Twaalf doodvermoeide juryleden

Amerika is in gespannen afwachting. Komende week zullen twaalf juryleden een vonnis uitspreken over O.J. Simpson. Kunnen ze dat eigenlijk wel?...

ALS JURYLID 620 een flauw vermoeden had gehad van 'de hel' die hem te wachten stond, dan had hij zich met een smoes gedrukt. Maar toen hij afgelopen winter benoemd werd tot lid van de jury in het proces van de staat Californië tegen Orenthal James Simpson, voelde hij alleen maar trots.

Hij, Michael Knox, de eenvoudige pakjessorteerder bij Federal Express, zou deelnemen aan het 'proces van de eeuw', het proces waar heel Amerika over sprak, hij zou behoren tot de twaalf uitverkorenen die moesten beoordelen of 'O.J.' wel of niet Nicole Brown Simpson en Ronald Goldman had vermoord. Vanaf de eerste rij zou hij zowel getuige als hoofdrolspeler zijn. Samen zouden de twaalf beslissen over het lot van 'O.J.'

De gedachte dat hij als hardwerkende Afrikaans-Amerikaanse man op deze wijze zijn burgerplicht kon doen, stemde tot voldoening. Beschouwde Thomas Jefferson, auteur van de Onafhankelijkheidsverklaring en derde president van de Verenigde Staten, het jurysysteem immers niet als de belangrijkste pilaar van de Tempel van Justitie? Vond Jefferson het jurysysteem in de Amerikaanse democratie eigenlijk niet belangrijker dan vrije verkiezingen?

Hij, Michael Knox, zou misschien, nee, zeker in de geschiedenisboeken terechtkomen. En heel stiekem beschouwde hij het proces ook als een lekkere lange vakantie met behoud van salaris. Daar was hij aan toe, want zijn nieuwe baas bij Federal Express was een racist, een verschrikkelijke pain in the ass, die van een zwarte geen vergissing tolereerde.

Op 11 januari 1995 begon het proces en op 2 maart was Knox weer thuis: vele illusies armer en een ervaring rijker. Daarover heeft hij een boek geschreven. Rechter Lance Ito verwijderde Knox uit de jury omdat hij, jurylid 620, op de dag dat de jury de plaats van het misdrijf en het huis van Simpson bezocht, een jack van de San Francisco 49'ers droeg. Dat was de football-club waar Simpson carrière maakte. Volgens de openbare aanklagers Marcia Clark en Christopher Darden was het jack een teken dat Knox bij voorbaat al geloofde in de onschuld van Simpson.

Er waren meer bezwaren tegen hem gerezen. Hij zou tijdens de selectie van de jury gezwegen hebben over een tien jaar oude aanvaring met de justitie. Op zijn werk zou hij in een weddenschap een weekloon hebben gezet op de vrijspraak van The Juice, Simpsons bijnaam in de sportwereld. Allemaal leugens en verdraaiingen, zegt Fox. Als een schooljongen werd hij weggestuurd. Maar hij was die vernedering snel te boven.

'Geloof me, het was een hel', vertelt hij in de koffiebar van boekhandel Barnes and Nobles in Seattle. De belangstelling voor Knox en zijn pocket The Private Diary of an OJ Juror is matig en Knox' komst naar Seattle wordt overschaduwd door de gelijktijdige presentatie van Windows 95 door Microsoft.

'Onze post', vertelt Fox, 'werd gecensureerd. De radio-, televisie-, en telefoontoestellen waren afgesneden. We werden constant in de gaten gehouden door geüniformeerde politiemannen. Zij luisterden al onze gesprekken af. Iedereen werd paranoïde, dat voelde je. We mochten niet eens een biertje drinken, alcoholgebruik was ten strengste verboden. We werden behandeld als gevangenen. Dit was erger dan het leger.'

Voor de duur van het proces werd de jury opgesloten in een eersteklas hotel. Reeds op de eerste dag ontstonden er spanningen. Dat is onvermijdelijk als vierentwintig mensen worden opgesloten en alle contact met de buitenwereld wordt gecontroleerd. Het proces zelf was als gespreksonderwerp taboe. Iedere dag opnieuw waarschuwde rechter Ito hen niet over de zaak te spreken. Het regiem van Ito was zo streng dat de juryleden in de eerste weken zelfs geen familie mochten ontvangen. Pas na een kleine opstand stemde Ito toe in wekelijks familiebezoek en een dagelijks telefoongesprek van maximaal 15 minuten.

Kleinigheden groeiden uit tot grote irritaties. Knox: 'Een van de blanke juryleden stonk vreselijk uit zijn mond. Als hij in de eetzaal zat, was het er niet uit te houden. Een van de zwarte juryleden vertelde opeens aan iedereen dat zij lesbisch was en daar konden sommigen absoluut niet tegen. Onder de vrouwen onstonden jaloezieën; onder de mannen ontstond een strijd over de vraag wie de voorzitter van de jury zou worden.'

De groep had zich vrijwel meteen in tweeën gesplitst. Aan tafel schoof zwart bij zwart aan en blank bij blank. Zwart en blank maakten gebruik van aparte gym- en televisiezalen. 'Een van de blanke juryleden gedroeg zich als een plantage-eigenaar van voor de burgeroorlog. Die man had geen enkel respect voor zwarten. Hij gedroeg zich als een dictator, dat leidde tot enorme ruzies.

'Ik moet er in alle eerlijkheid bij zeggen dat ook een van de zwarte juryleden, een 72-jarige man uit Mississippi, zich zeer onverdraagzaam opstelde. In zijn jeugd heeft hij de praktijken van de Klu Klux Klan meegemaakt. Hij is zelf bijna een keer gelyncht. Hij kan blanken niet luchten of zien. Ik kreeg grote ruzie met hem, omdat ik wel met blanke juryleden omging.'

De raciale spanningen liepen zo hoog op dat rechter Ito, geconfronteerd met een tweede revolte, drie US Marshals, die zwarte juryleden behandelden als gevangenen, moest vervangen. Twee vrouwelijke juryleden zouden met elkaar op de vuist zijn gegaan. Een jurylid, de 28-jarige stewardess Tracy Hampton, kon de stress niet aan en deed een poging tot zelfmoord. Een tweede jurylid, Tracy Kennedy, werkzaam bij de spoorwegen, slikte enkele weken nadat hij geschorst was een overdosis slaappillen. Hij was door de opsluiting in een ernstige depressie geraakt. Twee juryleden staan op het punt hun baan kwijt te raken en zeker vier van hen bevinden zich in ernstige financiële moeilijkheden.

Als een verslaggeefster van een lokaal tv-station in Seattle aan Knox vraagt of hij het moreel niet verwerpelijk vindt dat hij geld wil verdienen aan de tragedie in Los Angeles, begint hij te stotteren van drift. 'Wat een hypocrisie! Iedereen verdient aan deze zaak, om te beginnen O.J. Simpson zelf. Advocaten, commentatoren, de televisie, alle kranten, de tabloids, iedereen probeert een buck aan deze zaak te verdienen, jullie van de media voorop.

'Weet je wat een schande is? Dat een jurylid een poging tot zelfmoord doet . . . dat juryleden worden behandeld als gevangenen. . . dat je naam als jurylid door het slijk wordt gehaald. . . dat je de meest belachelijke vragen moet beantwoorden. . . dat je door een arrogante rechter wordt behandeld als een snotjongen. . . dat je vrouw in de krant pure leugens over je moet lezen.' Boos draait Knox zich om, breekt het gesprek af en verdwijnt naar de toiletten. Hij laat zich niet meer zien.

'Het is inderdaad een bizar spektakel', erkent Stephen Adler, een Newyorkse jurist en schrijver van het pas verschenen boek The Jury - Trial and Error in the American Courtroom. 'De juryleden zijn kapot, ze zijn doodop van de spanningen, het eindeloze wachten, de lange scheiding van hun familie. Sommigen zitten al vanaf 11 januari opgesloten. Zij weten minder van de zaak dan de rest van de wereld. Bizar'

De zaak-Simpson, het langste proces in de geschiedenis van de Amerikaanse strafrechtspleging, is volgens Adler een hoofdstuk apart. 'Er is niets typisch aan en toch worden daar de problemen met het Amerikaanse jury-systeem haarscherp uitvergroot.' Adler betwijfelt of de jury nog in staat is een evenwichtig oordeel te vellen. 'Ik vraag mij bijvoorbeeld af of zij zich nog de getuigenverklaringen van een half jaar geleden over het zeer technische en cruciale DNA-onderzoek van de bloedsporen kunnen herinneren. Zouden deze juryleden, van wie sommigen bekaf zijn en worden geplaagd door financiële problemen, nog de energie kunnen opbrengen om kalm en weloverwogen tot een objectief oordeel te komen? Vergeet het maar! Emoties, indrukken en gevoelens zullen de doorslag geven.'

HET ONTBREEKT deze jury aan Henry Fonda, aan de Mister Davis die in de film 12 Angry Men zijn collega's dwingt tot een zorgvuldige, eerlijke beoordeling van het bewijsmateriaal. De uit 1957 daterende film van Sidney Lumet met Henry Fonda als de gewetensvolle Mister Davis en Jack Warner als een oppervlakkige losbol, is nog steeds de mooiste ode aan het Amerikaanse jurysysteem. Fonda overwint door discussie vooroordelen, opportunisme en frustraties. Hij dwingt zijn mede-juryleden tot een minutieuze inspectie van de zaak zelf en van hun eigen, aanvankelijk zeer emotionele, argumenten. Aan het begin van de film willen elf van de twaalf juryleden de verdachte, een zestienjarige jongen uit de sloppenwijken, ter dood veroordelen wegens moord op zijn vader. Aan het slot zijn zij allemaal tot de conclusie gekomen dat de jongen het slachtoffer is van slonzig werk van de politie, de openbare aanklager en van een ongeïnteresseerde advocaat.

Adler: 'In werkelijkheid ben ik een man als Fonda nog nooit tegengekomen in een jury. Daar staat tegenover dat je juryleden als Jack Warner, die voor de doodstraf is omdat hij op tijd bij een wedstrijd van de New York Yankee's wil zijn, ook nooit tegenkomt. In werkelijkheid zijn de meeste juryleden van goede wil en integer, maar zijn zij gewoon niet in staat de ingewikkelde terminologie, de vaste rituelen in de rechtszaal en de vele trucs van de advocaten te doorgronden. Ik zoek mijn hele carrière al tevergeefs naar voorbeelden van intelligente, moedige besluitvorming zoals in 12 Angry Men.'

Adler, die ook juridisch redacteur is van The Wall Street Journal, kwam na bestudering van een aantal geruchtmakende, maar ook simpele moordzaken tot de conclusie dat het jurysysteem zich in een diepe crisis bevindt. 'Alle elementen van die crisis zie je, weliswaar tot belachelijke proporties uitvergroot, terug in de Simpson-zaak. Als het systeem niet wordt hervormd en juryleden niet beter worden voorbereid, getraind en uitgerust voor hun grondwettelijke taak, dan zie ik de toekomst van het jurysysteem somber in.'

In Californië heeft 55 procent van de bevolking geen of weinig vertrouwen in het jurysysteem; 75 procent voelt zich niet gedwongen zijn of haar democratische plicht te vervullen door in een jury zitting te nemen. In Florida, Washington DC en Texas ligt dat niet veel anders. De vertrouwenscrisis is alleen maar verdiept door de rechtstreekse uitzendingen van CNN en Court TV.

Adler: 'In de afgelopen dertig jaar heeft het jurysysteem door onbegrijpelijke, emotionele en domme uitspraken en door manipulaties van advocaten en openbare aanklagers, enorm aan prestige en respect verloren. Een goede graadmeter vormen de uitspraken van hoger-beroepsrechters die steeds vaker de oordelen van jury's corrigeren, schadevergoedingen verlagen en strafmaten wijzigen.'

Maar misschien het duidelijkste signaal dat het eens zo bewierookte jurysysteem in moeilijkheden verkeert, geven Amerikanen zelf. Jurydienst wordt in het algemeen op één lijn gesteld met het betalen van belastingen. Met succes hebben hele beroepsgroepen het voor elkaar gekregen dat zij zijn gevrijwaard van de plicht jurydienst te verrichten.

In de staat New York bijvoorbeeld zijn juristen, artsen, priesters, dominees, opticiëns, apothekers, verpleegsters, politieagenten, brandweerlieden, psychologen en fysiotherapeuten automatisch uitgezonderd van jury-dienst. De lijst verschilt per staat, maar in het algemeen, zegt Adler, kun je stellen dat de mensen met de beste opleidingen deze gemeenschapstaak niet hoeven te vervullen. En wie niet onder de automatische uitzonderingen valt en geen zin heeft in jurydienst, kan met een beroep op onmisbaarheid in de zaak of in de familie wel een ontheffing krijgen.

Adler: 'Het komt erop neer dat juist de mensen die vanwege hun opleiding, intellect, ervaring en bijzondere perspectief op de samenleving zo geschikt zouden zijn voor een jury, er niet aan deelnemen. De groep, waaruit de jury's voor de 160-duizend jury-processen worden geselecteerd, is veel te klein en te smal.'

IN HET doorgaans bezadigde maandblad van de American Bar Association, kon een boze advocaat zich niet inhouden. 'De meeste juryleden', schrijft deze advocaat van een grote onderneming, 'beschikken niet over de verstandelijke vermogens om ingewikkelde zaken te doorgronden en hun emoties te scheiden van de feiten.'

Vooral in het bedrijfsleven is de weerzin tegen het jury-stelsel de afgelopen jaren enorm toegenomen. De astronomische schadevergoedingen die jury's toekennen, hebben het vertrouwen in de geestelijke vermogens van de doorsnee-jury niet vergroot. Uiterst ingewikkelde civiele zaken moeten beoordeeld worden door jury's van leken.

Adler: 'Er bestaat een duidelijk verband tussen de hoogte van de schadevergoedingen en de emoties van de juryleden. Feit is dat de gemiddelde jury niets begrijpt van een anti-trust-zaak, medische wanpraktijken of de getuigenverklaringen in een patentrechtzaak. De juridische en technische terminologie is simpelweg te ingewikkeld. Rechters noch advocaten doen moeite de zaken voor leken te verklaren. Zeker in civiele zaken is dat ook heel moeilijk.'

Maar ook in strafrechtzaken hebben jury's onbegrijpelijke uitspraken gedaan. De ene jury noemt de musical Hair obsceen, terwijl een andere jury het werk van de fotograaf Mapplethorpe als kunst bestempelt. De ene jury spreekt politiemannen vrij van mishandeling van de zwarte automobilist Rodney King, terwijl een andere jury de agenten veroordeelt tot gevangenisstraffen. In grote zaken hebben jury's de afgelopen jaren zeer verrassende uitspraken gedaan.

Imelda Marcos werd door een jury in New York vrijgesproken van de aanklacht dat zij als First Lady van de Filippijnen miljoenen dollars van de staat had gestolen. Zij gaf zelfs na afloop van de zaak een feest voor de jury, die volledig door haar was ingepakt. Imelda zong bij wijze van dank het nummer Feelings en bracht de ex-jury in staat van diepe ontroering.

William Kennedy Smith, telg van de Kennedy-clan, werd vrijgesproken van verkrachting, ondanks overweldigend bewijsmateriaal. De overwegend vrouwelijke jury vond het slachtoffer van Kennedy Smith namelijk een slettebak. Wat deed zij anders 's nachts in een slecht verlichte bar in Palm Beach, vroeg een van de vrouwelijke juryleden zich nadien af.

De Washingtonse burgemeester Marion Barry werd veroordeeld wegens een ondergeschikt punt in de aanklacht. Op het hoofdpunt - jarenlang gebruik van cocaïne en softdrugs - werd hij vrijgesproken. De overwegend zwarte jury meende dat Barry het slachtoffer was van een complot van de FBI en de openbare aanklager in de stad.

Adler: 'In al deze zaken hebben advocaten hun uiterste best gedaan jury's samen te stellen van makkelijk beïnvloedbare mensen met weinig kennis van zaken. Dat is hun goed recht en daar worden zij voor betaald. Hoe zwakker de vermogens tot zelfstandig en kritisch denken van de juryleden, hoe liever het advocaten vaak is.'

Niet voor niets zeggen advocaten dat in Engeland processen beginnen na de selectie van de jury, terwijl in de Verenigde Staten het proces dan juist is afgelopen. Het selecteren van jury's is in de VS uitgegroeid tot een specialisme. Bedrijven met namen als Jury Think, Jury Services, DecisionQuest en Litigations Sciences verdienen vermogens met zogenaamde wetenschappelijke juryselectie.

Zij maakten in de jaren zeventig en tachtig naam met vrijspraken in zaken tegen Angela Davis (moord en ontvoering), John Delorean (cocaïnehandel om zijn autobedrijf te financieren), Robert Vesco (oplichter) en grote zaken tegen IMB, Pennzoil en Firestone. In sommige staten zijn deze jurydiensten nu verboden, en ook het Hooggerechtshof zoekt naar mogelijkheden om dergelijke praktijken uit te bannen.

Het zijn diensten die alleen beschikbaar zijn voor vermogende verdachten en grote ondernemingen. Met behulp van demografen, sociologen, psychologen en juristen stellen de jury-consultanten voor iedere verdachte een profiel op van de meest gunstige jury. Ras, sex, beroep, religie, woonplaats, status, inkomen, opleiding en huwelijkse staat worden gebruikt om een psychologisch profiel van het meest wenselijke jurylid te schetsen.

VAAK WORDT er ook pseudo-wetenschap bedreven. Sommige jury-adviseurs zullen altijd Iers-Amerikanen weren omdat zij zo gezagsgetrouw zouden zijn. Amerikanen van Nederlandse en Scandinavische afkomst, worden juist verwelkomd in jury's die moeten beslissen in zaken waarin de doodstraf wordt geëist. Het verzet tegen de doodstraf is in deze landen immers traditioneel het sterkst. Lee F. Bailey, een van Amerika's beroemdste advocaten en lid van het Dream Team dat O.J. verdedigt, kiest altijd voor mensen met een dik, rond gezicht omdat zij over het algemeen zachtmoediger zouden zijn.

Een van de allerbelangrijkste vuistregels is dat zwarten en blanken in Amerika zeer verschillend aankijken tegen de integriteit van de politie en het Openbaar Ministerie. De verdediging van O.J. Simpson door het Dream Team van advocaten, is daarop gebaseerd. Hoewel zij geen spoor van bewijs hebben aangedragen, beweren zij dat hun cliënt het slachtoffer is van een racistische politieman, die erop uit was O.J erbij te lappen. Slechts één lid van de jury hoeft deze theorie te slikken en Simpson wordt niet veroordeeld. Bij een nieuw proces wordt het razend moeilijk nog een objectieve jury te selecteren.

De onlangs overleden advocaat William Kunstler, werd beschouwd als een van de meesters in de kunst van de juryselectie. In het proces tegen El Sayyid Nosair, die verdacht werd van moord op de joodse rabbi Meir Kahane, heeft hij systematisch geprobeerd alle blanke kandidaten te weren. Hij wilde per se juryleden die banden hadden met de onderdrukte Derde Wereld.

Ofschoon Nosair op de plaats van het misdrijf werd aangehouden, werd hij niet veroordeeld wegens moord met voorbedachten rade, maar wegens illegaal wapenbezit. Henry Fonda zou nooit in de jury's van het O.J. Simpson- of het Nosair-proces zijn toegelaten.

Adler: 'De groep mensen waaruit jury's geselecteerd worden, moet vergroot worden. De praktijken van de jury-adviseurs moeten worden afgeschaft, zodat werkelijk uit een dwarsdoorsnede van de bevolking geput kan worden. Ras, geslacht, geloof, beroep, dik of dun, lang of kort: het mag allemaal niet terzake doen. En jury's moeten zich niet meer bemoeien met hoogst technische civiele zaken.'

Van afschaffing wil Adler niet weten en daarin staat hij niet alleen. In brede king wordt gepleit voor hervorming, maar niet voor afschaffing. Het ideaal van Thomas Jefferson, die de juryrechtspraak de hoogste vorm van democratie noemde, mag bijlange na niet zijn bereikt, maar dat betekent niet dat het droombeeld niet gekoesterd wordt.

Miljoenen Amerikanen zijn ondanks alle kritiek trots op het stelsel. Tientallen juryleden in grote processen hebben hun ervaringen vastgelegd in dagboeken. Adler: 'Voor velen is het een onvergetelijke ervaring. Vaak is jurydienst hun enige ervaring met het strafrechtsysteem. En wat is het alternatief? Een door de politiek benoemde rechter: een man of vrouw die door de overheid is aangesteld en door niemand wordt gecontroleerd. De jury wordt hier beschouwd als een rem op de overheid: de jury als laatste instantie om wetten goed of af te keuren. Ik weet zeker dat de meeste Amerikanen blijven kiezen voor het jurysysteem. Het democratisch ideaal - wij besturen onszelf - is diepgeworteld.'

Zelfs voormalig jurylid 620 in het O.J. Simpson proces beaamt dat. Michael Knox: 'Als ze mij niet meer opsluiten en niet meer van die onzinnige vragen stellen ben ik beschikbaar, want het volk heeft meer verstand dan al die rechters, advocaten en andere fat cats vaak denken. Jury's zijn hard nodig en ik teken zo weer - als ik 's avonds maar naar huis kan.'

En, by the way, deze gewone Afrikaans-Amerikaanse pakjesbezorger zou O.J. veroordeeld hebben wegens moord op grond van het DNA-onderzoek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden