REPORTAGE

Tussen de wrakstukken van MH17

Nabestaanden mochten dinsdag in Gilze-Rijen de wrakstukken van de MH17 bekijken. Luchtvaartexpert Joris Melkert beschrijft wat er was te zien.

De linkermotor van het toestel werd gevonden bij de 'burn site', de plaats waar het grootste deel van het vliegtuig te pletter stortte. Beeld Marcel van den Bergh

Verkreukeld en gebogen zijn ze, de rood-wit-blauwe metaalplaten die verspreid liggen over de vloer van de opslagplaats van luchtmachtbasis Gilze-Rijen. Wie niet beter weet, zou denken dat de fragiel ogende onderdelen van plastic zijn, maar de verfkleuren in de huisstijl van Malaysia Airlines maken pijnlijk duidelijk dat het toch echt om het ramptoestel gaat. Verderop zijn een set uitgebrande wielen en de bagagebakken van de cabine herkenbaar. Tussen enkele felrode metaalplaten steekt gras en zand, een overblijfsel van de maanden dat de onderdelen in de Oekraïense vlakten lagen.

Vliegtuigschroot

Deze week, drie maanden na de aankomst van de wrakstukken van rampvlucht MH17 in Nederland, mogen nabestaanden van de slachtoffers voor het eerst de wrakstukken van dichtbij bekijken. Ruim 500 van hen krijgen de komende dagen in groepen een rondleiding. Ook journalisten van over de hele wereld waren dinsdag welkom om de vorderingen van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) en het Openbaar Ministerie (OM) te aanschouwen.

De opslagplaatsen vol vliegtuigschroot - het zijn er twee - zijn indrukwekkend, maar het onderzoek naar de ramp vindt elders op het terrein plaats, in een hangar. Daar is over de vloer met zwart tape de uitlijning van de linkervleugel uitgetekend. Verschillende vleugelstukken liggen op wat ongeveer hun oorspronkelijke plek moet zijn geweest, maar de puzzel is verre van compleet.

Onder de indruk

Toch is luchtvaartexpert Joris Melkert van de TU Delft onder de indruk van de voortgang van het onderzoek. 'Zo'n reconstructie is een enorme hoeveelheid werk. Ze hebben al goed gefilterd welke stukken wel en niet interessant zijn om mee verder te werken.' Eén ding is wel duidelijk: een volledige driedimensionale reconstructie wordt niet gemaakt. Dat gebeurt ook vrijwel nooit na een crash, want het opnieuw in elkaar puzzelen van een compleet vliegtuig is een complexe en tijdrovende klus. Het onderzoek richt zich op de delen van het vliegtuig met de meeste aanwijzingen voor de oorzaak, zoals roetpatronen en inslagsporen.

In het geval van vlucht MH17 richt het onderzoek zich op de buitenkant en de voorzijde: de cockpit, de business class en een deel van de linker vleugel worden gereconstrueerd. Deze onderdelen zijn vanwege het lopende strafrechtelijk onderzoek nu afgeschermd van het publiek, al waren foto's ervan in september wel te zien in het tussenrapport over de ramp.

Vanwege gevechten tussen het Oekraïense leger en pro-Russische separatisten was het niet mogelijk om na de ramp, vorig jaar in juli, ter plaatse uitgebreid onderzoek te doen. Daarom besloot de Onderzoeksraad om zo veel mogelijk wrakstukken naar Nederland te slepen. Eenmaal bij de vliegbasis werden ze volgens een vaste procedure uitgeladen, gefotografeerd en gescand. Dat alles om het antwoord op die ene, cruciale vraag te achterhalen: waardoor stortte het vliegtuig neer? Was het een vanaf de grond afgevuurde BUK-raket, een gevechtsvliegtuig of is er nog een andere oorzaak?

Delen van de staart van het vliegtuig in de hangar waar het onderzoek plaatsvindt. Beeld Marcel van den Bergh

Die vraag is nog niet beantwoord, benadrukt OVV-voorzitter Tjibbe Joustra, maar er is 'veel progressie'. Vorige week heeft een team van internationale luchtvaartonderzoekers onderzoek gedaan in de hangar. Zij hebben onder meer gekeken naar breukvlakken in het metaal. Daarmee is het tweedimensionale onderzoek van de wrakstukken een heel eind op weg; de gedeeltelijke driedimensionale reconstructie is nu de volgende stap.

Studie van de wrakstukken is één van de onderzoeksmethoden, maar er worden ook radar- en satellietbeelden bekeken, telefoongesprekken beluisterd en getuigen gehoord. Hoofdofficier Fred Westerbeke van het OM noemt de veelbesproken theorie dat een vanaf de grond afgevoerde BUK-raket de ramp veroorzaakte nog steeds 'het meest gerede scenario'. Toch is het nog steeds zaak om andere mogelijkheden, zoals de door de Russen opgevoerde theorie dat het vliegtuig vanuit de lucht is beschoten, te onderzoeken en definitief uit te sluiten. Anders kan een eventuele rechtszaak tegen mogelijke daders stuklopen wegens gebrek aan bewijs.

Emotionele betekenis

Het onderzoek mag dan van groot politiek en juridisch belang zijn, voor nabestaanden van de slachtoffers heeft het bekijken van de wrakstukken een heel andere, emotionele betekenis. 'We zijn met zijn allen dit proces ingegaan en moeten hier nu samen doorheen', zegt Jonathan Mechanicus, de halfbroer van slachtoffer Tim Nieburg. Mechanicus brengt later deze week een bezoek aan Gilze-Rijen. 'Dat is misschien niet anders dan wanneer je dierbare op een andere manier omgekomen zou zijn. Trauma en rouwverwerking zijn universeel.'

Het onderzoek van de OVV en het OM zal nog het grootste deel van het jaar in beslag nemen. Joustra verwacht dat het in oktober in de afrondende fase zal komen. Hij hoopt dat de situatie binnenkort veilig genoeg is om opnieuw een missie naar Oekraïne te laten afreizen. Luchtvaartdeskundige Melkert verwacht dat de OVV inmiddels een vrij precieze verlanglijst heeft van wrakstukken die nog ontbreken. 'In november was het vooral pakken wat ze pakken konden. Met de opgedane kennis kunnen ze hopelijk heel gericht gaan zoeken naar wat nog nodig is om de puzzel compleet te maken.'

Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden