zojuist een 8 meter hoge stalen constructie onthuld die een baksteen voorstelt. De barst symboliseert niet alleen de fysieke schade die veel Groningers door de aardbevingen aan hun huizen hebben. De scheur staat volgens de initiatiefnemers ook voor ‘de barsten die dat veroorzaakt in de levensvreugde, het vertrouwen en de toekomstverwachtingen van de slachtoffers.’ Het getoeter van passanten is op te vatten als een blijk van instemming.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

‘Het Andere Monument’, heet het nieuwe beeld. Groningen hád namelijk al een monument. In 2009 onthulde toenmalig koningin Beatrix de Gasmolecule, ter ere van vijftig jaar gaswinning. Nog geen 10 kilometer verderop, langs dezelfde A7. Vlak bij de akker van boer Boon in Kolham, waar in 1959, woensdag precies zestig jaar geleden, het Slochterse gasveld werd ontdekt. Met de metershoge chemische verbinding van het hoofdbestanddeel van aardgas, methaan (CH4) vierde Nederland de voorspoed die een halve eeuw ‘onzichtbaar goud’ had gebracht.

Het in 2009 gebouwde monument. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Hoewel de bodem al sinds eind jaren tachtig af en toe trilde, leken de gasbevingen toen nog tamelijk onschuldige uitzonderingen, amper twee pagina’s waard in het vuistdikke herdenkingsboek dat gashandelshuis Gasterra tien jaar geleden bij het jubileum uitgaf. ‘Vruchtbare bodem is een rijk bezit’, kon toen nog zonder cynisme worden opgetekend.

Weinig te vieren

Honderdduizend schademeldingen verder valt er weinig meer te vieren als het over gas gaat in Groningen. Twee uur voor de nieuwe sculptuur onthuld werd, kwam het Staatstoezicht op de Mijnen met het advies de gaskraan nog sneller dicht te draaien. Een sobere onthulling volgt. ‘Er is geen reden voor feest’, zegt Piter Bergstra, voorzitter van de stichting die zich vier jaar voor het monument inspande.

Zo zijn beide monumenten spiegels van hun tijd. Als iets illustreert hoe na een halve eeuw de gaswinning in Groningen in een paar jaar tijd veranderde van een zegen voor het land in ‘een nachtmerrie’ (de woorden die premier Mark Rutte vorige week koos), dan zijn het deze twee kunstwerken. Het alternatieve monument is voortschrijdend inzicht, een markering van schade en schande, een historische correctie met de kennis van nu.

Actiegroepen vonden een andere manier om die correctie aan te brengen. Tot twee keer tot werd de Gasmolecule beklad met rode verf. De laatste keer vorige week, na de aardbeving bij Westerwijtwerd. Anderen menen dat het monument dat de zegeningen van de gaswinning belichaamt verwijderd moet worden. ‘Een symbool van exploitatie en onderdrukking’, noemde de lokale politieke partij Leefbaar Midden-Groningen het. Een motie die tot weghalen opriep werd vorig jaar echter verworpen door de gemeenteraad.

‘Wij doen niet aan een beeldenstorm’, zegt Piter Bergstra. ‘In plaats van een kunstwerk te vernielen stellen wij er liever een tegenover. Wat dat betreft is het evenwicht hersteld. Nou moet het nog afgelopen zijn met de ellende.’

Financiering

Ook het Andere Monument is niet onomstreden. Dat heeft te maken met de financiering: het kunstwerk is mede mogelijk gemaakt door de Nederlandse Aardolie Maatschappij. Coulant of wrang – de meningen lopen uiteen. ‘Onwaarachtig. Een pr-stunt’, meent de Groninger Bodem Beweging. Is het niet ultieme horigheid dat Groningen zelfs in het herdenken van onrecht afhankelijk is van het bedrijf dat dat onrecht veroorzaakt?

Bergstra kent de kritiek. Ze hadden het liever zonder bijdrage van de NAM gedaan. ‘Maar toen het niet zonder bleek te lukken, hebben we gedacht: laat degene die de ellende veroorzaakt ook maar meebetalen.’

Jeroen Dijsselbloem: ‘Het monument laat de andere kant zien van de gaswinning, een keerzijde die niet genoeg benadrukt kan worden.’ Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Het Andere Monument wordt onthuld door Jeroen Dijsselbloem. Hij is sinds kort voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV). Die onafhankelijke instantie stelde als eerste in 2015 onomwonden vast dat in Groningen geld verdienen voor veiligheid ging, dat risico’s stelselmatig zijn onderschat of gebagatelliseerd.

‘Bij de gaswinning gingen de baten voor de lasten uit’, citeert de voormalig minister van Financiën uit dat rapport. Toen Dijsselbloem over de schatkist ging in het kabinet-Rutte II werd de gaswinning voor het eerst afgebouwd. ‘Een beslissing die lang, te lang op zich liet wachten’, erkent hij nu. ‘Het monument laat de andere kant zien van de gaswinning, een keerzijde die niet genoeg benadrukt kan worden.’

De stichting die ijverde voor het monument is vernoemd naar Meent van der Sluis. De leraar milieukunde uit Assen legde in de jaren tachtig al het verband tussen de gaswinning en aardbevingen. Aanvankelijk werd hij weggehoond. Pas veel later zou de NAM erkennen dat de gaswinning tot aardbevingen leidt.

Woensdag houdt de huidige communicatiemanager van het energieconcern gepaste afstand. Van der Sluis’ weduwe Trijni is met kinderen en kleinkinderen eregast bij de onthulling van het monument, waarin het profiel van haar overleden man is verwerkt. Zij ziet in het ontwerp van de Groningse kunstenaar Karel Buskes erkenning voor zijn strijd. ‘Maar er zitten nog steeds zoveel mensen in de sores. Het onrecht is er nog steeds. Het werk is nog niet af.’

Lees verder 

Toezichthouder: nog minder gaswinning en crisisaanpak nodig in Groningen
De gaskraan moet verder dicht en de Groningse huizen sneller versterkt. Dat adviseert het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) naar aanleiding van de aardbeving vorige week woensdag bij Westerwijtwerd, die met een kracht van 3,4 op de schaal van Richter een van de zwaarste schokken in Groningen ooit was.

Nederlandse Staat verdiende in zestig jaar een duizelingwekkende 417.000.000.000 euro aan aardgaswinning
Zestig jaar na de ontdekking van gasveld Slochteren heeft de Staat 417 miljard euro verdiend aan de Nederlandse gasvoorraden. Shell en andere bedrijven die zich bezighouden met de exploitatie ervan schreven in de afgelopen vijftig jaar ruim het dubbele bij aan toegevoegde waarde: 1.000 miljard euro.

Trijni van der Sluis over het kunstwerk en haar overleden echtgenoot
Verslaggever Toine Heijmans ging in februari, toen de financiering voor het monument nog niet rond was, op bezoek bij Van der Sluis’ weduwe Trijni. ‘Je moest van goeden huize komen om hem omver te praten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden