Turkse radicalen zijn te klein voor grote aanslag

Turkije kent tal van gewelddadige radicale religieuze en etnische groeperingen. Maar de omvang van de aanslagen gaat hun mogelijkheden te boven....

Dat varieert van een keur aan maoïstische clubjes tot het streng marxistische Revolutionaire Volksbevrijdingsfront DHKP/C, van de Turkse Hizbollah tot de Koerdische afscheidingsbweging PKK. Daarnaast zijn er moslimfundamentalistische groeperingen als de IKBA/C, die zaterdag de verantwoordelijkheid voor de aanslagen opeiste. Veel van deze organisaties zien er geen been in om met zekere regelmaat bommen op openbare plaatsen neer te leggen.

Aanslagplegers van links hebben zich nooit druk gemaakt om wie zij troffen. De gehele bevolking vormt het doelwit, niet een bepaalde groep.

De aanslagen van zaterdag zijn duidelijk gericht op de joodse bevolkingsgroep en dus indirect op Israël. In de stad wonen een kleine dertigduizend joden, veelal afstammelingen van de joden die Spanje aan het eind van de vijftiende eeuw ten tijde van de Inquisitie massaal verlieten. De Ottomaanse sultan Beyazid II verleende hen asiel.

Ofschoon de joden net als andere niet-moslims veel minder rechten hadden dan moslims, leefden zij relatief veilig onder de sultans. Gewelddadige uitingen van antisemitisme zoals in Europa bleven uit en tijdens de Tweede Wereldoorlog bood de Turkse republiek onderdak aan joodse vluchtelingen. Overigens legde de staat de eigen joodse burgers een zware 'welstandstoeslag' op, waardoor veel Turkse joden na 1948 naar Israël trokken.

De keuze voor de synagogen Neve Shalom en Beth Israël als doelwit maakt volgens de Turkse autoriteiten duidelijk dat de daders banden hebben met het internationale terrorisme. Vrijwel direct na de explosies verklaarde zowel minister van Binnenlandse Zaken Abdulkadir Aksu als zijn collega van Buitenlandse Zaken Abdullah Gül dat Al Qa'ida, het terreurnetwerk van Osama bin Laden, heel wel betrokken zou kunnen zijn bij de aanslagen.

De groep die zaterdag de verantwoordelijkheid opeiste heet Islami Büyükdoglu Akincilar Cephesi, IBDA/C, de stoottroepen van het islamitisch grootoosten. Volgens veiligheidsexperts heeft de organisatie banden met de in Noordoost-Irak opererende groep Ansar al Islam, die op haar beurt ervan wordt beschuldigd in nauw contact te staan met Al Qa'ida.

IBDA/C vecht voor de omverwerping van de seculiere orde en de stichting van een fundamentalistisch Turkije. De groep, onder leiding van Salih Izzet Erdish, is vanaf 1970 actief. Volgens Turkse veiligheidsexperts is de soennitische groep fel anti-shi'itisch.

Ze zou af en toe hebben samengewerkt met de Koerdische PKK. Erdish, ook bekend als Salih Mirzabeyoglu, viel eind 1998 in Turkse handen en zit sindsdien in de gevangenis. De groep heeft geen duidelijke hiërarchische structuur, ofschoon Erdish wel bekendstond als 'de commandant'.

Volgens Turkije zijn de groepsleden vooral actief als pamflettisten. Zij hebben boekwinkels, drukkerijtjes en websites. Harde actie voeren zij voornamelijk met molotov-cocktails. De groep claimde ook de moord op de kemalistiche oud-minister en columnist Ahmet Taner Kislali in 1999.

Volgens Turkse veiligheidsfunctionarissen maakt IBDA/C echter vooral veel lawaai en claimt aanslagen die door anderen zijn gepleegd. Er bestaan twijfels of Kislali wel door IBDA/C is vermoord.

IBDA/C zou de aanslagen op de twee synagogen zaterdag niet alleen kunnen plegen, daar zijn de leden te ongeschoold voor, liet de Turkse politie weten, waarna al snel de naam van Al Qa'ida viel. Daarentegen zei Mustafa Alani van het Royal Services Institute, een Britse denktank op het gebied van vrede en veiligheid, tegen persbureau Reuters dat er tussen IBDA/C en Al Qa'ida eerder een ideologische dan een organisatorische band is. Al Qa'ida heeft volgens Alani nooit geopereerd in Turkije.

Roland Jacquard van l'Observateur International du Terrorisme in Parijs denkt dat de Iraakse terreurgroep Ansar al Islam betrokken is bij de aanslagen. 'Het zijn waarschijnlijk Koerdische islamistische bewegingen die dichtbij Ansar al Islam staan, die hun strategie van terreur tot Turkije willen uitbreiden', zei hij tegen Reuters. Ofschoon hij zei dat de claim van IBDA/C met enig wantrouwen moet worden bekeken, heeft deze groep wel nauwe contacten met Ansar al Islam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden