Nieuws verdwenen oorlogsschepen

Twee wrakken van Nederlandse onderzeeboten verdwenen in Maleisische wateren

Opnieuw zijn scheepswrakken van Nederlandse oorlogsschepen verdwenen in Zuidoost-Aziatische wateren. Het gaat om twee onderzeeboten, waarvan er een (de O16) faam verwierf door in 1941 binnen vier dagen vier Japanse troepentransportschepen tot zinken te brengen. 

Het schip Hr. Ms. de Ruyter, een van de schepen die verloren raakte op Indonesische wateren. Beeld ANP

Het lukt Nederland tot dusver niet om in overleg met Indonesië en Maleisië de scheepswrakken – die ook zeemansgraven zijn – te behoeden voor illegale berging.

Vrijdag zijn eerst de nabestaanden en daarna de Tweede Kamer op de hoogte gebracht van het nieuws. Een team van Nederlandse en Maleisische experts bezocht vorige week de locaties van de twee onderzeeboten. Van de O16 zijn nog slechts enkele restanten op de zeebodem aanwezig, van de andere onderzeeboot, de KXVII, is nog slechts een afdruk in de zeebodem te zien. Beide onderzeeboten voeren in december 1941 op Japanse zeemijnen.

‘Het is een heel naar en treurig bericht’, reageert Jet Bussemaker. ‘Het is voor alle nabestaanden schokkend, maar tegelijkertijd verrast het me ook niet helemaal.’ Bussemaker is de kleindochter van de toenmalige commandant van de O16, Anton Bussemaker. Zij was als minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2012-2017) betrokken bij Nederlandse pogingen om scheepswrakken in Zuidoost-Azië beter te beschermen door samenwerking met betrokken landen.

‘Ik heb zelf als minister aan de Kamer moeten melden dat drie andere oorlogsschepen verdwenen waren uit Indonesische wateren.’ Dat waren de Hr. Ms. De Ruyter, Hr. Ms. Java en de Hr. Ms. Kortenaer, die allen zijn vergaan in de Slag in de Javazee op 27 februari 1942. ‘Er waren toen ook al indicaties dat er met de O16 was gerommeld.’ Bussemaker noemt het ‘heel cynisch dat waar we wel graven gevonden hebben, vaak na grote inspanningen van betrokkenen, het ons niet lukt deze plekken als oorlogsgraf te bewaren.’

De wrakken van oorlogsschepen zijn beschermd in internationale verdragen, maar daar hebben de illegale bergers die geld verdienen met de restanten lak aan. Ook Britse, Amerikaanse, Japanse en Australische oorlogswrakken zijn geheel of gedeeltelijk uit de Javazee verdwenen. Dat leidde vooral in Groot-Brittannië tot veel ophef. Nederland koos voor een diplomatieke aanpak en meer samenwerking met Indonesië en – recent – Maleisië.

Een door Nederland aangekondigd onderzoek naar de verdwijning van de drie schepen in Indonesische wateren leidde nergens toe. Als belangrijkste conclusie meldde minister van Defensie Bijleveld de Kamer in januari vorig jaar dat de scheepswrakken ‘zonder vergunning van de Indonesische autoriteiten op industriële wijze zijn geborgen’.

Illegale berging Beeld de Volkskrant

Identiteit plunderaars

De identiteit van de plunderaars kon niet worden vastgesteld en Indonesische autoriteiten meldden ‘geen verdachte situaties in de dichtstbijzijnde havens’ te hebben waargenomen. Tegelijk waren er onbevestigde berichten in Indonesische media dat er wel degelijk vergunningen waren afgegeven voor bergingen in de buurt van een van de drie oorlogsschepen en dat de stoffelijke overschotten van de zeelieden zouden zijn gedumpt in een massagraf op Oost-Java. De Tweede Kamer reageerde vorig jaar dan ook schamper op de opstelling van de Indonesische autoriteiten en de betoonde medewerking.

In maart dit jaar maakte minister van Buitenlandse Zaken Blok in Kuala Lumpur afspraken over de betere bescherming van onderzeebootwrakken in Maleisische wateren. Eind vorige maand werd hierover tussen beide landen een intentieverklaring ondertekend. De Nederlandse leden van het onderzoeksteam dat de verdwijning van de scheepswrakken meldde, komen dinsdag terug.

Verdwenen scheepswrakken van oorlogsschepen

Nederland heeft opnieuw opheldering gevraagd bij de Indonesische autoriteiten over de verdwenen Nederlandse oorlogswrakken in de Javazee. Aanleiding zijn recente onthullingen in Indonesische media.

Toen de Nederlandse premier Mark Rutte in november vragen stelde over drie verdwenen Nederlandse oorlogsschepen, stuitte hij in Jakarta op een muur van verbazing. Een groot raadsel was het, hoe de wrakken van de marineschepen De Ruijter, Java en Kortenaer zomaar van de zeebodem waren verdwenen.

Wrakken van Nederlandse, Britse en Japanse oorlogsschepen zijn in hoog tempo verdwenen uit de wateren van Indonesië en Maleisië. Schennis van oorlogsgraven op grote schaal; het is bergers om het metaal te doen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden