NieuwsAspirant-ministers

Tweede Kamer gaat aspirant-kabinetsleden ondervragen

De formatie van een nieuw kabinet wordt weer (een beetje) minder geheimzinnig. Ministers en staatssecretarissen moeten voortaan vóór hun benoeming worden gehoord door de Tweede Kamer, die zo kan controleren of de kandidaat-bewindspersoon geschikt is voor de baan.

Een overzicht van de plenaire zaal tijdens een debat in de Tweede Kamer over de ontwikkelingen rondom het coronavirus.Beeld ANP

Dat is de strekking van een voorstel dat D66 en GroenLinks donderdag indienen bij een debat over het eigen reglement van orde van de Kamer. De partijen weten een meerderheid achter zich, zegt D66-Kamerlid en indiener Paul van Meenen. De hoorzittingen moeten al na de aankomende verkiezingen van start gaan.

D66 en GroenLinks lieten zich inspireren door de hoorzittingen in het Europees Parlement. Daar worden kandidaten voor de Europese Commissie vooraf uitgebreid ondervraagd. Het leidde er tijdens de Brusselse formatie van vorig jaar toe dat de kandidatuur van drie Eurocommissarissen werd teruggetrokken, nadat twijfels waren gerezen over hun integriteit. Van Meenen wijst ook op Nederlandse gemeenteraden waar wethouders voor hun benoeming worden gehoord. 

Hij noemt de transparantie als belangrijkste reden om de hoorzittingen naar het Binnenhof te halen. ‘Mensen hebben het recht om te weten wie hun ministers zijn voordat ze bij de koning op het bordes staan.’ 

Volgens D66 en GroenLinks zou het aantal incidenten later in de kabinetsperiode kunnen afnemen doordat de aspirant-kabinetsleden vooraf worden ondervraagd. Kandidaten met een overtuigend verhaal kunnen hun positie in de hoorzittingen juist versterken, denkt Van Meenen.

Ook tussentijds aantredende bewindspersonen moeten worden gehoord. Officieel blijft het aanstellen van bewindspersonen ook na de wijziging voorbehouden aan de minister-president (en de Koning). De Kamer krijgt dus geen veto om de benoeming van naar haar mening ondermaatse kabinetsleden tegen te houden.

Ervaring wordt belangrijker

Met de wijziging van de eigen huisregels trekt de Tweede Kamer de kabinetsformatie verder uit de Haagse achterkamertjes. In de formatie van de kabinetten-Rutte II en III speelde de Koning al voor het eerst geen echte rol meer. Het initiatief lag na de verkiezingen volledig bij de Kamer: die wees na een debat de (in)formateurs aan en gaven die een opdracht mee.

Bij die renovatie van het formatieproces was nog geen aandacht voor de aanstelling van de ministers en staatssecretarissen. Waarom zij de meest geschikte Nederlanders waren voor de baan, bleef vaak onduidelijk. Een van de benoemingen die tot verbazing leidde, was die van Halbe Zijlstra in 2017 tot minister van Buitenlandse Zaken. Het ontbrak de VVD’er volledig aan relevante buitenlandervaring.

Met het amendement kan de Kamer, met vaak veel ervarener portefeuillehouders, de nieren proeven van toekomstige Zijlstra’s. Van Meenen: 'Dat kan heel interessante ontmoetingen opleveren.’

Lees ook: 

Ook D66-minister Kajsa Ollongren wil de regels van het democratische spel veranderen. Door een voorkeurstem meer gewicht te geven, hoopt het kabinet de kloof tussen kiezers en gekozenen te verkleinen. Populaire kandidaten komen sneller dan nu in de Tweede Kamer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden