Tussen Tate & MoMA

Wat zijn de grote ambities van het Stedelijk de komende jaren? De conservatoren wrijven de handen & vertellen.

Bart Rutten (40), conservator beeldende kunst. In dienst sinds 2008.

'We willen laten zien hoe on-ge-loof-lijk goed de collectie is. Het is een schatkamer. Dat is men een beetje vergeten. Ik droom dat de bezoekers daarvoor in de rij blíjven staan, ook omdat het geen statische collectiepresentatie wordt. We gaan veel van opstelling wisselen, hoewel de belangrijkste kunstenaars altijd te zien zullen zijn: Malevitsj, Kirchner, Appel, Mondriaan.


'We willen belangrijke werken voor korte tijd herenigen met hun broertjes of zusjes. Naast onze prachtige Rauschenberg een Rauschenberg hangen uit een andere collectie. We hebben in de tijd dat we dicht waren zoveel uitgeleend dat we nu veel kunnen vragen uit andere musea.


'Zeker, we hebben het erover gehad kunst en design geïntegreerd op te stellen, maar onze collectie leent zich daar niet voor. Dan ga je huiskamertje spelen. In bepaalde zalen laten we werken van één kunstenaar zien, zoals Barnett Newman en Willem de Kooning. Er zijn ook zalen met stromingen en perioden, zoals het nouveau realisme en zero. Er is een prachtige expressionistenzaal. Het Stedelijk heeft nooit encyclopedisch verzamelt. Directeuren hebben hun eigen geloof gevolgd, hun eigen kunde laten blijken.


'Waar ik naar uitkijk? We gaan een grote tentoonstelling van Malevitsj maken, over twee jaar, samen met de Tate Modern in Londen en het MoMA in New York. Ook zijn we druk bezig met een tentoonstelling van de knipsels van Matisse, over drie, vier jaar. Daarnaast is het belangrijk dat we meer aansluiten bij de globalisering in de kunstwereld. Niet dat we allerlei Chinezen en Arabieren moeten exposeren, maar kunst die past bij onze verzameling. We gaan iedereen verrassen met een expositie met jarenveertigkunst uit Zuid-Amerika. Daar is al veel van in de collectie, dankzij Willem Sandberg. Er is Zuid-Afrikaanse en Russische kunst en kunst uit het voormalige Oostblok bij ons aanwezig. Op dat gebied kan je wel wat verwachten.


'Het Stedelijk moet een podium worden van Nederlandse kunst met een internationale status. Ook dat sluit aan bij onze verzameling. We zijn toch het eerste museum in Nederland dat video's van performancekunst aankocht. We hebben een traditie hoog te houden.'


Rutger Pontzen


Martijn van Nieuwenhuyzen (54), tentoonstellingsmaker beeldende kunst. In dienst sinds 1991.

'Onze openingstentoonstelling is, naast de collectieopstelling, Beyond Imagination. Het past in de serie aankooptentoonstellingen die we al sinds 1993 organiseren. Alleen laten we nu niet slechts jonge, maar ook oudere, mid-careerkunstenaars zien. Ze hebben allemaal een band met Amsterdam, maar wonen verspreid over de wereld. Het sluit aan bij het dynamische, internationale imago van de stad en het museum. We hebben vroeger veel exposities laten zien van experimentele, actuele internationale kunst, zoals Op losse schroeven, Dylaby, Wild Walls en Peiling. Dat soort state-of-the-artexposities ligt mij na aan het hart. Het liefst verspreid door het hele gebouw. Of onder de luifel aan het Museumplein.


'Kunstenaars reizen tegenwoordig meer dan vroeger. Ze werken een jaar in New York, verblijven een tijdje in India en volgen daarna een postacademische opleiding in Amsterdam. Hun netwerk is gigantisch. Ze leven in meerdere werelden tegelijk. Daardoor is hun kunstenaarschap heel hybride. Films, beelden, performances, schilderijen, alles vloeit door elkaar. Deze praktijk heeft voor een museum gevolgen. Je kan niet zomaar een atelier bezoeken, een werk uitkiezen en dat tentoonstellen. Exposities maken is een coproductie met de kunstenaar.


'We willen collectie en tijdelijke tentoonstellingen meer in elkaar laten overlopen. Dat is nieuw.


'Waar we naar uit moeten zien? Bij de officiële opening van het Stedelijk wordt een hymne aan het Stedelijk van de Britse kunstenaar Rory Pilgrim opgevoerd, met brassband en een koor van jonge meisjes.


'Ik zie ook erg uit naar de tentoonstelling van Lucy McKenzie volgend jaar. Een Schotse kunstenaar die een grote installatie zal laten zien, afgestemd op de ruimte van de oude erezaal, nu de IMC-zaal. Net als Aernout Mik, die in 2013 een tentoonstelling zal maken, passend bij de architectuur van de grote benedenzaal.


'Ja, en natuurlijk de grote Mike Kelleytentoonstelling, dit najaar. Een overzicht van een van de meest indringende kunstenaars van de afgelopen 25 jaar.'


Margriet Schavemaker (41), hoofd collecties en onderzoek. In dienst sinds 2009.

'Het Stedelijk gaat zich onderscheiden met zijn publieksprogramma. Met name de zogenaamde Do it-avonden die eens per maand worden gehouden. Die avonden zijn een soort festival, met mediakunst en performances, op verschillende plaatsen in het gebouw. Het museum als platform voor jonge kunstenaars en tijdgebonden kunst. Daarnaast worden er twee, drie keer per week middagen en avonden georganiseerd met lezingen, muziek, rondleidingen, performances, filmvoorstellingen, boekpresentaties. Allemaal gratis als je al een entreebewijs hebt.


'Ik wil garant staan voor de kritische reflectie binnen het museum. De wereld is veranderd in de acht jaar dat het museum (gedeeltelijk) gesloten was. Er is meer aandacht in de museumwereld ontstaan voor reflectie en debat. Geen museum in Nederland dat hieraan zoveel aandacht gaat besteden als het Stedelijk. Soms theoretisch, soms voor een breed publiek. Niet alleen over hoge, autonome kunst, ook over vormgeving.


'Met zo'n publieksprogramma ben je superwendbaar. Je kunt de hedendaagse ontwikkelingen beter voor het voetlicht brengen dan alleen met aankopen en exposities. Daarin kunnen we ons gaan meten met de Tate Modern in Londen en het MoMA in New York.


'Ik ben bezig met een expositie over zero, de superminimalistische stroming uit de jaren zestig. Die is in 2014-2015 te zien. Er komt een overzicht van het werk van Marlene Dumas.


'Mijn droom? Dat we mede-uitgever worden van kunstenaarsboeken en theoretische boeken, met name over niet-westerse kunst. Het zou een geweldige aanvulling zijn op onze collectie, die deels niet-westers is. En het is mijn droom om binnen drie jaar Rem Koolhaas een serie avonden te laten houden over zijn visie op kunst en design.'


Ingeborg de Roode (49), conservator industriële vormgeving. In dienst sinds 2001.

'Mensen zullen verbijsterd zijn wat we aan vormgeving in huis hebben. Vroeger lag de nadruk meer op beeldende kunst. Er was weinig ruimte voor de presentatie van gebruiksvoorwerpen, grafische vormgeving en toegepaste kunst, terwijl driekwart van de collectie daaruit bestaat. Nu is daar wel plaats voor. Het museum is ervan overtuigd geraakt dat vormgeving belangrijk is.


'Vormgeving staat dicht bij de mensen. Het gaat om hun directe omgeving. Die grotere aandacht daarvoor begon in de jaren negentig. Dat had te maken met het succes van Dutch Design. Dat we nu zoveel kunnen tonen, komt ook omdat er sowieso door de gerenoveerde oudbouw van het museum meer ruimte is voor de verzameling.


'Het bijzondere is: we gaan alle typen vormgeving uit het museum door elkaar opstellen, in een losse chronologische volgorde. Geen kunsthistorische presentatie, maar per zaal met andere thema's, vanaf 1900. Bijvoorbeeld over het moderne wonen van Berlage en tijdgenoten, het exotische ornament, het interbellum en het belang van Scandinavische vormgeving. We hebben ook een film laten maken over het ontwerpen, de productie, gebruiksfase, de commerciële component en de restauratie van vormgeving. Bovendien proberen we meer met de bezoeker in contact te komen, door objecten op te stellen waarover het publiek vragen kan stellen.


'Waar je straks zeker voor naar het Stedelijk moet gaan, is de tentoonstelling over het vroege werk van het Nederlandse duo Gijs Bakker en Emmy van Leersum, bestaande uit mode en sieraden. Eind jaren zestig presenteerden zij een show in het Stedelijk, naar aanleiding waarvan de sieradencollectie is ontstaan. We zijn bezig met een overzichtstentoonstelling van Marcel Wanders, toch een van de belangrijkste ontwerpers van dit moment. En over drie, vier jaar willen we een overzicht geven van meubelen uit de Amsterdamse School, naar aanleiding van een groot onderzoek dat we aan het verrichten zijn. En wat we ook graag willen, is een grote tentoonstelling van de Israëlische ontwerper Ron Arad. Dat moet spectaculair worden.'


Hripsimé Visser (58), conservator fotografie. In dienst sinds 1990.

'Belangrijke tentoonstellingen die gaan komen? We willen graag Ed van der Elsken laten zien. Het Stedelijk heeft een lange geschiedenis met hem. Zijn werk is een van de kroonjuwelen in onze verzameling. Maar we hebben al geen twintig jaar meer een grote expositie van hem gehad. Een andere reus is Jeff Wall. Geen overzichtstentoonstelling, maar geconcentreerd op zijn werk sinds hij midden jaren negentig ook zwart-wit is gaan werken. Dat is een oude wens van me. Net als de wens om werk van hem aan te kopen. Het is onze taak om dit soort grote namen een podium te bieden.


'Een ander doel: meer aandacht besteden aan niet-Westerse fotografie, zoals de Afrikaanse. Met aankopen van bijvoorbeeld David Goldblatt en Guy Tillim, de fotografie die zich ontwikkelde vanuit de sociale fotografie onder de apartheid. En als het erom gaat om historische lacunes in de collectie te vullen, dan denk ik aan de vroege Russische fotografie. We hebben veel schilderijen van Malevitsj, maar geen fotografie uit die periode. Het is me een doorn in het oog.'


'De collectie fotografie bestaat sinds 1958. Vanaf 1974 is de oriëntatie internationaal en gericht op fotografie van de twintigste eeuw. Inmiddels zijn er andere instellingen als het Nederlands Fotomuseum, Foam, en het Rijksmuseum. Om ons daarvan te onderscheiden, richten we ons op fotografie in relatie tot andere kunstvormen. En op de fotograaf als autonome kunstenaar.


'We tonen de fotografie niet als aparte discipline, maar naast beeldende kunst en vormgeving. Soms in aparte kabinetten, soms naast schilderijen, beelden, video's. Spannend en uitdagend. In de benedenzalen van de oudbouw gaat het over stijlen en stromingen, zoals foto's uit de Bauhausperiode. Boven is een monografische inrichting, met werk van fotografen als Ed van der Elsken, Rineke Dijkstra en Wolfgang Tillmans.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden