Nieuws

Twee bekende Saoedische vrouwen zijn vrij – nu de mannen nog

Twee van de bekendste Saoedische vrouwenactivisten zijn vrijgelaten. ‘Nu de mannen nog’, zegt schrijfster Annemarie van Geel. ‘Die hebben internationaal veel minder goodwill.’

Een vrouw toont de afbeelding van Samar Badawi,  tijdens een solidariteitsmars op 16 juni in Napels, om aandacht te vragen voor mensenrechtenactivisten die wereldwijd gevangenzitten. Beeld Getty Images
Een vrouw toont de afbeelding van Samar Badawi, tijdens een solidariteitsmars op 16 juni in Napels, om aandacht te vragen voor mensenrechtenactivisten die wereldwijd gevangenzitten.Beeld Getty Images

Nassima al-Sada en Samar Badawi, twee vooraanstaande Saoedische vrouwenactivisten, zijn dit weekend vrijgelaten. Beiden hebben drie jaar gevangengezeten, onder meer omdat zij opkwamen voor het recht van vrouwen auto te rijden. De Saoedische mensenrechtenorganisatie ALQST, gevestigd in Londen, meldde de vrijlating.

Kort voor en nadat in juni 2018 het autorijverbod voor vrouwen werd opgeheven, werden in Saoedi-Arabië circa vijftien mensenrechtenactivisten gearresteerd, voor het merendeel vrouwen. Bijna alle gedetineerde vrouwen zijn weer op vrije voeten, nu Al-Sada en Badawi hun straf hebben uitgezeten. Van één vrouw, Maya al-Zahrani, is het lot onduidelijk. Zij werd pas in december veroordeeld door een terrorismerechtbank.

‘Het woord ‘vrij’ zou ik niet willen gebruiken voor Samar Badawi en Nassima al-Sada’, zegt Annemarie van Geel, auteur van het boek Hakken in het zand, over vrouwen in Saoedi-Arabië. ‘Ze zijn uit de gevangenis, dat wel. Ze hebben een reisverbod en een spreekverbod. Het zou me niet verbazen als ze ook een verklaring hebben moeten tekenen waarin ze beloven zich te onthouden van alle vormen van activisme.’

Van Geel wijdt een hoofdstuk in haar boek aan Badawi, die zij ruim tien jaar geleden in Jeddah ontmoette. Badawi was toen verwikkeld in een rechtszaak over het systeem van ‘voogdijschap’, dat in Saoedi-Arabië de handelingsonbekwaamheid van vrouwen bepaalt. Na haar scheiding was de voogdijschap overgegaan van haar ex-echtgenoot naar haar tirannieke vader.

Strijd tegen het voogdijsysteem

Badawi won de rechtszaak (dat wil zeggen, de voogdijschap kwam in handen van een oom) en ontpopte zich daarna als een van de bekendste vrouwelijke activisten in Saoedi-Arabië. Zij probeerde (vergeefs) zich kandidaat te stellen voor de gemeenteraadsverkiezingen en bleef strijden tegen het voogdijsysteem. Ook haar broer, de schrijver Raif Badawi, is een bekende activist. Hij zit een celstraf van tien jaar uit wegens belediging van de islam.

Van Geel heeft nog geen contact gehad met Samar Badawi, die maandag 40 jaar werd. ‘Dat lijkt me nu niet verstandig. Ze heeft een spreekverbod.’ Hoe Badawi eraan toe is weet ze niet. Amnesty International en familieleden brachten berichten naar buiten over mishandeling, soms ook seksueel, van gedetineerde vrouwelijke activisten. Een van hen deed een zelfmoordpoging.

Nassima al-Sada, die dit weekend eveneens werd vrijgelaten, kwam naast vrouwenrechten op voor de rechten van de shi’itische minderheid in het oosten van Saoedi-Arabië. Toen de Volkskrant haar daar in 2016 opzocht, toonde zij zich vol strijdlust. Anders dan de meeste activisten was ze niet bang om met naam en foto in de krant te komen. Op 30 juli 2018 werd ze dan toch gearresteerd, op dezelfde dag als Samar Badawi. Een jaar lang bleef ze in eenzame opsluiting.

 Nassima al-Sadah, hier op een foto uit 2015. Beeld AFP via Getty Images
Nassima al-Sadah, hier op een foto uit 2015.Beeld AFP via Getty Images

Dit voorjaar vertelde haar zoon Mousa, die in Amsterdam studeert, dat zijn moeder was aangeklaagd wegens ‘cybermisdaden’. ‘Het gaat om haar tweets over vrouwen en feminisme. Ze zou zes artikelen uit de wet over nationale veiligheid hebben geschonden.’ Een advocaat had ze niet, ter zitting voerde ze zelf het woord.

Te weinig aandacht voor gevangen mannelijke activisten

Hoewel Van Geel blij is met alle publiciteit omtrent de vrouwelijke activisten in Saoedi-Arabië, betreurt ze dat er zo weinig aandacht is voor de mannelijke activisten die gevangenzitten. ‘De vrouwen krijgen internationaal veel goodwill, veel meer dan de mannen. Die zijn daardoor misschien wel kwetsbaarder.’

De mannen hebben zich allemaal opgesteld als bondgenoten van de strijders voor vrouwenrechten. Sommige advocaten van vrouwen die terechtstonden, werden zelf aangeklaagd. Walid Abulkhair, de ex-man van Badawi die haar als advocaat bijstond in de voogdijzaak, zit een celstraf van 15 jaar uit.

Mensenrechtenactivist Mohammad al-Rabiah, die in mei 2018 werd opgepakt tijdens de arrestatiegolf rond het autorijverbod, werd in april dit jaar door het antiterrorismehof veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf, met daarna een reisverbod van zes jaar. Volgens de aanklacht had hij zich onder meer schuldig gemaakt aan ‘het verzwakken van de nationale eenheid’ en het schrijven van een boek ‘met verdachte opvattingen’. Hij zat twee jaar in isolatie.

Het Saoedische regime onder kroonprins Mohammad bin-Salman heeft de afgelopen vijf jaar goede sier proberen te maken met bescheiden hervormingen, zoals het opheffen van het autorijverbod. De arrestatiegolf was waarschijnlijk bedoeld om te voorkomen dat de vrouwen die maatregel zouden claimen als een resultaat van hun acties.

Verbetering: De Saoedische mensenrechtenorganisatie in Londen die melding maakte van de vrijlating heet niet ALQSR, maar ALQST

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden