Interview

Turkse voormalig EU-ambassadeur Selim Yenel: ‘Turkije was geïsoleerd geraakt’

Wat kan Turkije doen om de betrekkingen met Europa te verbeteren? Het antwoord is opmerkelijk kritisch, voor een man die tot 2017 Turkijes ambassadeur was bij de EU. ‘Hervormingen doorvoeren op het gebied van de rechtsstaat, vrijheden en mensenrechten’, zegt Selim Yenel. ‘Vooral na de couppoging van 2016 is de toestand verslechterd. Dat moet verbeteren.’

Selim Yenel: Turkije werkt aan charmeoffensief Europa.  Beeld REUTERS
Selim Yenel: Turkije werkt aan charmeoffensief Europa.Beeld REUTERS

Turkije is volgens Yenel, tegenwoordig voorzitter van denktank Global Relations Forum, al met een ‘charmeoffensief’ bezig. Het dinsdag gepresenteerde mensenrechtenplan is daarvan het resultaat. ‘Waar het nu op aankomt is de uitvoering daarvan. Daar zal de Europese Raad eind deze maand zeker naar kijken.’

Met Yenel hebben we het over die merkwaardige paradox in het buitenlands beleid van Ankara. Al enige tijd voert Turkije een assertieve politiek en speelt het met verve de rol van regionale grootmacht. Anderzijds staat het land steeds meer alleen. De conflicten met landen in Europa, het Midden-Oosten en de Kaukasus hebben zich opgestapeld. Wat ging er mis?

‘We waren geïsoleerd geraakt. Onze retoriek was te sterk. En het beleid was persoonlijk gestuurd, in plaats vanuit de optiek van de staat. Dat we slecht zijn met Egypte, komt deels door de persoonlijkheden van de presidenten, Erdogan en Al-Sisi. En omgekeerd: met Rusland zijn de betrekkingen goed doordat Erdogan en Poetin het uitstekend met elkaar kunnen vinden. Zonder dat zou de relatie veel slechter zijn.

‘Turkije had altijd goede relaties met bijna iedereen. Naar dat klassieke buitenlands beleid moeten we terug. Daarbij komt het aan op praten. Dialoog. Die hebben we altijd gehad. We namen als kandidaat-lid deel aan het Gymnich-beraad, informele bijeenkomsten van de Europese ministers van Buitenlandse Zaken. Maar voor de laatste drie vergaderingen is de Turkse minister niet uitgenodigd. Dat moet anders. Je kunt het over van alles en nog wat oneens zijn, maar we kunnen het er in ieder geval over hebben. Dat is wat ik blijf herhalen: laten we praten, praten, praten.’

Begin dit jaar klaarde de lucht opeens op tussen Turkije en de EU. Erdogan wisselde zelfs warme boodschappen uit met zijn Franse collega Macron. Waarom die ommezwaai? Kwam het initiatief van Ankara?

‘Ik denk dat het van twee kanten kwam, zowel Turkije als de EU had zoiets nodig. Beide moesten een stap terug van de afgrond doen, in wederzijds belang. En nu is het juiste moment.’

Wat was de aanleiding voor Turkije? Het aantreden van Joe Biden? Met Trump kon Erdogan het goed vinden, Biden zal strenger zijn voor Turkije. Het lijkt erop dat Ankara besefte Europa weer meer nodig te zullen hebben.

‘Het was niet alleen Biden, het was al aan de gang. De gesprekken over Turkijes toetreding, de douane-unie en visumvrij reizen stonden te lang op de pauzetoets, er gebeurde niets. Tot dan spraken we eigenlijk alleen over dingen waarover de EU zich zorgen maakte. Nu hebben we een kans te praten over een compleet pakket, zaken die voor beide belangrijk zijn. Niet alleen migratie, niet alleen Libië en de Middellandse Zee, ook de visa, de douane-unie en het EU-lidmaatschap.

‘Zoals ze nu opereert heeft de EU niet alleen geen stok, maar ook geen wortel. We moeten elkaar halverwege tegemoet komen. De EU moet stappen zetten met de douane-unie en de liberalisering van visa. In het toetredingsproces kunnen we helaas geen vooruitgang boeken zolang landen als Cyprus dat tegenhouden.’

Wat zit er in het vat voor de EU?

‘De Europeanen hebben hun eigen zorgen over een nieuwe migratiegolf. Ik was erbij toen we de migratiedeal sloten. Ik was de Turkse onderhandelaar. Het migratieprobleem is min of meer opgelost, althans voor de EU. Sinds maart 2016 zijn de aantallen vluchtelingen enorm gedaald. Dus voor de EU heeft het gewerkt. Wij daarentegen dragen nog een grote last. We hebben miljoenen Syriërs en anderen in ons land.’

Daar moet de EU nog meer bij helpen?

‘Ja, en het gaat niet alleen om het geld. De 6 miljard euro is naar projecten voor Syriërs gegaan, niet naar de Turkse schatkist. De Europese Commissie heeft dat nauwgezet gemonitord. En vergeet niet hoeveel Turkije zelf heeft uitgegeven aan de Syriërs. Het is moeilijk dat precies op een bedrag vast te pinnen, maar het is veel meer dan wie dan ook heeft uitgegeven.

‘Overigens maken we ons over het EU-lidmaatschap geen enkele illusie. Natuurlijk zal het niet snel gebeuren. We zullen er niet over zwijgen, maar we zijn realistisch. Mijn kleinkinderen zullen het misschien meemaken.’

Willen de Turken nog wel lid worden?

‘Dat hangt van de vraagstelling af. Als je vraagt ‘Wil je dat Turkije lid wordt van de EU?’, antwoordt een overweldigende meerderheid ‘ja’. Maar als je vraagt ‘Denk je dat Turkije lid zal worden van de EU?’, zegt een overweldigende meerderheid ‘nee’.’

Erdogan presenteert mensenrechtenplan

De Turkse regering zegt de vrijheid van meningsuiting en de rechtsstaat beter te willen beschermen. Dinsdag presenteerde president Recep Tayyip Erdogan een Actieplan voor Mensenrechten. Concrete voorstellen volgen nog, het plan bestaat uit negen uitgangspunten. Erdogans toespraak werd door critici met scepsis ontvangen. Uit het optreden van diens regering blijkt volstrekt niet dat ze wat betreft de rechtsstaat van goede wil is. Met de mensenrechten in Turkije ging het de afgelopen vijf jaar steeds slechter. Honderden mensen zitten vast vanwege hun politieke activiteiten. Volgens Erdogan gaat de regering kijken naar de manier waarop wordt omgegaan met misdrijven die te maken hebben met pers en internet. ‘Verbetering van de vrijheden van meningsuiting, organisatie en godsdienst zijn de doelen waar we het hardst aan werken.’ De mensenrechtensituatie is voor de EU een belangrijke punt in de gesprekken met Ankara. Na een conflictueus jaar komen die voorzichtig weer op gang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden