Tweede Kamer zwicht voor Britse lobby

Als het om de inzet van de krijgsmacht gaat, heeft de Nederlandse politiek een traditie hoog te houden van twijfel en het ontbreken van een strategisch debat....

Rob de Wijk

In mei 2003 besloot het kabinet troepen voor een periode van zes maanden naar de provincie Al Muthanna te sturen. Vervolgens werd de missie tweemaal verlengd. De laatste verlenging had tot doel de stabiliteit in het gebied ook tijdens de komende verkiezingen te garanderen. Minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot stelde afgelopen november: 'Het is glashelder, we gaan medio maart weg.'

Maar zo glashelder ligt het niet. De minister zelf sloot verlenging door 'onvoorziene omstandigheden' niet uit. En nu tekent zich in het parlement een meerderheid voor verlenging af. De VVD was al voor en nu gaat het CDA om.

Deze discussie geeft blijk van politieke verwarring over de veiligheidssituatie in Al Muthanna. Defensieminister Henk Kamp meende dat het er veilig is en het kabinet besloot te vertrekken. De Kamer reageerde niet, maar kwam pas in actie toen de Britten, waaronder het Nederlandse detachement valt, stelden dat de lokale autoriteiten nog niet in staat zijn de veiligheid in het gebied te garanderen. Inmiddels heeft de Britse ambassadeur flink gelobbyd bij de Kamer, die verdeeld raakte. Kennelijk wordt de minister van Defensie niet geloofd.

Volgens het meest optimistische scenario zullen de Irakezen pas ergens in 2006 in staat zijn zelf de veiligheid in het hele land enigszins te garanderen. Maar de opleiding van veiligheidstroepen loopt achter op het schema en het heeft er alle schijn van dat de vertraging eerder groter dan kleiner wordt.

Dat komt vooral door de kardinale fouten die de Amerikanen na de interventie hebben gemaakt. Door het veel te harde Amerikaanse optreden werd de aanvankelijke steun van de bevolking grotendeels verspeeld, is van Irak een centrum van de internationale jihad gemaakt en is de binnenlandse terreur aangemoedigd. Degenen die zich nu aanmelden voor politie of leger, worden door de tegenstanders van de bezetting als overlopers gezien en zijn hun leven niet zeker. Degenen die met rust worden gelaten, zijn vaak aanhangers van anti-westerse hardliners. Het gevolg is dat de Amerikanen nu de keus hebben tussen snelle terugtrekking en burgeroorlog, of blijven en toenemend verzet.

Al Muthanna, dat buiten de Amerikaanse sector ligt, is een gunstige uitzondering. Het is er relatief rustig en binnenkort moeten de Irakezen daar zelf de veiligheid kunnen garanderen. Als signaal dat de stabilisatiemacht de komende twee jaar daadwerkelijk uit Irak wil vertrekken, is de ontruiming van de Nederlandse sector een goed begin. Maar de voltooiing van een lokale veiligheidsmacht is slechts mogelijk als er voldoende druk op de ketel wordt gehouden. Een harde deadline voor terugtrekking van de Nederlanders is dan essentieel. Dat dwingt alle partijen er echt werk van te maken. Verlenging van de missie om tijd te scheppen voor de opbouw van een veiligheidsapparaat is dus een regeling met een open einde.

In de Kamer wordt betoogd dat de veiligheidssituatie in Al Muthanna slechter is dan minister Kamp beweert. VVD-Kamerlid Hans van Baalen stelt dat er na de verkiezingen, tijdens de vorming van een regering, ook behoefte is aan veiligheid. Hij wil het lichtbewapende Japanse detachement niet onbeschermd achterlaten. Dat laatste is vreemd, want Japan besloot tot verlenging van het verblijf - ongeacht wat er in Den Haag zou worden besloten.

Maar verkiezingen zullen aan de veiligheidssituatie weinig veranderen. Wat de uitkomst ook is en hoe ze ook zullen verlopen, het is ondenkbaar dat de regering die in februari wordt gekozen echt door de hele bevolking wordt gesteund. Zolang de stabilisatiemacht door velen als bezetter wordt gezien, wordt de nieuwe regering per definitie als marionet van het Westen beschouwd en zal daarom te weinig legitimiteit hebben.

Kortom, als de veiligheidssituatie in Al Muthanna nu goed is, is die dat over een half jaar ook; en als die nu slecht is, geldt dat ook voor over een half jaar. Het is een illusie te denken dat verlenging van onze aanwezigheid een betere situatie schept om troepen terug te halen. En een logisch toekomstig ijkpunt voor die terugtrekking ontbreekt.

Dat brengt mij op het punt van de aflossing. Die is in Al Muthanna niet geregeld. Waarom niet? De meest voor de hand liggende verklaring is: het is er veilig. En als dat niet het geval is, hadden de Iraakse regering, de Amerikanen en de Britten de aflossing allang moeten regelen.

Of wordt stilzwijgend gehoopt dat de Nederlandse politiek het verblijf wel weer zal verlengen? Dat zou best kunnen. Maar Nederlandse meegaandheid, politiek vertaald met de woorden 'solidariteit', 'verantwoordelijkheid' en 'morele plicht', zet een premie op inactiviteit van de werkelijk verantwoordelijken.

Duidelijkheid is ook om een andere reden geboden. Een harde deadline is een krachtig signaal naar de opstandelingen. In de praktijk blijkt een duidelijke vertrekdatum gunstig voor de veiligheidssituatie, omdat opstandelingen de stabilisatiemacht dan niet als bezetter kunnen zien. Politieke verdeeldheid, gekoppeld aan een matig publiek draagvlak voor deelname aan een operatie, lokt aanslagen ter beïnvloeding van de besluitvorming uit. Spanje kan daarvan meepraten.

Daarbij komt dat rijke landen met een geavanceerde krijgsmacht voor het beginsel 'early in, early out' moeten kiezen. Alleen deze landen, waaronder Nederland, beschikken over een krijgsmacht waarmee geloofwaardig in aanvankelijk gevaarlijke situaties kan worden opgetreden. Andere landen, met een minder geavanceerde krijgsmacht, dienen na maximaal twee termijnen van zes maanden de taak over te nemen.

Vooraf dienen dus duidelijke limieten aan de inzet van militairen te worden gesteld. Geen gemarchandeer en geen soepelheid, tenzij er echt 'bijzondere omstandigheden zijn'. Maar die zijn er nu niet en toch is de Nederlandse politiek al weer aan het schuiven.

Het zal ongetwijfeld ook te maken hebben met de loyaliteit aan de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Met die loyaliteit is over het algemeen niets mis, maar in dit specifieke geval wel. Want de overwegingen om Irak binnen te vallen deugden niet. Dat is zo langzamerhand wel bekend. Het merendeel van de Nederlanders was tegen. Dat bleek uit opiniepeilingen. En vervolgens hebben de Amerikanen er een puinhoop van gemaakt. Dat was voorspeld.

Zo bezien heeft Nederland meer dan voldoende verantwoordelijkheid genomen in een crisis waarvoor zij geen verantwoordelijkheid draagt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden