ReportageCeta-debat

Tweede Kamer heeft grote inhoudelijke bezwaren tegen handelsverdrag met Canada

In het eerste deel van het debat over Ceta, het handelsverdrag met Canada, blijkt hoe groot en breed gedeeld de bezwaren in de Tweede Kamer zijn. De stellingen zijn betrokken, alleen ChristenUnie zit nog op de wip en kan het kabinet, samen met Kamerlid Haga, aan een nipte meerderheid helpen. 

De Ambassadeur van Canada, Lisa Helfand, kijkt toe tijdens het debat over de Economische en Handelsovereenkomst (Ceta) tussen Canada en de Europese Unie en haar lidstaten.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Hoe het ook afloopt met de ratificatie van het Ceta-verdrag in Nederland, niemand zal nadien kunnen beweren dat er niet over is gesproken. Als na vijf uur de helft van de partijen zijn woordje heeft gedaan over dit handelsverdrag met Canada, en voorzitter Khadija Arib een schorsing van een uur aankondigt, wil Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) even weten hoe het zit met die 240 minuten spreektijd die Thierry Baudet (Forum voor Democratie) op het laatste moment heeft gevraagd.

Daar is Arib zelf ook wel benieuwd naar. Baudet: ‘Excuses voor het late aanmelden, maar dit is voor ons een heel wezenlijk punt.’ En inderdaad: aan het eind van de avond volgt zijn anderhalf uur lange betoog waarin hij de weerzin van zijn partij tegen het supranationale karakter van de EU uiteenzet, de supranationale elementen die hij ziet in het geschillenmechanisme van Ceta  (‘een nieuw supranationaal hof’) en in het feit dat het een ‘levend verdrag’ is - waar ‘Brusselse bureaucraten’ aan kunnen morrelen ‘zonder dat wij er nog aan te pas komen’. Onderweg heeft hij ook het Europese Hof voor de Rechten van de Mens en de beroepsinstantie van de Wereldhandelsorganisatie aan de schandpaal genageld. Zijn punt: internationale hoven vergroten hun macht (vooral via hun eigen vonnissen) na hun oprichting. 

Forums betoog sluit aan bij dat van de PVV - beide partijen vinden dat de grondwet noopt tot aanvaarding van Ceta met een tweederde meerderheid van beide Kamers (en niet de simpele meerderheid die nu volstaat). Maar wat verder vooral opvalt is dat veel van hun andere bezwaren overlappen of simpelweg gelijk zijn aan die van de linkse oppositie. Zoals Danai van Weerdenburg (PVV) het zegt: ‘Als de PVV zij aan zij staat met de extreemlinkse activisten van Milieudefensie, dan weet je dat er iets goed mis is.’ 

Echt cynisch

De PvdA is in oktober overgelopen naar het Nee-kamp en vooral D66 is erop gebrand de draai van de PvdA (vóór in het kabinet, tegen vanuit de oppositie) er in te wrijven. Rob Jetten is teleurgesteld dat Lodewijk Asscher en oud-minister van handel Ploumen niet aanwezig zijn. Zij heeft zich als minister immers hard gemaakt voor het verbeterde geschillenmechanisme dat nu onderdeel is van Ceta. Hoe kan de PvdA tegen een verdrag stemmen dat de partij zelf zo vurig heeft verdedigd - en zelfs mee heeft helpen vormgeven? Jetten houdt  minutenlang een vlammend betoog voor  het verdrag, waarna hij verklapt dat het allemaal citaten zijn van PvdA-politici. En nu zijn ze tegen, ‘omdat de lat niet hoog genoeg ligt. Hier word ik echt cynisch van.’ 

Ook CDA en  VVD hekelen de opstelling van de sociaaldemocraten en de negatieve internationale gevolgen ervan. ‘Het is hier geen theekransje!’, brult Arne Weverling (VVD) boos door de Kamer. 

In plaats van over een debat kan vaak beter worden gesproken van een spiegelgevecht. Wat blijkt? Alle partijen zijn vóór een handelsverdrag met Canada – alleen niet voor dít verdrag, dat na jarenlange onderhandelingen voorligt en door de helft van de EU-lidstaten is geratificeerd.

De linkse oppositie wil een beter handelsverdrag, waarin mensenrechtenactivisten en dierenwelzijn, en klimaatdoelen, en al die andere deelbelangen van de tientallen niet-gouvernementele organisaties en professoren die via de media hebben laten weten tégen Ceta te zijn, tot volledige genoegdoening in het verdrag geschreven worden. En dat ook nog spoort met de circulaire landbouw waartoe het kabinet heeft besloten.

Kan het kabinet voortaan alleen nog klimaatneutrale of -positieve verdragen afsluiten, vraagt Isabelle Diks (GroenLinks)? ‘En landbouw uitsluiten van alle toekomstige handelsverdragen?’ ‘Nu breekt mijn klomp’, valt Arne Weverling haar aan. ‘Drie van de vijf boeren bestaat dankzij export. Dit is klinkklare onzin. We zijn een handelsland, dit is een middel om de welvaart op peil te houden.’ Daar ziet Diks een fundamenteel verschil: ‘Ik wil het welzijn vergroten van iedereen op de wereld.’ De conclusie van Weverling is gelaten: ‘Dit gaat een lange treurige dag worden. Alle linkse hobbies worden betaald door welvaart en banen, dus tel uw zegeningen.’

Zeugen in kooien

Behalve Diks, die onder meer verwijst naar zeugen in stalen kooien, heeft ook Esther Ouwehand (Partij voor de Dieren) geen hoge pet op van de Canadese vrienden. Die hebben immers de oorspronkelijke bewoners verjaagd ‘en staan nog steeds toe dat zeehondjes worden doodgeknuppeld’. Volgens Ouwehand heeft minister van Buitenlandse Handel Sigrid Kaag ‘in de media alle tegenstanders zand in de ogen gestrooid’. 

Tegenover Kaags eerdere afwijzing van door de oppositie verspreide ‘mythes’ over Ceta, stelt zij dat het verdrag een uiting is van achterhaald neoliberaal denken – ‘ten gunste van het grootkapitaal: het kabinet zet natuur en klimaat in de uitverkoop’. Uiteindelijk is de PvdD ‘tegen dit soort handelsverdragen omdat we maar één aarde hebben en daar moeten we het mee doen’. Immers, ‘de natuur kan niet demonstreren op het Malieveld’. Mahir Alkaya (SP) vult aan dat ‘de tijd Ceta heeft ingehaald, het is een gedrocht uit het verleden’.

Gedrocht, dat klinkt niet positief. Baudet zal er later nog overheen gaan met ‘woekerpact dat ons uitlevert aan buitenlandse rechters’. Maar eerst mag Danai van Weerdenburg namens de PVV er nog aan herinneren dat drie jaar geleden 200 duizend handtekeningen zijn opgehaald van mensen die een referendum wilden over Ceta. ‘Dat is er nooit gekomen, het kabinet werd bang.’ Nu zijn ‘alle drogredenen en pressiemiddelen uit de kast getrokken’ door minister Kaag – ‘en tegenstanders belachelijk gemaakt’. Verder is de conclusie dezelfde als die van links: ‘het verdrag is oneerlijk, onrechtvaardig, en onacceptabel.’

Protectionisme

Alsof er nooit een kabinet is geweest waarin de VVD en de PvdA broederlijk samen aan Ceta trokken, ontspint zich nu een debat waarin Weverling zich beklaagt over ‘opstekend protectionisme, een soort radicale agenda, de mode om tegen handel te zijn’. Hij vindt Kirsten van den Hul (PvdA) tegenover zich. Zij is ook blij met de extra banen, zegt ze, ‘maar ten koste van wat: de rijken worden steeds rijker en handel is daar een belangrijke oorzaak van’.

Duidelijk is dat alle stellingen al lang zijn ingenomen in de Tweede Kamer. Alleen coalitiegenoot ChristenUnie twijfelt openlijk – dat moet ook wel, omdat deze partij eerder tegenstander was. Minister Kaag moet de partij over de streep trekken en krijgt huiswerk mee: ze moet terug naar de Europese Commissie, terug naar Canada, ‘om te kijken of we tot verscherpt toezicht kunnen komen’ inzake voedselveiligheid, en ze moet de douane uitbreiden.

Kaag, die met collega Stef Blok bijna tien uur geduldig in de bankjes het debat aanhoort, antwoordt donderdagochtend. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden