Tussenstap

Met de benoeming zaterdag van Herman Tjeenk Willink tot informateur heeft koningin Beatrix haar zwaarste wapen ingezet. De benoeming van de vicepresident van de Raad van State geeft aan dat er nog altijd grote verdeeldheid is onder de politieke partijen over de vraag uit welke coalitie een nieuw kabinet moet...

Vrijdagmiddag bracht de eerste informateur die na de verkiezingen van 9 juni aan het werk werd gezet, VVD’er Uri Rosenthal, verslag uit aan de koningin. Hij concludeerde dat vijf partijen elkaar niet uitsluiten: VVD, PvdA, CDA, D66 en GroenLinks, in volgorde van grootte. Maar ze zijn het niet eens over de samenstelling waarin geregeerd zou moeten worden.

De enige meerderheidsoptie die Rosenthal expliciet ‘niet mogelijk’ noemde, is een kabinet van VVD, PVV en CDA. Het CDA blijft vasthouden aan het standpunt dat dan eerst VVD en PVV inhoudelijke overeenstemming zouden moeten hebben, een voorwaarde waaraan VVD en PVV niet wilden voldoen. Deze bijzondere eis stelt CDA-fractieleider Maxime Verhagen niet aan andere varianten. PVV-leider Geert Wilders toonde zich er vrijdag uitermate teleurgesteld over dat zijn partij, die bij de verkiezingen de meeste zetelwinst boekte, nu voorlopig buitenspel staat. Maar hij zal diep in zijn hart ook wel snappen dat hij zich niet als de ideale schoonzoon voor het CDA heeft opgesteld en dat hij zijn electoraat misschien wel effectiever bedient vanuit de Tweede Kamer.

Rosenthal adviseerde koningin Beatrix ‘een of twee vooraanstaande personen uit de kringen van VVD en PvdA te verzoeken een onderzoek in te stellen naar de mogelijkheid van de spoedige totstandkoming van een kabinet uit het brede midden’. Het eerste dat Tjeenk Willink echter deed nadat hij zijn benoeming tot informateur had aanvaard, was benadrukken dat zijn partijpolitieke kleur (PvdA) geen rol speelt. ‘Ik ben er nooit aan gewend geraakt dat sommigen mij in de hoedanigheid van vicepresident zijn blijven beschouwen als lid van een partij’, zei Tjeenk Willink. Dit betekent dat de koningin het advies van Rosenthal niet heeft opgevolgd.

Het lijkt erop dat uit de consultaties die de koningin vrijdagavond nog had met de vijf fractievoorzitters zij de indruk heeft gekregen dat het te vroeg is over ‘de spoedige totstandkoming van een kabinet’ te spreken. Dat valt ook af te leiden uit de toelichting die Tjeenk Willink zaterdag gaf. ‘Onderhandelingen over welke variant dan ook reken ik niet tot mijn opdracht’, verklaarde hij. Het benoemen van sterk geprofileerde partijprominenten tot informateurs zou volgens hem het risico met zich hebben meegebracht dat de keuze van de koningin als een politieke had kunnen worden uitgelegd. In zijn opdracht staat dan ook dat hij haar moet informeren ‘over stappen die moeten worden gezet’.

Kortom, Rosenthal had een rooskleuriger kijk op de situatie dan de koningin. Volgens Tjeenk Willink zijn het nu de vijf partijen die tot een keuze moeten komen. Daarbij zijn alle ogen gericht op VVD-leider Mark Rutte. Hij is de winnaar van de verkiezingen, maar de vraag is welke variant na het afvallen van ‘rechts’ zijn voorkeur heeft en hoe hij die wil verwezenlijken. Het staat niet vast dat hij nu al het achterste van zijn tong gaat tonen. Dan zal Tjeenk Willinks adagium ‘formeren is faseren’ eens te meer geldig zijn. Moeilijke keuzen worden makkelijker aan het Binnenhof als er wat tijd overheen gaat.

Reageren? volkskrant.nl/commentaar

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden