Tuttebellen uit 1953 zeggen 'dolletjes'

Hoe vertaal je het kakofonische geschreeuw van deelnemers aan de Jerry Springer Show? Wat doe je met een Engelse woordgrap?...

Gelikt, boterzacht, smelt op de tong, als een roombroodje, neusje van de zalm, smeuïg, vet, snoeperig, snoepje, bonbon, romig, als slagroom, smaakvol, smakelijk, een toetje, om te likkebaarden, om te watertanden, tongstrelend. . . In de film How to Marry a Millionaire uit 1953 kijken Lauren Bacall en Marilyn Monroe rond in het dure appartement dat ze zojuist hebben gehuurd. Bacall zegt: 'Smooth, huh?' Waarop Monroe instemmend antwoordt: 'Creamy.'

De pogingen om in de vertaling de associatie met eten te vatten, waren niet van de lucht. Maar behalve misschien 'snoeperig' waren daar geen woorden bij waarvan je je kon voorstellen dat deze twee New Yorkse tuttebellen ze ook echt gezegd zouden kunnen hebben in die situatie. Gerard den Hartog liet zich aan de instructie om in stijl te blijven niets gelegen liggen, volgens hem was 'Hedenlands' hier het best op zijn plaats. Hij vertaalde: 'Te gek, hè? - Hartstikke.'

Er waren nog meer inzenders die meenden dat updaten noodzakelijk was, wilde zo'n oude film nu nog een beetje te pruimen zijn. Hun oplossingen lagen, niet verrassend, in de sfeer van 'wreed', 'strak' en 'heftig'. Bas Holzhaus daarentegen dook in de veertiende druk van Wolters Engels-Nederlands uit 1948 en kwam op grond van zijn bevindingen met de vertaling: 'Chic of niet? - Puik.' Bill Heller ('Ik ben in die tijd opgegroeid in Canada') schreef: 'Het begrip ''smooth'' was in die tijd zoiets als ''cool'' vandaag de dag en ''creamy'' was de overtreffende trap daarvan. Bij ''smooth'' dacht men aan het glazuur van de taart en bij ''creamy'' aan de slagroom daarbovenop.'

Verschillende inzenders hadden hun best gedaan om twee woorden te vinden die in elkaars verlengde lagen. Zo stelde Natascha Kager voor: 'Goddelijk, hè? - Hemels'. De jury van deze week, eindredacteur Martijn Kock en vertaalster Corien den Boer van het NOB, besloten echter om zich niets aan te trekken van de verwantschap tussen de twee woorden: 'Aangezien ''creamy'' in z'n eentje nog drie keer voorkwam in de film lijkt het ons toeval. Een blokhut, een feestje en het nieuwtje dat iemand ging trouwen kregen ook het predikaat ''creamy'' mee.'

De beste vertaling was volgens Kock en Den Boer: 'Chic, hè?- Dolletjes.' Weer een combinatie van verschillende inzendingen, dus geen echte winnaar, maar wel een speciale vermelding voor Jan Verlaan, want hij was de enige met 'dolletjes'. Ten slotte vond Ondertitelaar! 'Tof, hè? - Toppie!' van Marjan Bosje erg leuk tuttig.

Een goede ondertitelaar herken je niet zozeer aan de manier waarop hij ingewikkelde problemen oplost of equivalenten bedenkt voor schijnbaar onvertaalbare grappen, maar eerder aan zijn natuurlijk klinkende vertalingen van alledaags Engels. 'Are you alright?' (of 'Are you okay?') is zo'n heel gewoon, maar vaak niet eens zo gemakkelijk te vertalen zinnetje dat je als ondertitelaar elke dag wel een keer tegenkomt, in de meest uiteenlopende contexten.

Politieman wordt neergeschoten tijdens een inval en zijn maat roept: 'Are you okay?' Dan vertaal je afhankelijk van de precieze situatie met 'Ben je gewond?', 'Leef je nog?' of 'Is het erg?' Als iemand slechts van z'n fiets valt, wordt de vertaling iets als 'Alles goed met je?' of 'Heb je je pijn gedaan?'

De serveerster die aan een gast vraagt: 'Are you alright?' als deze lekker zit te eten, hoort in de ondertiteling te zeggen wat een Nederlandse serveerster zou zeggen, namelijk: 'Smaakt het?' of 'Alles naar wens?' Wat je weer bepaald niet zegt tegen iemand die na een operatie ontwaakt uit de narcose.

De nieuwe vertaalopdracht komt uit de advocatenserie The Practice (aflevering 'Split Decisions') waarvan de AVRO op 1 december een nieuwe reeks uitzendt.

Effectenmakelaar Jerry Green is in vrouwenkleren betrapt samen met Gilbert Carr, een politicus die zich verkiesbaar heeft gesteld voor de functie van hoofdofficier van justitie. De huidige hoofdofficier, Scott Colby, wil dat Green getuigt tegen Carr (die hij graag door het slijk wil halen). Hij geeft de aanklager in de zaak, Helen Gamble, daarom instructies voor de zitting waarin wordt bepaald of er wel of geen proces komt. Colby: 'Je moet op die zitting wel met sappige details komen.'

Het antwoord van Gamble:

'You want me to Kenneth Starr Jerry Green?'

Vertaal deze zin in maximaal 29 tekens, inclusief spaties en leestekens. Ondertitelaar! stuurt de beste oplossingen naar de eindredactie van de NOB-vertaalafdeling, die beslist welke titel wordt gebruikt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden