Tusk tot 2019 EU-president? Zijn eigen Polen steunt hem niet

De Pool Donald Tusk hoeft niet te rekenen op steun uit eigen land voor zijn kandidatuur om tot 2019 voorzitter te blijven van de Europese Raad van regeringsleiders. Tusk steunt volgens Warschau openlijk de Poolse oppositie en schendt daarmee 'de elementaire beginselen' van Europese neutraliteit. Die aankondiging deed Jaroslaw Kaczynski, partijvoorzitter van regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), dinsdag tijdens een persconferentie. De stemming over Tusks kandidatuur staat over acht dagen op de agenda tijdens een EU-top.

De stemming over Tusks kandidatuur staat over acht dagen op de agenda tijdens een EU-top. Beeld anp
De stemming over Tusks kandidatuur staat over acht dagen op de agenda tijdens een EU-top.Beeld anp

Kaczynski en Tusk zijn gezworen politieke vijanden die bij voorkeur in de meest onverzoenlijke termen over elkaar spreken. Tusk, lid van oppositiepartij Burgerplatform (PO), maakt er geen geheim van dat hij het ondermijnen van de persvrijheid en van het Constitutioneel Hof in eigen land met grote zorg beziet. Daarmee kiest hij in de ogen van Kaczynski partij in het langlopende dispuut over de rechtstaat tussen Warschau en de Europese Commissie. Vicevoorzitter Timmermans heeft Polen een formele waarschuwing gegeven, en de regering gevraagd de ondermijnende maatregelen terug te draaien.

De conservatief-populistische PiS-regering wrijft Tusk bovendien 'morele verantwoordelijkheid' aan voor de vliegtuigcrash in Smolensk, bijna zeven jaar geleden. Alle 96 hoogwaardigheidsbekleders kwamen daarbij om, onder wie toenmalig president Lech Kaczynski, Jaroslaws tweelingbroer. Tusk was ten tijde van het ongeluk premier. In de ogen van PiS heeft hij samengespannen met Moskou om de 'ware toedracht' te verdonkeremanen. Bewijs voor zo'n samenzwering bestaat er niet, maar Polen dreigde vorig jaar met een rechtszaak tegen zowel Tusk als diens toenmalige minister van Buitenlandse Zaken, Radek Sikorski.

Tusk is sinds tweeënhalf jaar voorzitter van de Raad, tot grote tevredenheid van de meeste lidstaten. Hij loodste de EU zelfverzekerd door crises rond migratie en de Brexit. Voorlopig is hij de enige kandidaat voor de post. Een gekwalificeerde meerderheid (21 lidstaten, mits de grote ertussen zitten) volstaat voor herverkiezing. Het Poolse 'nee' oogt daarmee kansloos. Toch zou het een smet zijn op Tusks blazoen als hij niet - zoals gebruikelijk - met unanimiteit wordt herkozen.

In Brussel noemen diplomaten zijn herverkiezing een 'gedane zaak'. 'Iedereen krabt zich achter de oren van ongeloof', aldus een anonieme official tegen persbureau Reuters. 'Het laat zien dat Kaczynski het contact met de Europese politiek volledig kwijt is.'

Botsingen tussen de Europeaan Tusk en de isolationist Kaczynski zijn een constante in de Poolse politiek. PiS won in de parlements- en presidentsverkiezingen door met succes te verkondigen dat PO tijdens de acht voorgaande jaren (2007-2015) alleen de belangen van het internationale grootkapitaal had behartigd. De gewone Pool op het arme platteland zou zijn vergeten. Begin dit jaar reserveerde minister van Buitenlandse Zaken Waszczykowski voor Tusk de kwalificatie 'icoon van kwaadaardigheid en stupiditeit'

Kaczynski verwees dinsdag naar de parlementaire crisis van afgelopen kerst. Leden van onder andere Tusks PO bezetten toen wekenlang het spreekgestoelte uit protest over een voorgenomen reglement dat de toegang van journalisten tot het parlement zou beperken. Voor het parlementsgebouw versperden demonstranten parlementariërs de weg. 'Een poging om de regering omver te werpen met ongrondwettelijke methoden', aldus Kaczynski.

Volgens de Financial Times overweegt de Poolse regering de hooggeplaatste Europarlementariër Jacek Saryusz-Wolski (PO) naar voren te schuiven als Tusks opvolger, maar dat gerucht wilde Kaczynski noch premier Beata Szydlo bevestigen. Saryusz-Wolski, hoewel een partijgenoot van Tusk, heeft zich in verzoenende termen uitgelaten over de PiS-regering. Zijn manco: hij is geen voormalig regeringsleider, terwijl de Brusselse mores dat wel voorschrijven voor deze post.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden