Tussy Marx verbleekt naast zuipschuit Engels

HET WAS een vrouwenleven van de typische treurigheid die je in de 19de eeuw herhaaldelijk lijkt aan te treffen. De emancipatie moest nog beginnen, maar de kiem lag er al en de weerstand was groot....

De jongste dochter van Karl Marx wíst dat het anders moest en zou kunnen, maar ze zag geen kans zich los te maken van de traditionele verdrukking. Eerst was daar de dominante vader, die ze al te klakkeloos bewonderde, vervolgens waren er enkele minnaars, van wie de laatste, een overspelige schurk (aldus de biografe) haar waarschijnlijk seksueel horig maakte. Bovendien leed ze aan heftige depressies, elke winter in zak en as, maar in het voorjaar hyperactief. Het einde was - voorspelbaar, zeg je achteraf - zelfgekozen. Jenny Julia Eleanor, voor intimi 'Tussy' Marx, stierf in 1898 door blauwzuur, dat een gedienstige 'voor een hond' had moeten halen. Ze werd 43.

Een formele schoolopleiding heeft Tussy nooit gehad. Ondanks de financiële steun van de gefortuneerde fabrikantenzoon Friedrich Engels, leefde de familie Marx in Londense ballingschap in armoe en soms barre omstandigheden. Al haar kennis betrok Tussy van haar intellectuele vader. Ze werd al vroeg zijn secretaresse, of beter nog: zijn factotum. Zo lang haar vader leefde - Karl Marx stierf in 1883 - floreerde Tussy, construeert biografe Eva Weissweiler. Maar daarna voltrokken zich de drama's in slopend tempo. Tussy wil (en heeft daartoe volgens de Britse wet het recht) de nalatenschap van haar vader beheren, maar Engels en de (overwegend) Duitse top van de Internationale verzetten zich daar hevig tegen. (Marx' geestelijk erfenis ligt sindsdien versnipperd in Berlijn, Moskou en het Amsterdamse IISG.)

Eva Weissweilers boek heeft één manco: de hoofdpersoon wordt, zoals je toch in een gedegen biografie mag verwachten, nergens echt een mens van vlees en bloed voor de lezer. De zuipschuit Engels, de rokkenjagende Kautsky, de rokkenjagende én aartsintrigerende Bebel komen stukken beter uit de verf dan Tussy zelf. En haar polygame 'echtgenoot' Edward Aveling wordt met zwart penseel geschilderd als een schurk van dickensiaans formaat.

Maar misschien was dat manco wel voorgeprogrammeerd, gezien Tussy's zelfobservatie, ooit in een brief aan een van haar zusters: ik ben niet intelligent genoeg om iets groots te verrichten, maar ook niet dom genoeg om stil te blijven zitten. Zo'n personage blijkt niet goed genoeg voor een heuse biografie. Het begrip biografie kun je dan ook beter vergeten: lees Tussy Marx als een chronique scandaleuse van het 19de-eeuwse socialisme. En dan staan er ineens heel aardige, ook nu nog altijd wetens- en behartenswaardige dingen in. Over politici en politiek, met name.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden