Twee Bonairianen ten onrechte jaren vast na moordzaak

Voor de zesde maal deze eeuw is er sprake van een ernstige dwaling in de Nederlandse rechtspraak. Acht jaar te laat komt de waarheid boven tafel.

AMSTERDAM - Opnieuw wordt Nederland met een gerechtelijke dwaling geconfronteerd. Volgens het Openbaar Ministerie zijn Andy Melaan (24 jaar celstraf) en Nozai Thomas (8 jaar cel) op Bonaire ten onrechte voor een dubbele moord veroordeeld. De hoogste rechter in het Caribisch deel van Nederland oordeelde gisteravond dat hun zaak moet worden herzien.

Thomas heeft zijn straf van 8 jaar al uitgezeten, Melaan is gisteravond per direct vrijgelaten.

De aanklager baseert zich op nieuw bewijs waaruit blijkt dat Thomas een alibi had voor de nacht van de moorden, en dus niet een van de daders kan zijn. Dat bewijst dat de Antilliaan, zoals hij steeds volhield, onder druk een valse verklaring heeft afgelegd. Met die verklaring belastte hij niet alleen zichzelf, maar ook Andy Melaan. Nu de verklaring van Thomas als vals is gekwalificeerd, valt ook het bewijs tegen Melaan weg.

De zogenoemde Spelonk-zaak draait om de liquidatie van twee broers op Bonaire. Op 15 juli 2005 worden ze doodgeschoten bij vuurtoren 'Boca Spelonk'. Kort daarna arresteert de politie de eerste verdachte. Deze Eimar W. bekent en wijst Melaan en Thomas aan als mededaders.

Als Melaan en Thomas in een nieuw proces worden vrijgesproken, is dit de zesde gerechtelijke dwaling sinds 2000. Volgens Geert-Jan Knoops, die het advocatenteam in de Spelonk-zaak leidt, legt deze dwaling slechts het topje van de ijsberg bloot. Hij vermoedt dat er nog veel meer gerechtelijke dwalingen zijn, zowel in Nederland als op de Antillen.

Zijn kantoor, dat zich specialiseert in herzieningsverzoeken, heeft in de afgelopen jaren 254 verzoeken van gedetineerden, gevangenispersoneel en andere klokkenluiders binnengekregen. Momenteel onderzoekt zijn kantoor 38 zaken die mogelijk leiden tot een herzieningsverzoek. Zes verzoeken heeft zijn kantoor inmiddels ingediend, waaronder de Spelonk-zaak en de Deventer moordzaak.

Historisch

Volgens Knoops is de Spelonk-zaak voor de Nederlandse gemeenten in de Cariben een 'historisch proces'. 'Op de Antillen wordt iets dat onherroepelijk is, ook als onherroepelijk gezien', zegt hij. 'Men accepteert zijn lot, zelfs als dat betekent dat je ten onrechte wordt veroordeeld. Maar deze zaak toont aan dat het systeem niet altijd gelijk heeft.'

Hoewel ook het OM na nieuw onderzoek tot de conclusie kwam dat Melaan en Thomas niet betrokken waren bij de dubbele moord, was Knoops niet zeker van een goede afloop. Sinds 2010 zijn Bonaire, Sint Eustatius en Saba 'bijzondere gemeenten' van Nederland. Omdat deze nieuwe status al veel verandering voor de eilanden betekende, is met de Nederlandse wetgever afgesproken om de bestaande wetten vijf jaar lang ongewijzigd te laten.

Knoops en zijn team van advocaten vreesden dat hun cliënten hiervan de dupe zouden worden, aangezien ze hierdoor niet in aanmerking zouden komen voor de nieuwe herzieningsregels zoals die in Nederland gelden.

Novum

Die nieuwe regels maken het makkelijker om herziening van een strafzaak aan te vragen. Voorwaarde is wel dat er nieuw bewijs, een 'novum', wordt geleverd. In de Spelonk-zaak heeft Knoops' team 45 nova gevonden. 'Dan zou je de situatie krijgen dat twee Nederlanders - want inwoners van Bonaire zijn ook gewoon Nederlanders - ongelijk worden behandeld. Alleen maar omdat ze op Bonaire wonen. Ze zouden dan pas in 2015 in aanmerking komen voor een herziening van hun strafzaak, omdat dan de wet pas officieel op het eiland wordt aangepast.'

De advocaat hoopt dat minister Opstelten (Justitie) deze 'weeffout in de wetgeving herstelt', zodat het voor alle partijen in de volgende herzieningszaak helder is welke regels er gelden. 'Bonaire valt onder hetzelfde ministerie van Veiligheid en Justitie als de rest van Nederland. We hebben hetzelfde rechtssysteem. Alleen wetten die na 2010 zijn ingevoerd, gelden nog niet voor hen. Het is een bizarre situatie. Zo ontstaat rechtsongelijkheid.'

Eerdere dwalingen

Puttense moordzaak

In 2002 werden de Puttense zwagers Herman du Bois en Wilco Viets in een herzieningsprocedure vrijgesproken van de moord op de 23-jarige stewardess Christel Ambrosius, nadat zij tweederde van hun straf van 10 jaar hadden uitgezeten.

Schiedammer parkmoord

In 2004 bleek dat de Vlaardinger Kees Borsboom ten onrechte was veroordeeld voor de moord op een 10-jarig meisje in het Beatrixpark in Schiedam. In 2005 werd een herzieningsverzoek gegrond verklaard. Borsboom heeft 4 van de 18 jaar onschuldig vastgezeten.

Zaak-Lucia de Berk

Verpleegkundige Lucia de Berk werd na een herzieningsprocedure in 2008 vrijgelaten en twee jaar later vrijgesproken van zeven moorden en drie pogingen daartoe op patiënten die zij verzorgde. Zij heeft 6 jaar van haar levenslange celstraf vastgezeten.

Zaak-Ina Post

Bejaardenverzorgster Ina Post werd na een herziening in 2009 een jaar later vrijgesproken van doodslag op een van haar cliënten. Zij heeft 3 van de haar opgelegde 6 jaar ten onrechte vastgezeten.

De Zes van Breda

Vorig jaar werd een herzieningsverzoek gegrond verklaard van drie mannen en drie vrouwen die zijn veroordeeld voor straffen van 2 tot 10 jaar voor de moord op een Chinese vrouw. Hun zaak wordt binnenkort heropend. Alle zes hebben hun straf al uitgezeten.

Nieuw forensisch onderzoek en veertig nieuwe getuigen

De Spelonk-zaak wordt aan het rollen gebracht door de gepensioneerde Curaçaose psycholoog Lucio Ricardo. Hij twijfelt al snel na de veroordeling van Andy Melaan en Nozai Thomas aan hun schuld en tipt twee oud-rechercheurs en het advocatenteam van Knoops. Zij laten de computer van Thomas onderzoeken. Daaruit blijkt dat de jongen ten tijde van de moorden achter zijn computer zat. Uit de telefoongegevens van 'mededader' Melaan blijkt dat deze op het moment van de moorden aan de andere kant van het eiland was. Het duurt tot 2012 voordat justitie op Bonaire een nieuw onderzoek instelt. Dat wordt uitgevoerd door rechercheurs onder leiding van een Nederlandse advocaat-generaal, die onafhankelijk van het Openbaar Ministerie opereren. De afgelopen maanden zijn forensische onderzoeken gedaan en veertig nieuwe getuigen gehoord, ook personen die nooit eerder een verklaring aflegden. Aan de schuld van Eimar W. wordt niet getwijfeld, hij zit een celstraf uit van 18 jaar.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden