Reconstructie Naamswijziging ministerie Veiligheid en Justitie

Twee woorden omdraaien: het vergt precisie en tijd

Het ministerie van Buitenlandse Zaken (r), en Binnenlandse Zaken en Veiligheid en Justitie (l) 's morgens vroeg om 08.00 uur. Beeld Freek van den Bergh

Bij de vorming van Rutte III besluiten de coalitiepartners de naam van het ministerie van Veiligheid en Justitie te veranderen. Twee woorden worden omgedraaid: ‘Veiligheid en Justitie’ wordt ‘Justitie en Veiligheid’. Kosten: 2 miljoen euro.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.  

Ingewikkeld was de discussie niet. Het besluit werd – ‘boem’ – in één keer genomen. ‘Er werd eigenlijk nauwelijks over gepraat’, aldus een Haagse bron.

Met de komst van het kabinet-Rutte III in 2017 werden er vele nieuwe plannen aangekondigd. Een van die plannen was het omdraaien van twee woorden. Het door affaires geplaagde megaministerie van Veiligheid en Justitie kreeg een nieuwe naam. Eentje die duidelijk zou moeten maken dat er een magistratelijke toekomst gloort. Voortaan zou het ministerie door het leven gaan als het ministerie van Justitie en Veiligheid.

‘Ambtenaren verzekerden ons dat het niet heel ingewikkeld was’, zegt een bron die bij de formatie betrokken was.

Nu, bijna anderhalf jaar later, is de operatie bijna afgerond. Het omwisselen van twee woorden klinkt misschien simpel, maar uit informatie die de Volkskrant heeft opgevraagd, blijkt dat ‘het precisie en tijd’ vergt.

Het omdraaien van de twee woorden was een wens van D66. Het was juristen in die partij een doorn in het oog dat dit ministerie, dat verantwoordelijk is voor onder meer de politie, de rechtspraak, het gevangeniswezen en de Immigratie- en Naturalisatiedienst, ‘Veiligheid’ boven ‘Justitie’ stelde.

‘Veiligheid hoort niet boven Justitie uit te toornen. Als je veiligheid zo vooropzet, lijkt het alsof het iets maakbaars is en dat justitie er maar een beetje bij hangt.’ Veiligheid, zo oordeelden D66’ers, hoort voort te ­komen uit justitie. ‘En niet andersom. Punt.’

Maar is het dan zinvol om die twee woorden om te draaien?

‘De vraag stellen, is hem beantwoorden’, reageert Gerben Kor. Hij is media-adviseur voor de rechtspraak. De jurist was, net als veel anderen binnen zijn beroepsgroep, fel tegen de introductie van de naam ‘Veiligheid en Justitie’ in 2010. ‘Met ‘Veiligheid en Justitie’ suggereer je dat je veiligheid garandeert, en dat kan je niet als overheid. Wat je wel kan garanderen, is een goed functionerende rechtsstaat.’

Maar of je door het omdraaien van de woorden ‘Veiligheid’ en ‘Justitie’ dat verhaal overbrengt, betwijfelt Kor. ‘Dan zou je er een duidelijke boodschap over moeten verkondigen. En die campagne heb ik in ieder geval gemist.’

Kosten uitgesplitst

Op het ministerie is inmiddels van alles aangepast. Volgens een justitiewoordvoerder is gepoogd om het ‘sober’ aan te pakken. Met een deel van de aanpassingen is gewacht totdat de producten toch aan vervanging toe waren, of als licenties van softwaresystemen zouden aflopen. Maar niet alles kon wachten. Geschatte kosten van het omwisselen van de twee woorden: ruim twee miljoen euro.

Alle 150 cellenbusjes van het gevangenentransport hebben nieuwe stickers gekregen. Kosten: 13.650 euro. Het lesmateriaal voor gevangenis­medewerkers is aangepast. Kosten: 12.300 euro. Het sjabloon van het briefpapier van het ministerie is vernieuwd. Kosten: 3.200 euro.

Het duurst én het ingewikkeldst is de ict. Precieze bedragen heeft de woordvoerder niet. Maar naar schatting wordt 90 procent van de twee miljoen euro hierdoor opgeslokt. ‘Dat is geen gek bedrag’, zegt ict-hoogleraar Egon Berghout van de Rijksuniversiteit Groningen.

Sinds deze maand wordt er getest met nieuwe e-mailadressen: adressen die eindigen op ‘@minvenj.nl’ worden vervangen door ‘@minjenv.nl’. Eind mei hebben alle ambtenaren van het bestuursdepartement naar verwachting een nieuw mailadres.

Twee letters wijzigen in het e-mailadres, dat in veel gevallen ook wordt gebruikt als inlognaam voor tal van computerprogramma’s, betekent dat softwaresystemen aangepast moeten worden. Onder motorkap van het ict-systeem is het veel werk, aldus een betrokkene. ‘Je moet in de haarvaten van de computersystemen zoeken of de oude naam nog ergens terugkomt’, voegt hoogleraar Berghout toe.

‘Koppelingen moeten worden aangepast. Veiligheidscertificaten moeten worden veranderd. Zo’n 650 domeinnamen moeten worden aangepast. Voor honderden applicaties, koppelingen en toegangs- en beveiligingsmaatregelen moet van alles worden uitgezocht. Er moeten draaiboeken worden gemaakt, en er moet worden getest’, aldus een woordvoerder. ‘En uiteindelijk volgt ook nog een fase van nazorg.’

Beter imago?

Want, legt een ambtenaar uit, pak je het verkeerd aan: dan kunnen medewerkers niet inloggen en dus niet aan het werk. In het ergste scenario’s zou er geen toegang meer zijn tot het systeem. ‘Dan zou het personeel van Dienst Justitiële Inrichtingen een gevangene bijvoorbeeld niet van A naar B kunnen vervoeren.’

Wat het effect is van de woordenwissel op de werkvloer en op het imago van het ministerie is, kan de woordvoerder niet zeggen. ‘Daar is geen onderzoek naar gedaan.’

‘Voor de burger moet het een ver-van-mijn-bedshow zijn’, reageert Lars Tummers, hoogleraar bestuurs- en organisatiewetenschap aan de Universiteit Utrecht. Hij doet onderzoek naar ambtenaren. Ook voor deze beroepsgroep maakt het omdraaien van twee woorden waarschijnlijk niet veel uit, stelt Tummers. ‘Kenmerkend voor ambtenaren is dat ze volgzaam zijn, neutraal en loyaal. Ze zullen zo’n opdracht schouderophalend uitvoeren. Al sluit ik niet uit dat er ook ambtenaren zijn die denken: dit is al zo’n problematisch ministerie, waarom gaan we hier nou geld en tijd aan besteden?’

Met medewerking van Marlies de Brouwer

Van Veiligheid en Justitie naar Justitie en Veiligheid: naamswijziging ministeries kost kabinet miljoenen

Het veranderen van namen van ministeries en het opnieuw verdelen van de taken tussen de departementen kost het huidige kabinet naar schatting zo’n 31,7 miljoen euro. Dat blijkt uit een onderzoek van de Auditdienst Rijk, onderdeel van het ministerie van Financiën.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden