Nieuwsadvocatuur Turkije

Turkse advocate sterft na hongerstaking in gevangenis; het laat de regering koud

De politie schoot de optocht bij de begrafenis van Ebru Timtik met traangas uiteen. De actie stond model voor de houding van de Turkse overheid, die het hele justitiële apparaat in een ijzeren greep heeft, en honderden rechters, officieren van justitie en advocaten heeft opgesloten. Advocate Timtik stierf in de gevangenis.  

De uitvaart van Ebru Timtik, afgelopen vrijdag. De 42-jarige advocate overleed donderdag als gevolg van een hongerstaking.Beeld AFP

Het knevelen van de advocatuur in Turkije heeft voor het eerst een leven geëist. De 42-jarige advocate Ebru Timtik stierf donderdag na een hongerstaking van 238 dagen. Zij eiste een eerlijk proces voor zichzelf en zeventien andere linkse advocaten die jarenlange celstraffen uitzitten wegens ‘terroristische misdrijven’.

De hongerstaking van Timtik en haar collega Aytac Unsal, die er na 209 dagen hongerstaking zeer slecht aan toe is, illustreert op schrille wijze de toestand van de rechtsstaat in Turkije sinds de mislukte staatsgreep van juli 2016. Zo’n vierduizend rechters en aanklagers zijn sindsdien ontslagen; meer dan vijfhonderd van hen zitten gevangen. Ruim 1.500 advocaten zijn aangeklaagd; van hen zitten er 311 in de gevangenis.

Dat de Turkse regering geen krimp geeft, bleek ook vrijdag weer tijdens de begrafenis van Timtik in Istanbul. Een optocht van collega’s werd door de politie met traangas uiteengejaagd. Van de autoriteiten geen woord van medeleven. Minister van Binnenlandse Zaken Suleyman Soylu zei slechts dat hij een aanklacht indient tegen advocaten die een spandoek met een ‘terroristische’ leus over Timtik hadden opgehangen.

Diep Bedroefd

De Europese Commissie liet weten ‘diep bedroefd’ te zijn over de dood van Timtik. Dunja Mijatovic, commissaris mensenrechten van de Raad van Europa, noemde Timtiks dood ‘het tragisch resultaat van een juridisch systeem dat een instrument is geworden om advocaten, journalisten en mensenrechtenverdedigers het zwijgen op te leggen’.

Drie groepen advocaten zijn het doelwit van de overheid. Veruit de meesten worden verdacht van banden met de beweging van Fethullah Gülen, het veronderstelde brein achter de couppoging. Over hen horen we weinig. Iedereen in Turkije die van ‘Gülenisme’ wordt beticht, houdt zich gedeisd.

Dan zijn er advocaten die Koerdische activisten en vermeende PKK-leden verdedigen. En ten slotte de advocaten met cliënten die worden beticht van links-extremisme. Zij komen wél voor zichzelf op.

Hieronder valt de groep van achttien advocaten van wie er twee begin dit jaar een hongerstaking ‘tot de dood’ begonnen. Dat is een manier om zo lang mogelijk zo veel mogelijk aandacht voor een zaak te genereren. Met vitamines en suikerwater wordt het leven gerekt, maar intussen kachelt het lichaam wel degelijk achteruit. Timtik woog nog maar 30 kilo toen ze stierf. Eerder dit jaar stierven twee hongerstakende leden van de muziekgroep Grup Yorum.

Bevrijdingsfront

Net als Grup Yorum worden de cliënten van de achttien advocaten verdacht van lidmaatschap van het extreemlinkse Revolutionair Volksbevrijdingsfront (DHKP/C), een organisatie die ook bij de EU op de terrorismelijst staat. ‘Maar dat betekent niet dat de advocaten zelf banden hebben met terreurgroepen’, zegt Ceren Uysal, bestuurslid van de progressieve advocatenbond CHD. Ook betekent het niet dat het linkse Volksadvocatenkantoor, waarvoor de achttien werken, banden heeft met de DHKP/C.

Dat is echter precies wat in Turkije gebeurt, zo blijkt uit het rapport Lawyers on trial van Human Rights Watch (HRW): veel advocaten van terreurverdachten worden door de staat verdacht van sympathie voor terroristische organisaties of zelfs van actieve samenwerking. Dat lot treft ook advocaten die machtsmisbruik door de politie aan de kaak stellen. ‘Wraakneming’, noemt HRW dit.

Het rapport schetst een somber beeld van de Turkse rechtspraak. Advocaten worden op allerlei manieren tegengewerkt. Ze krijgen van rechters weinig gelegenheid zich voor te bereiden en stukken in te zien. ‘Advocaten zeiden dat ze tijdens de zitting weinig meer zijn dan figuranten.’

Deelnemers van een optocht bij de begrafenis van Ebru Timtik raken slaags met de politie.Beeld AFP

In 2018 werd bij wet vastgelegd dat de politie aanwezig mag zijn bij gesprekken tussen een verdachte of veroordeelde en zijn advocaat. De gesprekken mogen zelfs op camera worden opgenomen. Deze praktijk is ‘eerder regel dan uitzondering’, aldus het rapport.

Advocatenordes

Voor de regering is dat allemaal niet genoeg om de advocatuur te temmen. In juli nam het Turkse parlement een wet aan die de organisatie van de advocatenordes op de schop neemt. Volgens de regering om het systeem democratischer te maken, volgens veel advocaten en HRW om met name de kritische advocatenordes in de drie grote steden Istanbul, Ankara en Izmir te kortwieken.

In deze steden kunnen voortaan alternatieve (ongetwijfeld regeringsgezinde) advocatenordes worden opgericht. Ook wordt de verkiezingsprocedure voor de nationale advocatenorde gewijzigd. De drie steden krijgen veel minder stemrecht, kleine afdelingen veel meer. Zo krijgt Izmir (9.500 advocaten) straks vijf (nu 35) gedelegeerden op het jaarcongres, maar één meer dan het kleine district Ardahan (100 advocaten). Een ‘duidelijke verdeel-en-heers-tactiek’, aldus HRW, om ‘de waakhond-rol van de ordes te ondermijnen’.

Voor de zeventien linkse advocaten reden te meer hun protest door te zetten. Maar is het echt nodig dat daarvoor levens worden opgeofferd? Hebben de sympathiserende collega’s nooit bij Ebru Timtik en Ayac Unsal erop aangedrongen hun hongerstaking te beëindigen?

‘Ik heb ze gevraagd de actie op te schorten, in afwachting van het hoger beroep’, zegt Mehmet Durakoglu, voorzitter van de Advocatenorde Istanbul. ‘Maar ik moest het heel voorzichtig vragen. Ze zeiden dat het niet om hen persoonlijk ging, het is een strijd van de hele samenleving. Ze vroegen ons zelfs niet langer aan te dringen op opschorting. Ze vonden het ongepast en respectloos.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden