Twee akters

Zondagskinderen zijn ze naar eigen zeggen niet. Succeskoppel Daan Schuurmans en Bracha van Doesburgh over hun acteerspel in 'King Lear' en daarbuiten.

Een groot eikenhouten blok met verborgen deuren en luiken staat op het podium van het Amsterdamse theater de Meervaart. Een tiental bomen bungelt in de nok. Dit is het decor van King Lear van Het Toneel Speelt, er wordt nog aan gewerkt. Acteur Daan Schuurmans (40) is de grote schurk Edmond, die er alles aan doet om aan de macht te komen. Hij is zelfs bereid zijn vader en broer ervoor uit de weg te ruimen. Zijn echtgenote Bracha van Doesburgh (30) speelt Lears middelste dochter Regan, al even berekend en machtsbelust als Edmond. Nadat zij een deel van het koninkrijk van haar vader heeft gekregen, verstoot zij hem als dank. Met Shakespeares King Lear speelt het gezelschap voor het eerst in het zestienjarige bestaan een stuk van een niet Nederlandse schrijver. Dit keer geen Joost van den Vondel, Herman Heijermans of Maria Goos.


Schuurmans: 'Met anderhalve maand repetitietijd een integrale versie van King Lear van drieënhalf uur op de planken brengen, is eigenlijk gekkenwerk. De oude Kraaij (Johnny Kraaijkamp sr., red.) zei eens: 'Om de rol van King Lear te spelen, moet je een jaar repeteren.' Mark Rietman, die in deze versie King Lear speelt, moet dat in minder dan twee maanden zien te klaren.'


In de anderhalve week voor de première is het daarom nog flink aanpoten. De dag voor het interview repeteerden ze tot elf uur 's avonds, ook vandaag gaan ze de hele dag door. 'We hebben net een maand vakantie gehad', zegt Van Doesburgh. 'Het is dus weer even de tekst oppakken. Gisteren hadden we een tekstdoorloop en vandaag gaan we het stuk in zijn geheel spelen.' Schuurmans: 'Gelukkig konden wij elkaars tekst tijdens de vakantie overhoren.' Van Doesburgh: 'Eerst wilde je dat trouwens nooit.' Schuurmans: 'Nee, dan moest ik denken aan vroeger. Toen mijn moeder me overhoorde met topografie.'


King Lear is de tweede voorstelling waarin het echtpaar Van Doesburgh en Schuurmans samen speelt. Schuurmans: 'Jaap Spijkers (regisseur, red.) en Ronald Klamer (algemeen directeur Het Toneel Speelt, red.) vroegen of ik er bezwaar tegen had als Bracha een van de dochters zou spelen. Het leek me leuk en het bevalt goed. Het enige is dat je wereld nu een beetje klein is. Het kan lekker zijn om naar huis te bellen als je genoeg hebt van het repeteren.'


Zes jaar geleden kregen de twee tijdens de repetities voor het toneelstuk Closer van Het Nationale Toneel een relatie. Een toegankelijk stuk over liefde, flirten en vreemdgaan. Een groter contrast met het complexe en huiveringwekkende King Lear is er haast niet denkbaar.


Want King Lear is misschien wel het gruwelijkste stuk dat Shakespeare ooit heeft geschreven: gruwelijker dan Hamlet, Macbeth en Richard III bij elkaar. De enige die een geweten lijkt te hebben, is Lears jongste dochter Cordelia, maar uitgerekend zij wordt door haar vader verbannen. Net op het moment dat King Lear tot inkeer komt en beseft dat zijn jongste dochter de enige is met een goed hart, is zij in opdracht van Edmond opgehangen. In de laatste scène komt hij met een dode Cordelia in zijn handen het toneel op.


'Huil! Huil! Huil! Huil! O, zijn jullie van steen?


Had ik jullie taal en ogen, ik zou ze gebruiken


om het hemelse gewelf te kraken.


Ze is voor altijd weg.


Ik weet of iemand dood is, of iemand leeft;


Zij is dood als aarde.'


Zo'n tekst voor zich laten spreken, dat is waar regisseur Jaap Spijkers volgens Schuurmans goed in is. 'Constant kijkt hij: hoe ga ik deze scène laten werken? Dat doet hij vrij sober. Zonder het in een vorm te pakken, of je een decor mee te geven waaraan je veel hebt.' Een klassieke versie van King Lear dus, zowel in vorm als tekst. Geen voorstelling als Hamlet van het Noord Nederlands Toneel, dat vorig jaar naar het heden is vertaald door het in een psychiatrische inrichting te laten afspelen. Dit is een voorstelling met een kasteel en heide als decor.


'Je laat het mechanisme van de macht en het ouder worden zien en als publiek kun je dat op de actualiteit plakken', zegt Schuurmans. 'Op iets wat er in de Tweede Kamer gebeurt bijvoorbeeld. In Edmond zou je... Ja, nu ga ik gevaarlijke uitspraken doen.' Van Doesburgh lacht: 'Pas op!' Schuurmans: 'Nou ja, ik bedoel, ik kan het natuurlijk niet maken, maar ik moet toch denken aan Wilders. Het blijft toch apart dat hij door zo veel mensen wordt gevolgd. Die man heeft een bepaalde aantrekkingskracht, terwijl zijn ideeën niet goed zijn voor het land.'


Liefdevol praat Schuurmans over Shakespeare.


'De tekst is álles', zegt hij.


Van Doesburgh: 'Behalve dat het een afschuwelijk stuk is, zit er ook veel humor in. Dat vind ik er bijzonder aan.' Schuurmans: 'Een tekst van Shakespeare bevat volksvermaak, een intellectuele onderlaag en fantastische dialogen. Het materiaal dat hij aanreikt, is echt fantastisch. Dus het ligt aan jezelf als je er een zooitje van maakt.'


Dit lijkt een andere Schuurmans dan de beachboy die ooit over het strand in de film Costa! paradeerde en zich afzette tegen de toneelwereld. 'Hauer is de ongekroonde koning van het Nederlands acteursgilde, of de Gijs Scholten van Aschatjes en Pierre Bokmaatjes dat nu leuk vinden of niet', zei hij in een interview met Nieuwe Revu uit 2004. Nu speelt hij met diezelfde 'Scholten van Aschatjes' en 'Bokmaatjes'.


'Enorm foute dingen heb ik toen gezegd, hè?', zegt hij nu. 'Dat had te maken met het gevoel dat ik niet mocht meedoen. Ik kreeg veel kritiek van mijn vakbroeders. Dan ga je dat soort gemene dingen roepen. De rollen die ik speel, groeien mee met mijn leeftijd. De vraag is hoe blij je er nog van wordt als ik in mijn zwembroek over het strand hobbel. En het scenario van King Lear is, het zal je niet verbazen, rijker dan het script van Costa!. Dat is voor mijzelf als acteur ongelooflijk fijn.'


Het 'niet erbij mogen horen', dat hij ervoer aan het begin van zijn toneelcarrière, is iets wat hij in het personage Edmond herkent. 'Hij wordt buitengesloten en dat vind ik een van de verdrietigste groepsprocessen. In het begin zegt zijn vader: 'Het is een bastaardzoon, maar al kwam deze knaap wat vrijpostig ter wereld, zijn moeder was mooi. Het was een genot om hem te maken en het hoerenjong moet worden erkend.' En daar sta ik dan als Edmond naar te luisteren. In het begin begrijp je daarom heel goed dat hij denkt: ik zal ze krijgen.' Grinnikt: 'En hij heeft ze.'


'Verder lijkt Daan in niets op Edmond', zegt Van Doesburgh. 'Je bent eerder de goedheid zelve.' Schuurmans: 'Bij Bracha is het net zo. Jules Croiset (Gloster) zei gisteren nog: geweldig hoe ze zo'n vals loeder speelt, terwijl ze zelf he-le-maal niet zo is.'


'Dit personage staat wel ver van me af, ja', beaamt Van Doesburgh. 'Ik vind het altijd leuk om bij een rol te zoeken naar waarom iemand handelt zoals hij handelt. King Lear, Regans vader, heeft altijd zijn liefde voor de jongste dochter uitgesproken. Dat doet pijn en dat heeft haar getekend. Daarbij heeft Regan een zekere compassie, maar als ze wordt bedrogen, dan is het klaar. Ik herken dat wel in vriendschappen. Daarin kan ik heel ver gaan, alleen als iemand over een bepaalde grens heengaat, dan is het ook meteen over.'


De strubbelingen die Schuurmans had in de tijd van Costa!, liggen ver achter hem: de waardering uit de toneelwereld is inmiddels gekomen. Voor zijn vertolking van prins Bernhard in de miniserie Bernhard, schavuit van Oranje kreeg hij de Prix d'Europe en de Beeld en Geluid Award. Ook zijn rol als de zoon van Annie M.G. in de gelijknamige dramaserie, werd bekroond met een Beeld en Geluid Award. Van theatermaker en actrice Shireen Strooker kreeg hij een zelfgemaakt diploma waarop stond dat hij zijn vrijheid als acteur had gevonden.


Ook Van Doesburgh heeft weinig te klagen. Halverwege oktober is ze te zien in de internationale film The Domino Effect. Ook heeft ze net de opnamen afgerond van de familiefilm De Groeten van Mike!. Half september verschijnt haar derde kledingcollectie bij Maison de Bonneterie. Schuurmans heeft er net de opnamen van de film Bellicher: Cel op zitten, die vanaf oktober in de bioscoop is te zien. Daarbij was hij dit jaar voor het eerst regisseur. Voor de dramaserie Van God Los regisseerde hij een aflevering.


'Zondagskinderen', zo wordt het echtpaar in de media vaak genoemd. 'Toch ben ik het niet helemaal met dat stempel eens', zegt Van Doesburgh. 'Er komen ons wel dingen aanwaaien, maar zonder ontzettend hard te werken gebeurt dat niet.' Schuurmans: 'Een zondagskind vind ik ook iemand die heel lui kan zijn, terwijl Brach en ik allebei erg rusteloos zijn.Een zondagskind kan de hele dag onder een boom zitten. Met een perzik.'


23 augustus is de première van King Lear in het DeLaMar Theater. Aanvang: 19.00 uur. delamar.nl

CV BRACHA VAN DOESBURGH

1981Geboren in Enschede

1999-2001Volgt toneellessen in New York

2001-2005Toneelschool in Amsterdam

2005Speelt in de films Het Schnitzelparadijs en Vet Hard

2006Speelt stripster Alice in het toneelstuk Closer van het Nationale Toneel

2007 Speelt Kitty in Moordwijven van Dick Maas

2008-2010 Speelt Fatima in de Net5-televisieserie S1ngle

2010 Speelt de hoofdrol in De Eetclub, naar het boek van Saskia Noort

2011 Trouwt op 4 juni met Daan Schuurmans. Speelt Helena in Midzomernachtdroom van het Nationale Toneel

2012 Speelt in de voorstelling King Lear en in de films The Domino Effect en De Groeten van Mike! Derde kledingcollectie bij Maison de Bonneterie.

CV DAAN SCHUURMANS

1972

Geboren in Rotterdam

1992-1995

Volgt de Toneelacademie in Maastricht

1999-2001

Anton Noordermeer in de dramaserie Westenwind

2001

Rens in de film Costa!

2007

Kees in Alles is Liefde

2007

Toneelstuk Closer van het Nationale Toneel

2009

Flip van Duyn in de televisieserie Annie M.G

2010

Bernhard in de serie Bernhard, schavuit van Oranje

2010

Michael Bellicher in de serie Bellicher, de Macht van meneer Miller

2011

Mark in Expats van Het Toneel Speelt

2012

Arend van Amstel in Gijsbrecht van Amstel van Het Toneel Speelt

2012

Edmond in King Lear van Het Toneel Speel

2012

Michael Bellicher in de film Bellicher: Cel

2012

Regie van een aflevering van de dramaserie Van God Los

GEEN GELD VOOR HET TONEEL SPEELT

King Lear is het eerste niet-Nederlandse stuk dat Het Toneel Speelt opvoert. In 1996 wordt het gezelschap door Hans Croiset en Ronald Klamer opgericht om meer klassiek en nieuw Nederlands repertoire in de schouwburgen te brengen. Klassiekers van Joost van den Vondel en Herman Heijermans worden door het gezelschap van stof ontdaan, maar ook hedendaags repertoire van onder anderen Maria Goos en Rob de Graaf brengt Het Toneel Speelt op de planken.


Ronald Klamer, algemeen directeur, zei een jaar geleden in de Volkskrant dat voor het Fonds Podiumkunsten de taakuitbreiding van het gezelschap geen probleem was. 'Ik heb het ze gemeld en ze vonden het prima.' Nu lijkt Het Toneel Speelt toch te worden afgerekend op die keuze. Voor de periode 2013-2016 krijgt het Amsterdamse gezelschap geen geld van het Fonds. In het advies van 1 augustus schrijft de commissie: 'HTS kenmerkte zich voorheen altijd door de consistente keuze voor Nederlands repertoire in de grote zalen. De verbreding is in de ogen van de commissie ingrijpend en vereist een heldere toelichting op artistiek vlak.' De beoordeling van het Fonds was overigens 'voldoende', maar het budget was ontoereikend om subsidie te geven.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden