Analyse

Turkse oppositie: kabinet zonder partij Erdogan

Is een Turkse regering denkbaar zonder deelname van de dominante AKP van president Erdogan? Dat onwaarschijnlijk ogende scenario is in beeld gekomen, nu een vooraanstaand oppositieleider een roulerend premierschap heeft voorgesteld aan de leider van een andere grote oppositiepartij.

Agenten schieten met plastic kogels op anti-regeringsbetogers in Istanboel zondag. Beeld Reuters

Hun gedeelde belang: het terugdringen van de rol van Erdogan in de politiek. Of het zover komt, staat te bezien. Voorlopig is het deze week aan Erdogan om de eerste stap op weg naar een nieuwe regering te zetten. Verwacht wordt dat hij zijn premier en partijgenoot Ahmet Davutoglo gaat vragen een meerderheidsregering te formeren.

Dat wordt een lastige, zo niet onmogelijke klus, nu de AKP bij de verkiezingen 'slechts' 41 procent van de stemmen heeft behaald en de drie oppositiepartijen beweren niet met de partij in zee te zullen gaan. De kans is aanzienlijk dat ze daarin zullen volharden. Toetreding tot de regering betekent voor ieder van hen een keuze voor een positie als ondergeschikte partner in een door de AKP gedomineerde regering. Bovendien zal het er toe leiden dat Erdogan vanuit zijn presidentiële paleis de politiek kan blijven domineren. Dat doet hij al ruim twaalf jaar en dus hebben de oppositiepartijen (de centrumlinkse CHP, de nationalistische MHP en de Koerdische HDP) er alle belang bij dat tijdperk af te sluiten. De verkiezingsuitslag met het grote verlies van 9 procent voor Erdogans partij geeft hen daartoe een onverwachte kans.

Vredesproces

De leider van de CHP, Kemal Kilicdaroglu, gaf vrijdag aan stappen in die richting te willen zetten. 'Ik sta positief tegenover een coalitie met de MHP. Als ze willen dan zouden we een roulerend premierschap kunnen instellen', zo sprak hij. Roulatie is een niet geringe concessie, aangezien de CHP met 132 zetels in het parlement aanzienlijk groter is dan de rechtse MHP en de Koerdische HDP (allebei 80 zetels). De samenwerking tussen die laatste twee partijen vormt het grote struikelblok op weg naar een regering zonder AKP.

Want binnen de MHP wordt met groot wantrouwen gekeken naar het vredesproces dat de regering-Erdogan in de afgelopen twee jaar met de Koerden op gang heeft gebracht. In reactie op het CHP-voorstel van een roulerend premierschap hebben de nationalisten van de MHP dan ook gezegd dat zij niets zien in een regering die op de gedoogsteun van de Koerdische HDP is gefundeerd. Want die wordt door hen gezien als een verlengstuk van de militante PKK-beweging. 'We zullen niet aan zo'n coalitie deelnemen. We gaan niet onze principes inleveren alleen maar om de premier te kunnen leveren.'

Erdogan, net nadat hij bij de parlementsverkiezingen de absolute meerderheid in het parlement verloor. Beeld anp

Instabiliteit

Die anti-Koerdische houding van de MHP blokkeert tevens de toenadering tot de AKP van Erdogan. De laatste krijgt ook aanzienlijke steun uit Koerdische hoek en de AKP wil die achterban liever niet van zich vervreemden. Toenadering tussen MHP en AKP zal dan ook moeilijk worden, al worden de kansen daarop hoger aangeslagen dan die van samenwerking tussen de twee erfvijanden en tevens de grootste partijen, de linkse CHP en Erdogans AKP. Voorlopig durven waarnemers met voorspellen niet verder te gaan dan een langdurige formatie te verwachten. Daarnaast is de vrees groot dat Turkije terugvalt in een periode van politieke instabiliteit, zoals dat ook het geval was voordat Erdogan met zijn AKP de macht kreeg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden