Tweede leg

Regisseur Ridley Scott is met de film Prometheus terug in het genre dat hem beroemd maakte: sciencefiction. Het begin van een nieuwe cyclus?

Ridley Scott vloekte toen hij op de filmset van Avatar de eerste beelden van het sciencefictionspektakel van zijn goede vriend en collega James Cameron onder ogen kreeg. 'Je hebt de fucking lat wéér hoger gelegd', bromde de Britse filmmaker destijds in een onderonsje, opgetekend door The Independent.


Daar kon Scott zijn collega niet mee laten wegkomen. Zijn nieuwste film Prometheus, groots aangekondigd, speelt zich af vóór zijn sciencefiction-horrorfilm Alien (1979). Prometheus moet de achtbaanachtige 3D-sensatie van Avatar overtreffen, zoals Cameron met de vervolgfilm Aliens (1986) ooit zijn origineel overtrof - qua spektakel althans.


De keuze van Sir Ridley Scott (74) om terug te keren naar het sciencefictiongenre, is opvallend. Na de onverwoestbare klassiekers Alien en Blade Runner (1982) koos hij nooit meer voor dat genre. De kans dat hij zichzelf daar zou overtreffen, was immers nihil. Nog altijd noemt Scott Blade Runner de meest complete en persoonlijke film - kort na de onverwachte dood van zijn broer gedraaid - die hij ooit maakte.


Claustrofobisch

Alien ging over de bemanningsleden van een ruimteschip die het in een claustrofobisch kat- en muisspel stuk voor stuk afleggen tegen een moordzuchtige buitenaardse parasiet. De film slaagde volledig in de zelden vertoonde combinatie van sciencefiction en horror. De special effects waren grensverleggend, denk aan de befaamde scène waarin de alien zich tijdens het ontbijt dwars door de maag van een van de personages vreet.


In Blade Runner, een verfilming van een kort verhaal van sciencefictionschrijver Philip K. Dick, schetste Scott het altijd regenachtige, neonverlichte Los Angeles van 2019 - waarin vliegende auto's en vlammende fabriekspijpen de skyline domineren - als een multiculturele samenleving. Daarin moet een premiejager een groepje ontsnapte, nauwelijks van mensen te onderscheiden androïden uitschakelen.


Voldoening

Scott zou na beide films, de tweede en derde van zijn oeuvre, zo veel voldoening hebben gevoeld dat hij het sciencefictiongenre de rug toekeerde. Dat Blade Runner na de première in 1982 volledig flopte en pas na de director's cut van 1992 (Scott verwijderde de uitleggerige voiceover en verving het happy end voor een ambigu slot) als klassieker werd beschouwd, had daar volgens de regisseur niets mee te maken.


Je zou bijna vergeten dat de in de Verenigde Staten woonachtige Brit ook andere films heeft gemaakt. Na een aantal flops werd de heerlijke lesbo-roadmovie Thelma & Louise (1991) zijn eerste bioscoophit sinds Alien. Hoogstpersoonlijk reanimeerde hij negen jaar later met Gladiator (2000) het uitgestorven swords and sandals-genre.


In die films balanceerde Scott tussen de artistieke en commerciële zijden van zijn vak. Russel Crowe, in vorm als de Romeinse generaal Maximus in Gladiator, zei destijds: 'Ridley beseft heel goed dat je weliswaar zo artistiek en kunstzinnig kan zijn als je wilt, maar dat je tegelijk moet beseffen dat je aan het spelen bent met een budget van meer dan 100 miljoen dollar. Dus je zorgt er voor dat het artistieke freewheelen voldoende commercieel blijft. Anders zou je wel eens snel zonder baan kunnen zitten.'


In zijn beste werk verenigde Scott visueel spektakel vakkundig met dragende personages. Kijk hoe Sigourney Weaver zich in Alien ontpopte als de eerste vrouwelijke actieheld in de filmgeschiedenis. Of hoe Harrison Ford in Blade Runner voor even afrekende met zijn imago van vrolijke avonturier, opgebouwd met Star Wars en Indiana Jones. En kijk hoe hij Rutger Hauer, die delen van zijn eigen dialoog schreef, motiveerde tot de rol van zijn leven.


Critici

Met deze voorbeelden sloeg Scott de critici om de oren als ze weer eens beweerden dat de voormalige reclamefilmer tekortschiet op het gebied van spelregie. Het is desalniettemin de vormgeving van zijn films die het meest blijft hangen; onvergetelijk is het fallische alien-ontwerp van de Zwitserse illustrator H. R. Giger. Zelf bemoeide Scott zich in Alien tot op het detail met het ontwerp van het ruimteschip. Zo dwong hij de setontwerpers een aantal plafonds op de set te verlagen voor maximaal benauwend resultaat.


Waarom Scott dertig jaar na Blade Runner toch terugkeert naar het genre waarin hij zichzelf bij de grootste filmmakers der aarde schaarde? Een genre dat bovendien als een onuitwisbare stempel naast zijn naam kwam te staan?


Het mag duidelijk zijn dat hij het niet enkel doet om een jongere collega (Cameron is 57) te overtreffen. Een andere reden is dat hij in de originele Alien een kapstokje vond om een nieuwe verhaalcyclus aan op te hangen. Ook stelt de enorme vlucht die de ontwikkeling van digitale effecten heeft genomen hem in staat vrijwel elk idee te visualiseren.


Sterker nog: Scott genoot naar eigen zeggen zo van de terugkeer naar zijn sciencefictionwereld dat hij werkt aan een vervolg op Blade Runner. Daarin ziet hij het liefst een rol voor Harrison Ford (over Hauer is nog niets bekend), vertelde hij zaterdag aan The Independent. In zijn verrassend gevonden tweede jeugd lijkt het een kwestie van tijd voor de bejaarde filmmaker Prometheus 2 in de steigers zet.


De vijf beste films van Ridley Scott

1


Blade Runner


(1982) - Detective, film-noir en visionair toekomstbeeld in één, met een onvergetelijke synthesizersoundtrack van Vangelis.


2


Alien


(1979) - Claustrofobische sciencefictionhorror met het engste monster uit de filmgeschiedenis, ontworpen door de Zwitserse illustrator H. R. Giger.


3


Gladiator


(2000) - Belangrijke wederopstanding van de historische spektakelfilm, schatplichtig aan Ben-Hur en Spartacus. Russel Crowe in topvorm als de Romeinse generaal Maximus. Goed voor vijf Oscars.


4


Thelma & Louise


(1991) - Geena Davis en Susan Sarandon nemen wraak op een verkrachter en slaan op de vlucht in heerlijk losse roadmovie. Met de billen van Brad Pitt én een klassieke slotscène.


5


Black Hawk Down


(2001) - Controversieel oorlogsspektakel. Pentagonpropaganda of de gruwelijke praktijk van het militaire buitenlandbeleid van de Verenigde Staten?


Volgens regisseur Ridley Scott moeten we Prometheus niet als prequel van zijn horror-sciencefictionklassieker Alien bekijken. Toch is zijn nieuwste film onlosmakelijk met de Alien-saga verbonden. Hoe zat het ook alweer?


In 2093 arriveert het ruimteschip Prometheus in een ver sterrenstelsel. Het gaat op zoek naar buitenaards leven en, als het even kan, de ontstaansgeschiedenis van de mensheid (Prometheus, 2012). Een ander schip, de Nostromo, pikt in 2122 een signaal op van de planeet waar de Prometheus verzeild is geraakt. De bemanning, onder wie Sigourney Weaver als vechtersbaas Ellen Ripley, bindt daarop een ongelijke strijd aan met een dodelijk buitenaards wezen (Alien, Ridley Scott, 1979).


In 2179 ontwaakt Weaver uit haar hyperslaap, waarna ze zij aan zij met een 10-jarig meisje vecht tegen een nog grotere verzameling buitenaardsen (Aliens, James Cameron, 1986). In hetzelfde jaar stort ze neer op een gevangenisplaneet (Alien 3, David Fincher, 1992), om ruim tweehonderd jaar later, in 2381, als kloon van zichzelf de buitenaardse parasieten te lijf te gaan (Alien: Resurrection, Jean-Pierre Jeunet, 1997).


Aliens en ruimteschepen


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden