Twee woorden, vijftien letters

Dit keer was het een ideetje van minister Bussemaker. Waarom zou je studenten niet verplichten ten minste 45 van de 60 studiepunten te halen, ook in het tweede jaar? Carel Stolker, rector van de Universiteit Leiden, vond het een geweldig plan. Bijna al zijn studenten moeten er nu aan geloven.


Volgens de afdeling PR is het 'niet bedoeld als selectiemiddel'. Tegenover NRC verzekerde vicerector Simone Buitendijk: 'Ik ga ervan uit dat we niemand hoeven weg te sturen.' Alle studenten zouden harder gaan werken uit angst voor een negatief 'Bindend Studieadvies' (BSA). Ook minister Bussemaker spreekt in haar wetsvoorstel van 'een prikkel om harder te studeren'.


Het leek me aardig eens te kijken of er ook wetenschappelijk bewijs voor is. Wat wil het geval: begin dit jaar is de allereerste studie naar het effect van het BSA op het 'daadwerkelijke leerproces' verschenen. Onderzoekers van de Erasmus Universiteit volgden vier cohorten psychologiestudenten om eens iets anders te kunnen zeggen dan: 'Tjonge, wat is het rendement weer lekker gestegen'. De hamvraag: gaan ze ook echt harder studeren?


Laat ik maar gewoon citeren. 'De BSA-groep besteedde niet meer tijd aan zelfstudie en behaalde lagere testresultaten dan de pre-BSA groep.' BSA-studenten bleken gefixeerd op het behalen van zo veel mogelijk studiepunten in plaats van 'het verwerven van zo veel mogelijk kennis'. Afvallers gingen een andere studie van hetzelfde niveau aan dezelfde universiteit doen, om daar minstens zo slecht te presteren. Dat wil zeggen: het BSA laat studenten niet harder studeren en brengt hun kennisniveau omlaag. Voor die slechtere prestaties krijgen ze wel sneller een diploma, want Simone Buitendijk wil niemand wegsturen.


Twee woorden, vijftien letters: diploma-inflatie.


Inmiddels is er een wedstrijdje tussen Leiden en Rotterdam aan de gang: wie bouwt de grootste diplomafabriek van Nederland? Voorlopig ligt de Erasmus Universiteit nog aan kop. Alle eerstejaars moeten daar 60 van de 60 punten halen. Om uitval te voorkomen is er een ingenieuze regeling bedacht: haal je een 4 voor het ene vak, dan compenseer je dat met de 8 voor het andere. Aan de faculteit Sociale Wetenschappen leverde het al de grootste rendementsexplosie in de geschiedenis van de academie op.


Rector Henk Schmidt stelde gerust: zijn plan zou vol zitten met 'onderwijskundige vernieuwingen die studenten veel intensiever bij het onderwijs betrekken'. Geintje natuurlijk. Uit eigen onderzoek van de Erasmus Universiteit blijkt dat studenten helemaal niet harder gaan studeren van Schmidts trucje. Zo verdriedubbelde (verdriedubbelde) het rendement bij sociologie, maar zakte het aantal studie-uren van 22,3 naar 22,1 per week.


De hooggeleerde rector bespeurde bij mij 'een romantisch verlangen naar de elitaire universiteiten van weleer, waar alleen de welgestelden hun weg naartoe vonden'. Het verdrietige is dat juist diploma-inflatie de diplomademocratie versterkt. Nu de waarde van normale diploma's wordt uitgehold, ontstaat er een markt voor fatsoenlijke (zeg gerust: 'excellente') diploma's. Excellente opleidingen mogen inmiddels vijf keer zoveel collegegeld vragen. De prestigieuze University Colleges ('crèches voor rijkeluiskinderen' noemde Ronald Plasterk ze eens) mochten hun tarieven al op hun cliëntèle afstemmen.


Schmidt sputtert nog tegen dat universiteiten 'juist steeds meer nadruk leggen op hun onderzoeksreputatie', waarvoor je 'heel goede studenten' nodig hebt. En inderdaad: in de afgelopen tien jaar zijn maar liefst 4.000 fte's aan onderwijs (15 procent van het totaal) omgezet in onderzoek. De publicatieoorlog wordt uitgevochten over de ruggen van studenten, die ook nog eens met 50 procent in aantal toenamen.


Betalen per publicatie, per diploma en per promotie: al meer dan twintig jaar is het de krankzinnige outputfinanciering die het Nederlandse hoger onderwijs parten speelt. Er is geen politicus of rector die zich hier structureel tegen verzet. Het blijft bij de bestrijding van symptomen - InHolland, Diederik Stapel, de teloorgang van de Vrije Universiteit - om de quota vervolgens nog wat op te krikken.


'Dit BSA is voor ons een manier om het rendement te verhogen', gaf vicerector Simone Buitendijk toe. 'Als we ons aan de afspraken houden, worden we niet gekort.' Toch zouden studenten zich geen zorgen hoeven te maken. 'Als blijkt dat een opleiding niet voldoende studeerbaar is, grijpen we natuurlijk meteen in.'


Rutger Bregman is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden