Turkse premier Davutoglu stapt op als partijleider na machtsstrijd met Erdogan

Amper een dag na het behalen van de klinkende Turkse overwinning om voortaan visumvrij naar Europa te mogen reizen, trad donderdag de Turkse premier Ahmet Davutoglu af. Toenemende onenigheid met president Tayyip Erdogan over diens machtsambities zou zijn positie onhoudbaar hebben gemaakt.

Davutoglu donderdag tijdens een persconferentie. Beeld afp

Davutoglu kondigde zijn aftreden donderdagmiddag aan. Hij zei zich 'onder de huidige omstandigheden' niet verkiesbaar te willen stellen als partijleider van de regerende AK-partij. Woensdag vertelde een vijftal partijpleden al aan persbureau Reuters dat de partij Davutoglu wil vervangen als partijleider en daarmee ook als premier.

De Turkse oppositie sprak donderdag van een 'paleiscoup'. Gevreesd wordt dat opnieuw verkiezingen de derde binnen achttien maanden - worden uitgeroepen om alsnog een parlementaire meerderheid te verkrijgen voor de grondwetswijziging die nodig is om de presidentiële bevoegdheden van Erdogan uit te breiden.

Meningsverschillen

Ook in het buitenland is bezorgd gereageerd. Met Davutoglu is de meest constructieve Turkse gesprekspartner weg gevallen in urgente dossiers zoals de internationale strijd tegen Islamitische Staat (IS) en de vluchtelingencrisis. In Duitsland twijfelden diverse politici al of de migratiedeal nu stand houdt, maar EU-buitenlandcoördinator Federica Mogherini zei dat het te vroeg is om conclusies te trekken.

De AK-partij heeft een extra congres ingelast op 22 mei om een nieuwe partijleider en premier te kiezen. Verwacht wordt dat een Erdogan-gezinde partijprominent naar voren wordt geschoven. Analisten noemden zelfs al de naam van Erdogan's schoonzoon en minister van Energie Berat Albayrak.

Davutoglu zei donderdag 'geen woede of wrok te voelen', ook sprak hij zijn loyaliteit naar president Erdogan uit: 'mijn eer is verbonden aan de eer van de president'. Zijn beslissing zou zijn ingegeven door de wens 'de eenheid binnen de partij te behouden'.

Ahmet Davutoglu (r) met president Erdogan. Beeld epa

Democratische hervormingen

Premier Davutoglu en president Erdogan botsten de laatste maanden steeds vaker. Zo zou Davutoglu hebben geïnsinueerd dat vredesbesprekingen met de Koerden konden worden hervat, terwijl Erdogan volhield dat het militair geweld op de Koerden door blijft gaat 'totdat de laatste PKK-militant is gedood'.

Ook zou Davutoglu publiekelijk zijn ongemak hebben geuit over het opsluiten van journalisten en academici. Dit stond haaks op de democratische hervormingen die hij probeerde door te voeren om kans te maken op het EU-lidmaatschap en die ook onderdeel uitmaakten van de vluchtelingendeal die Turkije en de EU op 18 maart afsloten.

Nu lijkt de vluchtelingendeal Davutoglu de kop hebben gekost. Als hoofdonderhandelaar wist hij weliswaar de felbegeerde visumliberalisatie binnen te slepen, maar hij beloofde ook Syrische vluchtelingen van Europa terug te nemen. Dit zou hij volgens diverse media hebben toegezegd zonder eerst Erdogan te hebben geraadpleegd.

Breekpunt

Maar belangrijkste breekpunt is het fundamentele verschil van inzicht over de toenemende dictatoriale ambities van president Erdogan. Davutoglu zou geen voorstander zijn van de grondswetswijziging die Erdogan wil invoeren om zijn presidentiële macht uit te breiden. Niet alleen betekent dit dat zijn eigen positie als premier betekenislozer wordt als Erdogan geen louter ceremoniële functie meer bekleedt, het tekent ook de richting waar het Turkije van Erdogan naar toe gaat.

Davutoglu stond sinds de start van zijn politieke carrière in 2002 altijd pal achter Erdogan. Als minister van Buitenlandse Zaken haalde hij diplomatieke banden met buurlanden aan en hielp hij Erdogan met zijn neo-Ottomaanse ambities, maar hij waakte ook over de economische agenda en de seculiere staat. Die onvoorwaardelijke loyaliteit brokkelde af nadat Erdogan in 2014 tot president werd verkozen en steeds autoritairder en minder seculiere trekjes begon te vertonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.