nieuws Libië

Turkse inmenging in Libië vergroot spanningen op Middellandse Zee over toegang tot olie en gas

Het Turkse parlement heeft donderdag met een grote meerderheid ingestemd met het recente regeringsvoornemen troepen naar Libië te sturen. Turkije krijgt hiermee het mandaat om voor een jaar de internationaal erkende regering van premier Fayez el-Serraj in Tripoli te steunen tegen het oprukkende leger van veldmaarschalk Khalifa Haftar. 

Leden van het Libische Nationale Leger dat onder aanvoering staat van veldmaarschalk Khalifa Haftar. Beeld REUTERS

Turkije gaat hiermee in tegen de waarschuwing van Navo-bondgenoten en de Arabische Liga om zich niet te mengen in het conflict in Libië. De vrees bestaat alom dat het de oorlog verder doet escaleren  en de regio zal destabiliseren. Ook zijn er grote zorgen om de beweegredenen van Turkije dat vooral geïnteresseerd zou zijn om economische belangen in de Middellandse Zee veilig te stellen ten koste van aartsrivaal en Navo-bondgenoot Griekenland. 

Het besluit over militaire inmenging van Turkije in Libië komt op dezelfde dag dat Griekenland, Cyprus en Israël in Athene hun handtekening zetten onder een belangrijk contract over de zogeheten Oostelijk Mediterrane (EastMed)pijplijn. Door deze 1.900 kilometer lange gaspijplijn wil Israël vanuit het zogeheten Leviathan-reservoir, dat in 2010 voor de kust werd ontdekt, via Cyprus en Kreta gas oppompen naar het Griekse vasteland en in een later stadium naar Italië. De nieuwe gaspijplijn, die zo’n 6 à 8 miljard euro gaat kosten, kan voorzien in 10 procent van de Europese behoefte, wat de EU een stuk minder afhankelijk zou maken van Russisch gas.

Turkije probeert al decennia toegang te krijgen tot de olie-en gasrijke wateren rondom Cyprus en de Griekse eilanden in de Egeïsche Zee. Volgens geologen bevinden zich daar gasreserves ter waarde van 700 miljard dollar. Afgelopen jaar liep de spanning met Griekenland en Cyprus opnieuw op toen Turkije bewapende boorschepen en drones naar het gebied stuurde. 

De situatie dreigt verder te escaleren nadat Turkije vorige maand eenzijdig een akkoord afsloot met de Libische premier Serraj over de maritieme rechten van Ankara op de Middellandse Zee. Volgens dit omstreden akkoord krijgt Turkije toegang tot olie- en gasrijke wateren bij Kreta, waarmee de lucratieve Israëlische pijnlijn de pas wordt afgesneden. Griekenland en Cyprus hebben woedend gereageerd op het verdrag en de VN Veiligheidsraad gevraagd zich erover te buigen. Griekenland heeft bovendien de Libische ambassadeur uitgezet.

Zo veel troepen als nodig

Vanwege de economische belangen in de Middellandse Zee maar ook in Libië zelf, waar veel Turkse bouwers actief zijn, is het voor Turkije van groot belang de regering van Serraj in het zadel te houden. Zijn regering wordt sinds april vorig jaar belegerd door veldmaarschalk Haftar, die vanuit het oosten richting de hoofdstad is opgerukt en vorige maand aankondigde zich op te maken om de stad nu definitief in te nemen. Haftar heeft nu al vrijwel heel Libië in handen, met uitzondering van het woestijngebied in het zuiden, waar milities de dienst uitmaken.

Serraj zou Turkije vorige maand om militaire steun hebben gevraagd, nadat beide landen het verdrag hadden ondertekend over de nieuwe alom betwiste maritieme grenzen. In eerste instantie zou Turkije vooral militair adviseurs en gevechtsmaterieel naar Libië sturen, maar tegen het Turkse staatspersbureau Anadolu  zei de Turkse vice-president Fuat Oktay dat Turkije ‘zo veel troepen’ zal zenden ‘als nodig is’.  Ook zei hij dat Turkije zijn troepen thuis zal laten als de rivaliserende regering van Haftar zich terugtrekt.  De grootste Turkse oppositiepartij CHP stemde tegen de motie uit vrees dat Turkije zich in een nieuw avontuur in de regio stort waarbij ‘nog meer bloed van moslims zal worden vergoten‘, zo zei partijvoorzitter Kemal Kilicdaroglu.

Internationaal wordt met grote zorgen gekeken naar de inmenging van Turkije in het wespennest van Libië. Turkije plaatst zich hiermee regelrecht tegenover Rusland, Egypte en onder meer de Verenigde Arabische Emiraten die Haftar steunen. Ook Europa is verdeeld als het gaat om de steun aan Libië, dat sinds de val van kolonel Khadafi in 2011 in totale chaos is vervallen. Twee rivaliserende regeringen en talloze milities maken er sindsdien de dienst uit. 

De Arabische Liga (de organisatie van 22 Arabische landen) heeft Turkije vorige week gewaarschuwd zich afzijdig te houden om verdere escalatie te voorkomen. ‘Elke unilaterale stap moet voorkomen worden (...) vooral interventies die het mogelijk maken om buitenlandse extremistische strijders naar andere brandhaarden zoals Libië te transporteren.’ Turkije steunt de regering van Serraj al met wapens ondanks een VN-wapenembargo. Ook zou president Erdogan driehonderd Syrische strijders die met Turkije optrekken tegen de Koerden in Noord-Syrië naar Libië willen sturen.  Aan de andere kant zou Haftar worden gesteund door huurlingen uit Soedan en Rusland. 

Buitenlandse huurlingen en materieel – wat is er aan de hand in Libië?

De Verenigde Naties maken zich zorgen over de groeiende stroom huurlingen die zich aansluiten bij de Libische krijgsheer Khalifa Haftar. Diens Libische Nationale Leger (LNA) doet al maanden pogingen de hoofdstad Tripoli in handen te krijgen. Wat is er gaande?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden