Tussenlanderswereld

Nederlanders die al dertig jaar in Amerika wonen, denken hun moederland nog te kennen. Zij raken in verwarring door de onthutsende details over twee moorden....

Mijn echtgenoot Leon hield zondag een lezing voor deNetherlands America University League over de moord op Theo vanGogh. De keurige zaal op de campus liep vol met geëmigreerdeNederlanders en hun soms Amerikaanse echtelieden. Velen van henwonen al meer dan dertig jaar in de Verenigde Staten, maar blekenhongerig naar nieuws over het vreemde Nederland van nu. Ook ikluisterde ineens met buitenlandse oren naar dingen die me meerdan bekend waren.

Het was stil toen Leon het materiaal op tafel legde -bouwstenen, zo leek het, waaruit ook Griekse tragedies bestaan:eerst de moord op Fortuyn, de man die in Nederland als een pijlomhoog schoot na de aanslag op de Twin Towers, en meer dan tweejaar later de bijna rituele executie van Van Gogh, die op weg wasnaar de eindmontage van een film over diezelfde moord.

De ontwikkeling van drie mensen: Fortuyn die ineens massaalgehoor kreeg met zijn waarschuwingen voor het islamitischfundamentalisme, Van Gogh die kon worden wie hij was doordat hijopgroeide in een Nederland waarin de jaren zestig, meer dan inwelk land ook, een stempel op de omgangsvormen nalieten, en tenslotte Mohammed B., die als intelligent kind van immigranten denodige ressentimenten met de paplepel meekreeg en zichuiteindelijk in het radicale fundamentalisme verdronk.

Toen stopte ook meteen de overeenkomst met het begriptragedie. In een tragedie is altijd sprake van het onontkoombare,het in de kern door de daders niet gewenste van demonsterlijkheden die ze hun tegenspelers aandoen. Bij deze tweemoorden is sprake van een zodanige planning en ultiem wredemotivatie, beide ideologisch, dat tragiek daarbij een te elegantwoord is. Tragisch zijn hier alleen de slachtoffers.

Enfin, ondanks internet-abonnementen op Nederlandse krantenen telefonades met familieleden, dacht het gezelschap vrij aardigop de hoogte te zijn van wat Nederland Nederland maakte.

Voor de meesten was dat adjectief, Nederlands, nog steedssynoniem voor gematigd, kleinschalig, provinciaal, de wereld inminiatuur, waarin de krantenberichten over de twee moorden eenvooralsnog onbevattelijke kerf hadden aangebracht. De nuances endetails die Leon meebracht uit Nederland, maakten het gezelschapmeer dan wakker. Na afloop knalden de vingers de lucht in.

Vreemd, zo'n gezelschap tussenlanders. Amerikaans,natuurlijk, maar ook nog een beetje Nederlands, maar zonder deijkende functie die een zaal vol mensen in Nederland zelf kanhebben. Deze zaal stond alleen voor zichzelf, voor detussenlanderswereld.

Thuisgekomen zagen we George Bush op tv een redevoering houdenter verdediging van zijn beleid in Irak en memoreren hoe MohammedB. zich tot de moeder van Theo van Gogh richtte tijdens zijnproces. Glashard had B. haar in het gezicht gezegd dat haar leedhem niets deed, aangezien het leed van ongelovigen hem koud liet. Bush citeert het grimmig. We beseffen dat de moord op Van Goghallang niet meer van Nederland is.

De volgende dag hoor ik via de Nederlandse pers dat Amsterdamzijn herdenking Amsterdams wil houden en dat men het niet nodigvond Ayaan Hirsi Ali, het eigenlijke doelwit van B., uit tenodigen. Noch tijdens de ochtendherdenking, in Amsterdam, op deplek waar Van Gogh werd vermoord, noch 's middags, in HotelArena, waar een discussie in Theo's traditie werd georganiseerd.Pas nadat er tumult en stampij over ontstond in de media, lazenwij op internet, kreeg Hirsi Ali alsnog een uitnodigingtoegestuurd, op de valreep, een week voor de herdenking.

Ben ik nu al een tussenlander geworden? Ik begrijp er nietsmeer van. Zo'n hemeltergende belediging, zo'n kleddernatte klapin het gezicht van iemand die in zo'n nauw verband met deze zaakstaat: niet uitnodigen?

Een verklaring waarom er wordt gedaan of Hirsi Ali met deherdenking van de moord een jaar later al niets meer te makenheeft, heb ik nog nergens kunnen vinden. Wel las ik in deverklaringen steeds het achteloze gebruik van de woorden:'Amsterdamse aangelegenheid', alsof terreurmoorden nu eenmaalaltijd alleen de stadsdeelraad aangaan.

Mohammed B. heeft gemoord om te offeren. Zijn ze dat inAmsterdam vergeten? Er is een bijbelse uitspraak: wie een mensredt, redt de hele mensheid, Mohammed B. keerde het om: ik doodeen mens, en daarmee dood ik een hele mensheid, dat wil zeggen:de ongelovige. De mensheid die zegt wat ze wil, denkt wat ze wil,gelooft wat ze wil. Dat wil zeggen: alle mensen die anders denkendan hijzelf. Niet alleen de Amsterdamse dus. Als je bij deherdenking van zo'n moord niet Hirsi Ali uitnodigt, wier film VanGogh durfde te maken, een film waarvoor hij zijn leven op hetspel zette, verraad je niet alleen waarvoor Van Gogh gestorvenis, maar ook alles waarvoor Hirsi Ali staat. Dus isniet-uitnodigen een politieke daad.

Toen ik later vernam dat Job Cohen met volle persoonlijkeinzet zijn uiterste best heeft gedaan Yasmine Allas (ookSomalisch, maar niet besmet met al te extreme meningen encontexten) ervan te overtuigen een column te komen voorlezen opde middagherdenking, begreep ik dat het de burgemeester dezemiddag misschien vooral om de eigen eerbiedwaardigheid ging.

Kennelijk heeft men in Nederland nog steeds niet door dat VanGoghs dood niet alleen maar in Amsterdam heeft plaatsgevonden.

In Berkeley is dat inmiddels wel bekend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden