TV-kijkers zijn in Polen hopeloos verdeeld

Waar hebben ze het over in Polen deze week? Over de persvrijheid en over de vraag hoezeer die in het gedrang is, constateert onze correspondent Jenne Jan Holtland.

Debat tussen Jaroslaw Kaczynski (R) en de liberaal gezinde Komorowski tijdens de afgelopen verkiezingen.Beeld afp

Het was moeilijk om het voorbije weekend geen medelijden te krijgen met Przemyslaw Toczek. Overal waar de jonge en strak gecoiffeerde verslaggever van de Poolse staatsomroep TVP verscheen, werd hij door betogers belaagd. Ze liepen door het beeld, wapperden plagerig met de Poolse grondwet, overstemden zijn live-verslag. Toczek is nieuw in Warschau, nog nat achter de oren uit Gdansk komen afzakken. In de hoofdstad krijgt hij het gelijk voor de kiezen: TVP is bij veel mensen gehaat, en dat zal hij merken ook.

Wat de demonstranten even vergaten, is dat ze - ironie - naar de Sejm, het parlement, waren gekomen om te betogen voor persvrijheid. Een nieuwe regeling zou journalisten niet langer de gelegenheid geven de parlementariërs in de gangen van de Sejm aan te spreken, en een klein aantal stations (TVP!) het monopolie geven over de live-verslaggeving. Maandagavond trok de Poolse regering het plan schielijk in - op zoveel boosheid had ze niet gerekend.

Warschau is een bastion van progressieve Polen, en TVP staat symbool voor alles wat ze verachten aan de zittende regering. Sinds januari van dit jaar worden de bazen van de publieke tv en radio direct door de regering benoemd, en brengen de stations alleen nog regeringspropaganda. Onder in beeld berichtte TVP dit weekend dat de vreedzame demonstranten 'de staat' probeerden te 'destabiliseren'. Een regeringsvriendelijke website wist naar eigen zeggen de hand te leggen op een 'plan' van KOD, het linkse Comité ter Verdediging van de Democratie. De demonstranten zouden het parlement met 'militanten' en 'brandende autobanden' willen overnemen, en de regering-Kaczynski zo willen omver werpen.

Was je een argeloze Pool woonachtig op twee of meer kilometer van de regeringswijk, dan had je kunnen denken dat de coup in volle gang was. Toen TVP zaterdag ook nog eens tijdelijk uit de lucht verdween door technisch falen, dachten sommigen al helemaal aan een klassieke staatsgreep. In werkelijkheid kwam KOD niet verder dan een voorbarige oproep tot een 'Pools Maidan', die vooral met gelach ontvangen werd.

Wie geen TVP kijkt, kijkt uiteraard TVN, de commerciële en onafhankelijke tegenhanger. TVN bedient de hoogopgeleiden en de steden, TVP het armere platteland. In de zonnige terminologie van dit gekmakend verdeelde land: 'Polen A' kijkt TVN, 'Polen B' TVP. Probleem is dat de twee volksstammen zozeer op elkaar neerkijken dat elke vorm van dialoog verdwenen is. 'Ze spreken elkaars taal niet', verzuchtte een talkshow-presentator (werkend voor TVN noch TVP) dit weekend tegen me. 'Je wordt er moedeloos van.'

Maar veel van zijn landgenoten zien het probleem niet. Een populaire redenering in Polen gaat zo: TVP mag dan volledig onder controle van de regering zijn gebracht, maar er is toch ook TVN? Eentje regeringsvriendelijk, eentje kritisch, voor elk wat wils. Vergeet niet, gaat de spreker dan verder: onder de vorige, liberale regering van Tusks Burgerplatform stonden alle media, commercieel en niet-commercieel, te juichen bij alles wat de regering deed. Dus hoezo onafhankelijke media? In tijden van zelfcensuur is een beetje persbreidel zo gek nog niet.

Op Facebook gaat inmiddels een cartoon rond waarop twee ridderlegers te zien zijn: een rood en een wit. De rode ridders met de Poolse vlag zijn op het plaatje druk doende elkaar af te maken. 'O', zegt een witte ridder verbaasd tegen zijn kameraad. 'Ze zijn al zonder ons begonnen.'

Jenne Jan Holtland is correspondent in Warschau.

Beeld Marcel Wogram
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden