Twallelujah!

Geestelijken zetten hun eerste schreden op het pad van de sociale media, soms met een beetje coaching. 'Het moet onderdeel worden van de opleiding.'

Het woord 'dominee' roept bij de meeste mensen waarschijnlijk eerder een beeld op van iemand die preekt vanaf een kansel, dan van iemand die twittert vanaf een smartphone. Toch sluit het een het ander tegenwoordig niet meer uit. Steeds meer predikanten vinden hun weg naar nieuwe en sociale media om ook buiten de zondagse kerkdienst in contact te blijven met hun volgers.


Een prima ontwikkeling, vindt Benedikte Bos (44), gemeentepredikant uit Bilthoven. 'Er kleeft nog zo'n ouderwets beeld aan het beroep dominee', zucht ze. 'En dat terwijl we ook gewoon op vakantie gaan, en net zoals andere mensen geïnteresseerd zijn in nieuwe media. Dat bezadigde mag er best wel eens van af.'


Zelf is Bos actief op Facebook en houdt ze sinds kort een eigen weblog bij. 'Niet om te evangeliseren hoor, het leek me vooral leuk om over het geloof en de actualiteit te schrijven. Zo ging mijn laatste blog over een Occupy-demonstrant die ik zag tijdens een vakantie in New York. Hij hield een kartonnen bord vast waarop de tekst 'De vrucht van de Geest is liefde' stond geschreven. Daar werd hij door iedereen op gecomplimenteerd, terwijl ik juist dacht: mensen, die man citeert een Bijbeltekst. Ken je klassiekers!'


Ook Twitter lijkt een steeds grotere rol te spelen voor vertegenwoordigers van de kerk. Voor haar studie Godsdienstwetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen analyseerde Mirte Martinus (24) het twittergedrag van tachtig predikanten. 'Het fascineert me dat religie in staat is op te duiken op plaatsen waar je het niet verwacht', zegt ze. 'Dat het altijd in beweging blijft en zich aanpast aan de tijdsgeest, bijvoorbeeld door nieuwe media te gebruiken.'


Het onderzoek toont aan dat predikanten Twitter gebruiken om zichtbaarder te zijn voor de buitenwereld. Dit belang erkent ook Jasja Nottelman (41), studentenpredikant uit Utrecht. 'Echt zichtbaar ben je alleen op zondag, als je voorgaat. Maar dankzij sociale media blijf ik nu ook doordeweeks vrij gemakkelijk met mensen in contact.' Zelf is Nottelman actief op LinkedIn en Facebook. Haar profielen werkt ze meestal bij wanneer ze reist met het openbaar vervoer, op haar iPhone. 'Maar een doorgewinterde sociale mediagebruiker vind ik mezelf nog niet.'


Een andere uitkomst van het afstudeeronderzoek van Martinus is dat het merendeel van de tweets van predikanten niet zozeer aan kerkgangers zijn gericht, maar juist aan andere predikanten. 'Op het moment twitteren de dominees nog vooral met elkaar', zegt Martinus. 'Je merkt dat ze gezamenlijk aan het uitzoeken zijn hoe ze het beste met sociale media kunnen omgaan. Door elkaar vragen te stellen bijvoorbeeld, of door eigen ervaringen te delen.'


De interesse in sociale media komt voornamelijk vanuit de predikanten zelf, en niet vanuit de kerk. Hierdoor heerst volgens Marinus onder een aantal twitterende predikanten zelfs een stil protest. 'De meeste predikanten die ik heb gesproken zijn van mening dat de kerk te langzaam meegaat in ontwikkelingen op het gebied van nieuwe media. Zij willen zelfs dat sociale media worden opgenomen in de predikantenopleiding. Er is dus nog zeker behoefte aan coaching.'


Deze mening deelt David van Wijck van Social Missie, een initiatief dat predikanten coacht bij het effectief inzetten van sociale media. 'We merken dat de meeste voorgangers zich nog erg beperken tot eenrichtingsverkeer', zegt hij. 'Een tweet waarin je meldt dat je de preek voor aanstaande zondag aan het voorbereiden bent, nodigt niet meteen uit tot reageren. En dat is zonde, want sociale media zijn juist zo geschikt om een dialoog op gang te brengen.'


Op het blog Socialmissie.nl kunnen predikanten kennis, tips en inspiratie opdoen over het correct en effectief inzetten van sociale media. Zoals het op gang brengen van een publieke discussie via Twitter, het versterken van het contact met de eigen kring via Facebook en het netwerken met andere christelijke organisaties via LinkedIn. Vanaf voorjaar 2012 zullen ook praktische workshops worden gegeven. Van Wijck: 'We willen dat deelnemers sociale media na afloop met vertrouwen durven in te zetten.'


Dominee Jos Douma (43) van de Fonteinkerk in Haarlem heeft de nieuwe media in elk geval zonder hulp van buitenaf omarmd. Hij beheert sinds tien jaar een eigen website, sinds vier jaar een Wordpress-blog en sinds een jaar ook nog profielen op Twitter, LinkedIn én Facebook. 'Ik gebruik het internet echt als een verlenging van mijn predikantschap', zegt hij. 'Mijn blogs en tweets richt ik vooral op mensen die zich al verbonden voelen met de kerk, maar nog op zoek zijn naar extra bezinning en inspiratie.'


Een groot voordeel van sociale media is volgens Douma dat ze kunnen bijdragen aan de verbondenheid tussen de verschillende kerkelijke stromingen van het christendom. 'We komen toch uit een verzuilde samenleving, dat ebt nog behoorlijk na. Maar op het internet bestaan al die hoge muren niet. Ik heb via sociale media al heel wat nieuwe contacten op gedaan, ook met mensen van andere kerken.'


En dan is er natuurlijk nog het contact tussen predikanten zelf. 'Een collega van mij vergelijkt Twitter wel eens met een koffiezetapparaat waar predikanten met elkaar een babbeltje kunnen maken', zegt Douma. 'Het is toch een vrij eenzaam beroep; je hebt geen team en zit vaak in je eentje in je werkkamer.'


Tegelijkertijd brengt het gebruik van sociale media door predikanten ook bepaalde (ethische) vraagstukken met zich mee. Zoals: in hoeverre plaats je iets vanuit je predikantschap, en in hoeverre plaats je iets vanuit jezelf? Eerder dit jaar publiceerde het Nederlands Dagblad een lezerscolumn waarin werd gepleit voor een sociale mediagedragscode voor kerkraden. Predikanten zouden op sociale media namelijk te vrijpostig zijn.


'Ik merk bij andere predikanten nog redelijk wat huiver voor wat ze wel en niet kunnen delen', zegt Nottelman. 'Op internet moeten natuurlijk wel gewoon dezelfde regels gelden als wanneer je iemand in de kerk spreekt. Je kunt niet zomaar alles zeggen wat je vindt. Het moet wel beschaafd blijven.'


Omgekeerd is er ook de vraag in hoeverre je als predikant in het digitale leven van kerkgangers mag duiken. 'Wat een volwassene over zichzelf op Twitter zet, is wat mij betreft openbare informatie', zegt Douma. 'Dan voel ik me op zondag echt niet bezwaard om daar met die persoon een praatje over te beginnen. Ik vind het juist leuk dat ik via Twitter kan lezen waar iedereen zich doordeweeks mee bezighoudt. Zo blijf ik beter betrokken.'


Wel zijn de predikanten het eens dat voor jongeren andere regels gelden. Bos betwijfelt of de jongeren in haar gemeente het prettig zouden vinden als zij hen via Hyves zou volgen. 'Wat ze daar delen is toch eerder voor hun vrienden bedoeld', zegt ze. 'Daar zou ik als dominee niet zomaar op reageren.'


Toch ziet Bos overwegend voordelen van het gebruik van sociale media door predikanten. 'Zolang ze zich maar wel blijven beseffen dat ze het visitekaartje zijn van de kerk', zegt Bos. 'Je moet natuurlijk niet met een dronken kop iets online gaan zetten.'


Dronken kop?


'Ja hoor, dominees mogen gewoon wijn drinken', lacht ze. 'Water in wijn veranderen was het eerste wonder dat Jezus verrichtte, dus Hij was er zeker niet op tegen.'


-------------------------------------------------------------------------


@dominees

Benieuwd waar predikanten het zoal over hebben in 140 tekens? Het profiel @StaatGeschreven heeft een openbare lijst gemaakt van twitterende predikanten. Door je te abonneren op de lijst @staatgeschreven/twitterpredikanten, kun je de tweets volgen van ongeveer 130 predikanten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden