REPORTAGE

Tussen de ratten in het Griekse detentiecentrum voor migranten

De Syriza-partij had grootse plannen voor een menselijker Grieks migratie-beleid. Zo zouden detentiecentra zoals dat in Amygdaleza worden gesloten. Maar het bijna failliete land kan de enorme stroom vluchtelingen niet aan.

Migranten achter het hek van het detentiecentrum in Amygdaleza. Beeld Nicola Zolin

Voor de poort van het detentiecentrum voor migranten in Amygdaleza staan twee mannen met mitrailleurs. Het kamp is omringd met een metershoog hek met prikkeldraad erop. Daarachter staat nog een metershoog hek en dan pas een rij containerhuisjes. Het bestelbusje van een cateringdienst rijdt naar binnen en brengt plastic bakjes pasta met rode saus. Voor de containers wandelt een man uit Bangladesh heen en weer. Twee mannen spelen een kaartspel op een plastic tafel.

'Ik zou willen dat het overal zo was als hier', zegt Antonios Emmanouilidis, de hoofdofficier van het detentiecentrum. Tevreden loopt hij langs de illegale migranten. 'In ieder huisje wonen maar één of twee migranten terwijl er acht in passen', zegt hij. 'We houden ons ook niet aan de voorgeschreven drie uur luchten. Iedereen mag bijna de hele dag naar buiten.'

Kortgeleden noemden mensenrechtenorganisaties Amygdaleza nog de 'hel op aarde'. Ze zagen ratten rond de benen rennen van migranten die soms langer dan 28 maanden vastzaten omdat ze illegaal in Griekenland verbleven. Maar toen in februari twee migranten overleden in het detentiecentrum - de ene ten gevolge van medische hulp die te laat kwam, de ander door zelfmoord - kwam een minister van de nieuwe Griekse regering langs met de belofte iedere dag migranten vrij te laten en alle detentiecentra te sluiten.

Grote plannen

De Syriza-partij had grote plannen voor een menselijker migratiebeleid in Griekenland. Maar nu ze bijna een half jaar aan de macht is, blijkt dat die plannen moeilijk te realiseren zijn. Al was het maar omdat er sinds februari alleen maar meer migranten de Griekse route naar Europa hebben gekozen. Iedere dag komen er ongeveer zeshonderd via zee naar de Griekse eilanden. De bijna failliete regering kan de migratiecrisis er niet bij hebben.

'Griekenland kan op dit moment niet voldoen aan de behoeften van deze mensen ', zegt de staatssecretaris voor Migratie, Tasia Christodoulopoulou, in haar kantoor in Athene. 'Het is treurig, maar onze middelen en ons asielsysteem zijn er niet op berekend.'

De nieuwe Griekse regering creëerde voor het eerst de post van staatssecretaris voor Migratie en gaf die baan aan juriste en mensenrechten-activiste Christodoulopoulou. 'Ik had optimistische plannen toen ik aantrad', zegt ze. 'Maar die stuitten op een reality check. Zelfs kleine stappen blijken erg ingewikkeld.' Het sluiten van de detentiecentra is een van de gesneuvelde plannen. 'De detentiecentra zijn grotendeels met Europees geld gebouwd en als we ze sluiten, moeten we dat terugbetalen', zegt Christodoulopoulou. 'Dat geld hebben we niet.'

Asieladvocaten zien inderdaad weinig verbetering. 'Door het hele land worden migranten vastgehouden in politiecentra', zegt advocate Maria Papamina. 'In de omgeving van Athene lukt asiel aanvragen helemaal niet meer. Vanwege gebrek aan personeel is dat tegenwoordig alleen mogelijk via Skype. Kun je het je voorstellen? Ze hebben één persoon achter een computer gezet, terwijl honderden asielzoekers proberen verbinding te maken.'

Tasia Christodoulopoulou, staatssecretaris van Migratie. Beeld Nicola Zolin

Gevangenis

In Amygdaleza zitten ook vluchtelingen en minderjarigen opgesloten. 'Waarom ben ik hier, ik kom uit de oorlog in Syrië', roept een man er door het hek naar hoofdofficier Emmanouilidis. De Syriër is vanuit Aleppo naar Turkije gevlucht en kwam Griekenland binnen via het eiland Rhodos. Acht dagen geleden hield de Griekse politie hem aan toen hij in Athene op een plein zat. Hij liet de tijdelijke verblijfsvergunning zien die ze hem op Rhodos hadden gegeven, maar de politie bracht hem toch naar Amygdaleza. 'Dit is een gevangenis', zegt hij. De hoofdofficier mompelt dat er iets mis moet zijn met zijn papieren. 'We zoeken het uit.'

Toch is er wel wat veranderd. De Syriza-regering heeft de detentietijd voor migranten verkort tot zes maanden en belooft detentie alleen als laatste middel te gebruiken. De detentiecentra zijn leger geworden. In Amygdaleza daalde het aantal gedetineerden in maart van 1.800 naar 100, hoewel het daarna weer naar 430 steeg.

'Dat is een zeer welkom begin, maar we maken ons nog steeds grote zorgen', zegt Apostolos Veizis van Artsen zonder Grenzen. 'Er is geen permanente medische hulp aanwezig in de detentiecentra en je kunt je afvragen of het überhaupt een geschikte plek is voor mensen met ziektes en trauma's. Er lopen ratten rond, er is nauwelijks warm water en er zijn geen hygiënische middelen. Er is niet eens een medische screening.'

Migranten achter een hek in Amygdaleza. Beeld EPA

Donaties

Voor producten als kleding, zeep en medicijnen is het detentiecentrum afhankelijk van donaties. Dokters werken er op projectbasis. Loopt een project af, dan is er soms maanden niemand. De hulp is bovendien niet voldoende, vindt de Juridische raad voor Migranten in Athene. 'Ik heb een cliënt met hiv in het Amygdaleza-centrum, die in twee maanden tijd nooit naar het ziekenhuis is gebracht en geen medicijnen krijgt', zegt advocate Eleni Koutsowaki. 'Die zijn te duur. Het detentiecentrum heeft alleen geld voor eten, maar zelfs dat is van slechte kwaliteit. Aardappels, pasta en brood, maar geen groente en fruit. De cateringdienst hebben ze trouwens ook al maanden niet betaald.'

Het aantal migranten dat in Griekenland aankomt, is in de eerste vier maanden van 2015 al ruim zes keer groter dan in dezelfde periode vorig jaar - in totaal al meer dan 42 duizend volgens de VN. De meerderheid bestaat uit Syrische vluchtelingen en het zijn meer kinderen dan in het verleden. Vanwege gebrek aan opvangcentra moeten ook vrouwen met baby's 's nachts op de trappen van het politiebureau van eiland Leros doorbrengen. Op het eiland Kos slapen ze met honderden anderen op de grond in de gangen van een vervallen hotel. Of ze kunnen eten, hangt af van hun reisbudget.

Migranten in Amygdaleza in februari. Beeld EPA

Bezuinigingen

'We hebben drie keer zoveel medewerkers nodig', zegt staatssecretaris Christodoulopoulou. 'Politiemannen op de eilanden, kustwachtmedewerkers en personeel voor de asieldiensten. Maar vanwege de bezuinigingen mogen we niemand aannemen. Het IMF dwingt ons juist mensen te ontslaan. We wachten nog op het geld van de EU voor hulp bij de migratie. De vorige regering had dat in oktober moeten aanvragen, maar heeft dat nooit gedaan. Dat heeft ons maanden gekost. In de tussentijd kunnen we alleen vrijwilligersorganisaties smeken de mensen op de eilanden te helpen en noodpakketten te sturen.'

De crisissituatie zal niet snel voorbij zijn, zegt de staatssecretaris. 'In Syrië maken zowel de regeringstroepen als IS het leven onmogelijk', zegt ze. 'Een groot aantal Syriërs dat in Turkije afwachtte, heeft massaal de hoop opgegeven en is naar de zeegrenzen getrokken. Zolang de grote landen geen beslissingen nemen over hoe dat land kan worden geholpen, blijven de vluchtelingen hier komen. De EU-landen moeten dat accepteren. Griekenland ook. We kunnen ze niet terugsturen. We hebben hulp nodig van de EU. Ze moeten eerlijker over Europa verdeeld worden.'

Veel hoop heeft ze niet. Het voorstel van de Europese Commissie om asielzoekers te spreiden over Europese landen stuit al op verzet, terwijl het slechts over een fractie gaat van de asielzoekers die in Griekenland aankomen. 'De EU-landen willen niet helpen', zegt Christodoulopoulou. 'Ze zeggen dat bij hen de fascistische partijen zullen opkomen als ze meer asielzoekers opnemen en dat de werkloosheid toeneemt. Maar wij hebben hier met Gouden Dageraad al een fascistische partij. En we hebben de hoogste werkloosheid van Europa.'

Veel migranten zijn op de hoogte van het beroerde Griekse migratie-beleid en proberen zodra ze op het Griekse vasteland zijn via gevaarlijke wandelroutes door te reizen naar Noord-Europa. Christodoulopoulou weet het. 'Wij kunnen ze er niet van overtuigen in Griekenland te blijven', zegt ze. 'En we hebben ze ook niets te bieden.'

Pakistaanse migranten arriveren bij Kos, Griekenland. Beeld Getty Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden