Turkse president Gül: de opmars van islamofobie is gevaarlijk

De Turkse president Gül vergelijkt de xenofobie in Europa met de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. 'Het is triest de huidige achteruitgang te zien.'

De Turkse president Gül.Beeld Reuters

De Turkse president Abdullah Gül bezoekt komende week Nederland voor de viering van 400 jaar diplomatieke betrekkingen tussen Nederland en Turkije. Het bezoek ligt politiek gevoelig omdat de PVV van Geert Wilders tegen het bezoek is. 'Ja, ik heb over hem gehoord', zegt Gül. 'Maar ik ben niet heel precies op de hoogte.'

De Turkse president wil liever niet over individuele politici spreken, maar zegt zich wel zorgen te maken. 'Ik zie een opmars van islamofobie in Europa en ik vind dat gevaarlijk. Vijandigheid tegen een bepaald ras of een bepaalde religie en xenofobie zijn ziekten die tot zeer slechte gevolgen kunnen leiden. Kijk naar wat er in Europa is gebeurd in de Tweede Wereldoorlog.'

Gül ontvangt aan de vooravond van het bezoek in het presidentieel paleis in Ankara. Het miezert deze middag in de Turkse hoofdstad. Het paleis ligt op een streng beveiligd parkachtig terrein met dennebomen.

De president is een gedrongen man met een peper-en-zout-kleurige snor. Hij wordt tijdens het interview vergezeld door vijf medewerkers. Een van hen schrijft af en toe in grote blokletters een steekwoord op een kladblok en houdt dat omhoog als hij vindt dat de president het daarover moet hebben.

Gül heeft als president officieel grotendeels een ceremoniële functie. Maar hij is na premier Erdogan ook de machtigste man in de regeringspartij AKP en hij heeft allerlei bevoegdheden die hem invloed geven.

Op het punt van de islamofobie wil Gül een beroep doen op het geweten van de Europeanen. 'Ik zie de islamofobie als een vorm van zelfontkenning van Europa, want het is een continent dat gebaseerd is op pluralisme. En dat van oudsher ook trots is op dat pluralisme. Het is triest de huidige achteruitgang te zien.'

Wat is volgens u de oorzaak?
'Ik denk dat politici het gebruiken om stemmen te trekken. Maar ze spelen daarmee een gevaarlijk spel.'

Ziet u een oplossing?
'Het is een feit dat er miljoenen immigranten in Europese landen leven. Zij zien die landen als hun vaderland en hebben besloten te blijven. Velen kwamen oorspronkelijk ook niet uit eigen beweging. Ze werden uitgenodigd. Nu moeten ze worden geïntegreerd in de samenlevingen.'

Hoe?
'Immigranten moeten heel goed de taal leren van de landen waarin ze leven. En het onderwijs moet voor iedereen toegankelijk zijn.'

Veel mensen in Nederland denken dat cultuurverschillen minstens zo'n grote rol spelen.
'Natuurlijk hebben veel immigranten andere culturen en religies. Maar als ze de taal goed leren, zich aan de regels houden en als loyale burgers streven naar het succes van het land waarin ze wonen, moeten ze hun cultuur en hun geloof kunnen behouden. Dat is onderdeel van een pluralistische samenleving.'

Uit onderzoek blijkt dat de jongste generatie Turkse Nederlanders steeds minder contact heeft met autochtone Nederlanders. Wilt u iets zeggen tegen die Turks-Nederlandse jongeren?
'Ze doen er verstandig aan zich niet te richten op zaken die ver weg in Turkije plaatsvinden. Ze moeten proberen te begrijpen wat er om hen heen gebeurt.'

Europa is ook bezorgd over het relatief grote aantal illegale immigranten dat vanuit Turkije de Europese Unie binnenkomt. Turkije neemt slechts een fractie van die immigranten terug. Waarom?
'Als immigranten oorspronkelijk afkomstig zijn uit Turkije nemen we ze terug. Maar als ze uit andere landen komen, laat Turkije zich niet gebruiken als opslagland waar je al die immigranten naartoe kunt brengen. Het is beter die mensen rechtstreeks terug te sturen naar hun eigen land.'

Turkije heeft aangegeven wél meer immigranten terug te zullen nemen als zijn eigen burgers visumvrij mogen reizen naar de EU.
'Turkije heeft al vijftien jaar een douane-unie met de Europese Unie en onderhandelt over toetreding. Onze goederen mogen de EU in, maar de mensen die de goederen maken niet. Dat is heel onrechtvaardig. Burgers van landen die niets met de Europese Unie te maken hebben, of veel korter onderhandelen over toetreding, bijvoorbeeld landen in de Balkan, mogen wel zonder visum naar de EU.'

U eist dat uw burgers onmiddellijk zonder visum moeten worden toegelaten tot de EU?
'Ja, rechtbanken in Europa hebben ook al geoordeeld dat Europese landen Turken zonder visum moet toelaten. Maar helaas weigeren de regeringen die rechterlijke besluiten correct uit te voeren.'

Turkije onderhandelt inmiddels zeven jaar over toetreding tot de EU, maar de gesprekken zitten vast. Hoe komt dat?
'Een van de redenen is Cyprus. De Grieks-Cyprioten blokkeren de opening van nieuwe hoofdstukken in de onderhandelingen. En sommige andere landen willen om binnenlandse politieke redenen niet dat wij lid worden en verstoppen zich achter de kwestie-Cyprus.

'Bovendien is Turkije een groot land met een omvangrijke bevolking en economie. Bij andere grote landen als Spanje en Groot-Brittannië waren de onderhandeling ook pijnlijk en landurig. Groot-Brittannië is pas twaalf jaar na het begin van zijn onderhandelingen lid geworden.'

Is Turkije wel een Europees land?
'Als je de Europese geschiedenis ziet als een christelijke club, dan hoort Turkije er niet bij. Maar als je Europa bekijkt met zijn hele geschiedenis, economie, geografie en politieke achtergrond, dan is Turkije zeker een deel van Europa.

'En terwijl Europa de laatste twee jaar een diepe economische crisis doormaakte, hield Turkije zich aan de Maastricht-criteria voor het maximale begrotingstekort. Ons banksysteem is gezond. En onze economie groeide de afgelopen twee jaar met meer dan 8,5 procent per jaar. Turkije groeit steeds meer toe naar de Europese waarden en verdient een nauwere band met de EU.'

Maar de Turkse regering vertoont ook autocratische neigingen. Op een persvrijheidsranglijst van Verslaggevers zonder Grenzen is Turkije steeds verder weggezakt. Er zitten zo'n honderd journalisten in de cel.
'Ik wil geen enkele journalist in de gevangenis zien. Maar dit onderwerp wordt misbruikt om het imago van Turkije te beschadigen. Geen van die individuen is aangeklaagd vanwege een mening of iets dat ze hebben geschreven. Meer dan de helft heeft wel een perskaart, maar is helemaal geen journalist.'

Dat zeggen machthebbers in landen als Rusland en China vaak ook.
'Als u denkt dat Turkije te vergelijken is met China of Rusland, heb ik niets te zeggen. Als we niet voldeden aan de politieke criteria van de EU, denkt u dat de EU dan onderhandelingen met ons was begonnen? Turkije heeft de afgelopen jaren belangrijke hervormingen doorgevoerd om democratischer te worden en het rechtssysteem te verbeteren. Het is verdrietig dat die vooruitgang wordt overschaduwd door dit soort processen. Ik hoop dat deze zaken zo snel mogelijk worden afgerond.'

Zie ook het katern Het Vervolg in de Volkskrant van vandaag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden