Twee grootheden die sexier mogen

Bij mr. B. weet je waar je moet kijken, bij Bill kom je ogen tekort, maar beide heren mogen sexier.

George Balanchine (1904-1983) en William Forsythe (1949) staan te boek als de twee grootste balletvernieuwers van de 20ste eeuw. De jongste, 'Bill', noemt de oudste ('mr. b.') altijd als zijn belangrijkste inspiratiebron, hoewel zijn werk zeker ook schatplichtig is aan Merce Cunningham. In het Holland Festival staan ze samen in een programma bij Het Nationale Ballet. Hoe verschillend de heren ook zijn, bill & mr. b. is genieten van technisch zeer virtuoze, abstracte bewegingsconstructies.


Balanchine liet de verhalende traditie van het klassiek-romantische ballet los en zette de taal van het ballet in om muzikale structuren een visuele tegenhanger te geven, om modernistische bouwwerken te maken. Helderheid en lineaire logica zijn belangrijke trefwoorden.


Forsythe gaat daarmee juist aan de haal. Hij husselt de verschillende onderdelen van de ballettaal door elkaar en smeedt ze in ongebruikelijk volgordes weer aaneen. Hij dient (ogenschijnlijke) chaos op, fragmentatie, versnippering. En toch zit in zijn balletten ook altijd een logica, een stuwende kracht die de boel bij elkaar houdt. Niks is ondoordacht.


Het Nationale Ballet danst het werk van zeker Balanchine maar ook Forsythe regelmatig. Op zich is bill & mr. b. dus geen verrassende bijdrage aan het Holland Festival. Wat wel nieuwsgierig maakt, is of de stijlen elkaar in deze secce confrontatie zullen versterken. En wat blijkt dan? Balanchine wordt er nog ouderwetser en truttiger van dan hij - met de blik van nu - al was.


Hoewel Balanchine voor zijn tijd misschien wel radicaler opereerde dan Forsythe een dikke generatie later, speelt gedateerdheid van zijn stukken hem nu toch parten. Mr. B. is gymnastiek, Bill is atletiek; mr. B. zet lieve meisjes en jongens neer, Bill gaat voor zelfbewuste vrouwen en zelfbewuste mannen; mr. B. is razend complex maar keurig, Bill is razend complex en brutaal; bij mr. B. weet je waar je moet kijken, bij Bill kom je ogen tekort.


In Balanchine's Symphony in three movements (1972) krijgt de gelijknamige muziek van Stravinsky een helder breiwerk van lijnen, halve cirkels, sculpturale duetten en flitsende solomomenten. Cédric Ygnace, de sterdanser die met deze voorstelling afscheid neemt, helaas, hangt nog één keer stil in de lucht als hij springt. Marisa Lopez is expressief als altijd, Nadia Yanowsky benadert de Amerikaanse showy flair die Balanchine ook behoort te hebben. Wat dat is meteen een punt van kritiek: hoe goed de dansers van Het Nationale Ballet ook zijn, zowel Balanchine als Forsythe moet uitgesprokener uitgevoerd om echt smashing te worden. Beiden mogen meer sexy, Forsythe kan hier en daar ook wel wat meer arrogantie, allure en weerbarstigheid gebruiken.


Zijn deel begint met Steptext (2007), een ballet met wisselende duetten tussen drie mannen en één vrouw, de prachtig vloeiende Anna Tsygankova. Bach wordt zogenaamd at random uit- en aangezet, donderslagen ontnemen ons het zicht op de dansers, die soms ook plotsklaps stoppen, alsof ze in een repetitie staan.


Dan volgt The Second Detail (1991), een groepswerk in lichtgrijze bodysuits, dat voortdendert als een geoliede machine, bij vlagen superswingend, maar wel met allemaal rake uitsteeksels. Forsythe's gefragmenteer maakt je alert op het proces, op hoe de dingen in elkaar steken. En dat blijft spannend; zijn stukken gaan er niet als zoete koek in.


23/6, Het Muziektheater, Amsterdam. T/m 1 juli. bill & mr. b. door Het Nationale Ballet. Choreografie: George Balanchine (Symphony in three movements) en William Forsythe (Steptext en The second detail). het-ballet.nl.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden