Nieuws Mali

Tweede Kamer eist opheldering over ware toedracht dodelijk Apache-ongeluk in Mali

De Tweede Kamer eist opheldering over de toedracht van het ongeluk met een Apache-helikopter in 2015 in Mali. Twee Nederlandse militairen kwamen om toen de helikopter neerstortte door een technisch mankement. Zowel coalitie als oppositie wil weten hoe dat mankement echt is ontstaan.

Militairen dragen een kist met de Nederlandse vlag bij aankomst van de twee bij het Apache-ongeluk omgekomen militairen. Beeld ANP

Aanleiding is een publicatie in De Groene Amsterdammer over de crash. Toenmalig defensieminister Jeanine Hennis-Plasschaert schreef in november 2016 aan de Kamer dat de oorzaak van het ongeluk lag ‘in het ontwerp van een component’ in het besturingssysteem van de Apache. Kapitein René Zeetsen (30) en eerste luitenant Ernst Mollinger (26), in Mali als onderdeel van de vredesmissie van de Verenigde Naties, zouden door die ontwerpfout de controle over het toestel hebben verloren.

Volgens De Groene blijkt echter, onder meer uit een intern onderzoeksrapport van Defensie, dat de gevechtshelikopter beschadigd was. Hoogstwaarschijnlijk kwam het besturingssysteem in 2008 gemankeerd uit een reparatiewerkplaats in de Verenigde Staten, of ontstond het gebrek al bij de productie. Uitgesloten is dat de beschadiging voortkwam uit het simpele gebruik van de helikopter. Daarmee lijkt de lezing over het ongeluk van Defensie, dat het bij een ontwerpfout hield, onvolledig.

Regeringspartijen VVD, CDA en D66 vragen de huidige minister van Defensie Ank Bijleveld (CDA) nu om duidelijkheid over de toedracht. Dat geldt ook voor oppositiepartijen PVV, SP, PvdA en GroenLinks, die Kamervragen hebben ingediend.

Nabestaanden

‘Als dit verhaal klopt, is het de zoveelste keer dat Defensie zaken onder de pet lijkt te houden’, zegt PvdA-Kamerlid John Kerstens. ‘Ik wil weten of de Kamer onvolledig geïnformeerd is’, voegt Isabelle Diks (GroenLinks) toe. ‘Voor de nabestaanden zou het afschuwelijk zijn als blijkt dat niet alles is verteld over het ongeluk waarbij hun geliefden om het leven zijn gekomen.’

Dat is niet het geval, stelt een woordvoerder van het ministerie van Defensie. ‘De nabestaanden zijn gebriefd over de inhoud van het interne onderzoek.’ Dat het onderzoek vertrouwelijk bleef was om werknemers makkelijker te laten spreken over fouten, zegt hij. ‘Sinds het rapport van de commissie-Van der Veer (die begin 2018 scherp oordeelde over het ontbreken van een veiligheidscultuur binnen Defensie, red.) willen we opener zijn over zulke ernstige zaken. Het Apache-ongeluk is van daarvoor.’

Of Defensie de Kamer onjuist heeft geïnformeerd, laat de woordvoerder in het midden. ‘Iedereen is het erover eens dat een onderdeeltje in de helikopter niet sterk genoeg was. Datzelfde onderdeeltje is ook vervangen in helikopters van hetzelfde type.’ Het zou kunnen dat het besturingssysteem in de Verenigde Staten beschadigd is geraakt, zegt hij. ‘Maar dat hebben wij niet gezien.’ Toen Defensie het besturingssysteem terugkreeg uit de VS, werd het zonder naar alle onderdelen te kijken teruggeplaatst in de helikopter. 

Ernstig tekortgeschoten

Defensie zucht de laatste jaren onder een reeks veiligheidsincidenten. Het meest in het oog springend is een ander dodelijk ongeluk in Mali. Twee Nederlandse militairen kwamen in juli 2016 om toen een ondeugdelijke mortier ontplofte tijdens een oefening. De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) concludeerde vorig jaar dat Defensie ‘ernstig tekort was geschoten’ in de zorg voor de veiligheid van de eigen militairen. Daarop kon Hennis-Plasschaert niet anders dan aftreden. In dezelfde periode oordeelde de OVV hard over een dodelijk schietincident op een onveilige oefenlocatie in Ossendrecht.

Ook na het Apache-ongeluk was een OVV’er ter plekke in Mali. Tot een onderzoek – en dus een oordeel – kwam het echter niet. Op het hoe en waarom wil een woordvoerder niet ingaan. Meer in het algemeen schat de OVV bij ieder incident in of een eigen onderzoek iets zou toevoegen aan al lopende onderzoeken. 

Rond het Apache-ongeluk speelde op de achtergrond bovendien de MH17-ramp van medio 2014 mee. Het onderzoek in Oekraïne slokte een groot deel van de capaciteit van de Onderzoeksraad op. ‘Zoiets mag nooit leidend zijn in de vraag of je een ander onderzoek opstart, maar het weegt wel mee.’

Bij Defensie ging werk jarenlang boven gezondheid

Reeds in 1973 wist de Luchtmacht dat er iets grondig mis was met Chroom-6, een kankerverwekkende stof in verf voor militaire legervoertuigen en -vliegtuigen. Pas in 2018 erkende het ministerie van Defensie dat het heeft gefaald als werkgever. Wat ging er al die jaren mis?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden