Twaalfduizend lelijke eendjes

Nederland is een klein landje met een grote economie. We verdienen een groot deel van ons inkomen in het buitenland. Daarvoor vertrouwen we allang niet meer op onze marine. Het is onze 'soft power', ons imago als betrouwbare handelspartner, die dit mogelijk maakt. Goodwill die is omgezet in een unieke hoeveelheid belastingverdragen waardoor onze multinationals niet in elk land opnieuw belasting hoeven te betalen.


Buitenlandse multinationals zijn dit verdragenstelsel echter steeds meer gaan misbruiken. Het doel was om dubbele belastingheffing te voorkomen, het resultaat is steeds vaker dat geen belasting wordt betaald. Inmiddels vloeit jaarlijks zo'n vierduizend miljard euro door twaalfduizend brievenbusfirma's.


Nu overal de schatkist leeg raakt, groeit de weerstand tegen deze praktijk. Na de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking van Rutte I stelden PvdA en GroenLinks voor het verlies aan belastinginkomsten voor ontwikkelingslanden door Nederlandse brievenbussen in te dammen. Een Kamermeerderheid vond dat alleen bedrijven die echte werkgelegenheid bieden gebruik mogen maken van onze verdragen. De vraag was alleen nog hoe snel die banen er moeten zijn. Want, zo was de veronderstelling, zo'n brievenbus kan uitgroeien tot een volwaardig hoofdkantoor, met honderden hoogopgeleide werknemers. In de woorden van VVD-kamerlid Neppérus: 'Een lelijk eendje moet na een paar jaar wel een mooie zwaan kunnen worden.' Dankbaar accepteerde staatssecretaris Weekers het aanbod van de financiële lobby om dat aspect nog eens nader te laten onderzoeken.


Vorige week verschenen de naar eigen zeggen 'harde cijfers' hierover van de Stichting Economisch Onderzoek (SEO). De opbrengsten voor de Nederlandse schatkist bleken nog net wat hoger dan gedacht, de werkgelegenheid overtrof de stoutste verwachtingen en de door ontwikkelingslanden gemiste opbrengsten vielen reuze mee. De journalist van Nieuwsuur die deze primeur gegund werd was er helemaal stil van. De vraag hoe het kon dat de werkgelegenheid twee tot vier keer zo hoog was als wat SEO zelf nog maar anderhalf jaar geleden had becijferd, kwam niet in hem op.


Die vraag stelde NRC Handelsblad wel aan drie hoogleraren. Zij kwalificeerden de nu door SEO gehanteerde methode als 'vreemd', 'stupide' en een 'pijnlijke blunder', leidende tot een overschatting van de indirecte werkgelegenheid met een factor drie. De vraag is of wij überhaupt blij moeten zijn dat een paar duizend hoogopgeleide Nederlanders zich bezighouden met het faciliteren van belastingontwijking?


De misgelopen belastinginkomsten bij ontwikkelingslanden bleken juist weer te zuinig ingeschat. Mijn collega's bij de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO) berekenden dat deze een factor vier hoger liggen als je de rentebetalingen meeneemt alsook arme, maar opkomende landen als Maleisië, Venezuela en Kazachstan. Omdat ook SOMO een aantal andere geldstromen buiten beschouwing laat, is de gevonden 771 miljoen waarschijnlijk nog een onderschatting. De misgelopen belastinginkomsten van onze Europese en Amerikaanse vrienden komen hier nog bovenop. Feit is dat elke euro die aan Weekers' strijkstok blijft hangen een fractie is van het verlies aan belastinginkomsten elders.


In de Britse en Amerikaanse pers is Nederland aan de schandpaal genageld. Mongolië heeft zijn belastingverdrag met Nederland opgezegd. Het voor de handel onmisbare sociaal kapitaal, onze reputatie, staat op het spel. Moeten we dan al die Europese hoofdkantoren maar opgeven, de spreekwoordelijke zwanen? Nee hoor. Aan goede wil zal het de SEO-onderzoekers niet ontbroken hebben. Toch vinden ook zij geen bewijs voor de stelling dat de aanwezigheid van een brievenbus een rol van betekenis speelt in de vestigingsplaatskeuze voor hoofdkantoren. Bedrijven komen af op goede wegen, veilige steden, internationale scholen, culturele voorzieningen en een tolerant klimaat. Het getoeter van Wilders en het participatiecontract van Asscher zijn schadelijker voor ons vestigingsklimaat dan een stevige aanpak van misbruik door brievenbusmaatschappijen.


De fiscale lobby heeft zijn kans gehad. Tegenover enkele twijfelachtige voordelen voor Nederland staan veel grotere nadelen in landen waar we nog jaren handel mee hopen te drijven. Wat resteert, zijn twaalfduizend lelijke eendjes. De Kamer is aan zet. De PvdA regeert inmiddels en steunde een nieuwe bezuinigingsronde op ontwikkelingssamenwerking. Reden te meer om trouw te blijven aan de eigen motie.


Rens van Tilburg

is econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden