Nieuws Kavala-zaak

Turkse justitie rakelt Gezi-protest op met ‘bespottelijke’ aanklacht

Een groep betrokkenen bij de Gezi-protesten in Turkije in 2013 staat vanaf maandag terecht. Een ‘bespottelijke’ zaak, vinden mensenrechtenorganisaties, maar de verdachten kunnen wel levenslang krijgen. 

Protestanten in Istanbul tijdens de Gezi-protesten in 2013. Beeld SADIK GÜLEÇ / Demotix

Het is de geruchtmakendste rechtszaak van de afgelopen jaren in Turkije, waar al tienduizenden mensen zijn vervolgd wegens betrokkenheid bij de mislukte staatsgreep van 2016. Toch zal op de eerste zittingsdag vandaag in Istanbul met geen woord worden gerept van de gülenistische couppoging. De zestien verdachten in wat de Kavala-zaak wordt genoemd, worden vervolgd wegens iets heel anders: het organiseren van de protestbeweging die voorjaar 2013 begon in het Gezipark in Istanbul.

De Turkse justitie lijkt zichzelf te hebben overtroffen in het fabriceren van een aanklacht die niet alleen volgens de verdediging kant noch wal raakt. ‘De aanklager doet geen enkele moeite een verband te leggen tussen de vermeende bewijzen en de ten laste gelegde misdrijven’, aldus Human Rights Watch. Organisaties als HRW en Amnesty International spreken van een ‘bespottelijke’ zaak, die niettemin ernstig genoeg is: alle zestien verdachten kunnen levenslang krijgen.

Centraal in de rechtszaak staat zakenman en filantroop Osman Kavala (62), een vooraanstaande figuur in de Turkse civil society. Hij is directeur van Anadolu Kültür, een organisatie die in het hele land sociale projecten ondersteunt. Sinds zijn arrestatie in oktober 2017 zit hij gevangen.

Kavala was volgens de begin dit jaar gepubliceerde aanklacht het brein achter en de financier van de Gezi-beweging, het protest tegen een bouwplan dat uitgroeide tot een massabeweging in het hele land tegen de autoritaire regeerstijl van president Recep Tayyip Erdogan.

Osman Kavala.

Regering omver

Volgens aanklager Yakup Ali Kahveci echter ging het om een poging met geweld de regering omver te werpen. Daaraan koppelt hij een reeks misdrijven als vernieling, plundering en het toebrengen van lichamelijk letsel. Kavala zou zijn complot hebben opgezet in nauwe samenwerking met de Hongaarse zakenman en filantroop George Soros, die ook voor het geld zou hebben gezorgd.

Het is een raadsel waarom de autoriteiten nu nog met zo’n aanklacht komen. In 2013 al werden 26 Gezi-activisten vervolgd. Twee jaar later werden allen vrijgesproken. Volgens de rechter hadden ze niet meer gedaan dan gebruikmaken van de vrijheid van meningsuiting. Ook na de couppoging heeft de regering, alle buitensporige retoriek ten spijt, nooit een verband gelegd tussen de Gülenbeweging en het Gezi-protest.

Ilkan Koyuncu, advocaat van Kavala, doet geen moeite te gissen naar de beweegredenen van justitie. Hem gaat het erom het onzinnige aan te tonen van het 657 pagina’s tellende dossier van de aanklager. Dat doet hij, in zijn kleine kantoor tegenover de Sint-Antoniuskathedraal in Istanbul, met verve.

De kwade bedoelingen van de activisten blijken volgens de aanklacht bijvoorbeeld uit plannen om gasmaskers te kopen. ‘Maar dat ging om medische mondkapjes, tegen het traangas’, zegt Koyuncu. ‘Mijn cliënt heeft in een telefoongesprek slechts geopperd dat die misschien bij warenhuis Koçtas te verkrijgen waren.’

Ook een gesprekje over het ophalen door betogers van tafels en stoelen bij restaurant Cezayir was onderdeel van de samenzwering, volgens de aanklager. ‘Maar het bewijst juist het tegendeel: dat van twee jaar voorbereiding geen sprake was. De protesten waren spontaan en geïmproviseerd.’

Nederlandse link in Kavala-zaak

De Kavala-zaak heeft een Nederlandse link. Een van de zestien verdachten is medewerker van de Nederlandse Bernard van Leer Foundation, die in Turkije projecten heeft voor kinderwelzijn. Yigit Aksakoglu werd in november gearresteerd. Hij en Kavala zijn de enige verdachten die vastzitten. De rest is op vrije voeten of verblijft in het buitenland.

Zijn advocaat Asli Kazan zegt ‘geen idee’ te hebben waarom haar cliënt wordt vervolgd. ‘Hij kent Kavala niet, heeft hem nooit ontmoet. Wel heeft hij gewerkt met een vrouw die drie maal met Kavala had gebeld.’

Volgens Kazan deed Aksakoglu niet mee aan de Gezi-protesten. ‘Maar hij woont dicht bij het Taksimplein, dus het was onvermijdelijk dat hij geregeld door de menigte demonstranten heen moest.’

De advocaat denkt dat na Kavala nog vijftien anderen zijn opgepakt omdat de aanklager een ‘groep samenzweerders’ nodig had om zijn theorie aannemelijk te maken.

Ook vanwege de Nederlandse link zal consul-generaal Bart van Bolhuis de zitting vandaag bijwonen, net als andere Europese diplomaten. De Nederlandse ambassade in Turkije werkt samen met zowel Anadolu Kültür als de Bernard van Leer Foundation.

De vernielingen tijdens de acties in Turkije worden in de aanklacht bijeengeveegd en aan de zestien verdachten toegeschreven. ‘Dus zij worden verantwoordelijk gesteld voor alle ingegooide ramen, vernielde auto’s en kapotte vuilnisbakken in meer dan tachtig steden’, zegt de advocaat. ‘Absurd.’

Veel ernstiger dan bovenstaande voorbeelden wordt het niet in de aanklacht. Het bewijs bestaat grotendeels uit afgetapte telefoongesprekken, waarin nauwelijks iets wordt besproken dat te denken geeft. Wel komt in de gesprekken vaak de term ‘geweldloze actie’ voor.

George Soros

Ook dat wordt de verdachten voor de voeten geworpen. De subversieve plannen zouden zijn geboren ten tijde van de internationale Occupy-beweging. De aanklacht bevat een opsomming van de ‘198 methoden van geweldloze actie’ van hoogleraar Gene Sharp, theoreticus van Occupy. De methoden moeten dienen als bewijs voor de intentie de regering omver te werpen.

Dat zijn cliënt banden heeft met George Soros, ontkent Koyuncu niet. Kavala is bestuurslid van diens Open Society Foundation en Anadolu Kültür kreeg fondsen van de stichting. ‘De Turkse Soros’, noemde president Erdogan Kavala ooit. Maar de aanklacht bevat volgens de verdediging geen enkel bewijs dat de Gezi-beweging door Soros werd gesteund.

Bij de vijftien andere verdachten is de Soros-link vager of meestal helemaal afwezig. Het lijkt of ze te hooi en te gras zijn uitgekozen. Er zitten medewerkers van Anadolu Kültür bij en vijf leden van een toneelgroep, maar bijvoorbeeld ook de bekende journalist Can Dündar.

Drie van de verdachten, lid van Taksim Solidarity, speelden een grote rol in de Gezi-beweging. Zij werden echter al eerder vervolgd en in 2015 vrijgesproken. ‘Twee maal vervolgen voor hetzelfde feit, dat kan niet’, zegt Koyuncu. ‘Voor hen vragen we maandag direct al vrijspraak.’

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden