Twee miljard mensen missen de boot

Mondialisering is goed voor de wereld, maar twee miljard mensen missen de boot. In een nog vertrouwelijk rapport erkent de Wereldbank voor het eerst dat er ook slachtoffers zijn....

Met een rapport getiteld Mondialisering, Groei en Armoede reageert de Wereldbank op de vele protesten tegen de mondialisering. Tijdens internationale bijeenkomsten In Genua, Götenborg, Praag en Seattle is de afgelopen maanden duidelijk geworden hoeveel last internationale instellingen hebben van de aanzwellende stroom protesten.

De Wereldbank zelf moest onlangs in Barcelona een bijeenkomst afgelasten vanwege dreigende protestacties. Om de zelfde reden heeft de bank zijn jaarvergadering van eind september ingekort tot twee dagen. Waarschijnlijk komen er dan vijftigduizend demonstranten naar Washington.

De erkenning dat twee miljard van de zes miljard mensen in de wereld bij de mondialisering buiten de boot vallen, betekent een overwinning voor de protestbeweging. De Wereldbank stelt wel dat er ook veel arme landen zijn die er wél van profiteren - China, India, Brazilië, Mexico en Hongarije voorop. Een groep van 24 ontwikkelingslanden met in totaal drie miljard inwoners heeft het belang van handel zien verdubbelen.

Tegelijkertijd is de handel echter afgenomen in een grote groep van vooral Afrikaanse landen. De economische groei was er in de jaren negentig zelfs negatief. In deze landen loopt de armoedebestrijding spaak. Het gebrek aan economisch succes in deze categorie is in de ogen van de Wereldbank een van de belangrijkste motieven van de anti-mondialiseringsbeweging.

De grote vraag is hoe deze achterstand moet worden verklaard en wat eraan te doen is. De bank komt met drie theorieën over het tragische lot van de Afrikaanse landen.

De eerste heet de 'join the club'-theorie. Volgens deze gedachtengang hebben landen het aan zichzelf te wijten als ze op economisch gebied niet meetellen. Hun regering heeft dan simpelweg een slecht economisch beleid gevoerd. De corruptie tiert welig, de infrastructuur deugt niet en de handelsbarrières zijn torenhoog. Volgens deze visie kunnen de landen die de boot missen meedoen met de mondialisering zodra ze hun leven beteren. Minister Herfkens heeft hierop haar beleid gebaseerd en geeft alleen nog ontwikkelingshulp aan landen die 'een goed beleid' voeren.

De tweede theorie, die tot cynischer conclusies leidt, is de 'geografisch nadeel'-theorie. Volgens de aanhangers van deze visie liggen sommige landen simpelweg op de verkeerde plek. Zelfs met goed beleid, efficiënte instanties en een degelijke infrastructuur maakt een land dat ver verwijderd ligt van open water en dat wordt geplaagd door malaria geen enkele kans in de concurrentieslag op de wereldmarkt.

De derde en laatste theorie is de 'boot gemist'-theorie. Deze opvatting lijkt op de 'join the club'-theorie, maar is pessimistischer: nu door slecht beleid de aansluiting is gemist, zullen de marginale landen nooit meer aansluiting krijgen bij de landen die wel profiteren van de mondialisering. Die kans is voorgoed verkeken.

Welke theorie geeft de beste verklaring? De Wereldbank houdt het voorlopig op een combinatie van alledrie. Sommige landen liggen zo ongunstig dat ze nooit zullen industrialiseren. Sommige landen hebben de boot gemist. Maar andere kunnen volgens de Wereldbank nog wel degelijk verbetering brengen in hun lot door een goed beleid te voeren.

De Wereldbank presenteert in zijn rapport een agenda voor de toekomst. De bank wil de risico's van de mondialisering verminderen, maar de voordelen ervan vergroten.

J. Kortlandt van de Novib is niet onder de indruk: 'De bank gaat gewoon door met de oude Wereldbank-agenda. En dat zal niet genoeg zijn om de twee miljard mensen die buiten de boot vallen erbij te halen.' Volgens Kortlandt heeft de Wereldbank niet eens mogelijkheden om een eigen agenda vast te stellen. 'De belangrijkste lidstaten (de VS en de Europese landen, red.) bepalen de agenda', voegt ze eraan toe. Volgens de Novib-medewerkster lijkt er in deze landen niet veel bereidheid aanwezig om het beleid drastisch om te gooien.

De tegenstanders van de mondialisering zullen zich, net als de Novib, waarschijnlijk niet laten overtuigen door dit Wereldbankrapport. De actievoerders zullen volgende maand nog steeds massaal naar Washington trekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden