Turks politiek links blijft versnipperd

Ook Kemal Dervis slaagt er niet in een einde te maken aan de versnippering van politiek links in Turkije. Het eveneens gefragmenteerde rechts kan daar niet van profiteren....

Het besluit van de Turkse oud-minister van Economische Zaken Kemal Dervis zich niet aan te sluiten bij de Nieuw Turkije Partij (YTP) van zijn ex-collega Ismael Cem, betekent dat die partij alle parlementaire aspiraties wel kan vergeten. Volgens politieke waarnemers in Ankara zullen Cem en de zijnen nooit de kiesdrempel van 10 procent halen bij de verkiezingen van 3 november. 'Die partij is gedoemd nu Dervis aan de kant blijft staan.'

De versnippering van Turks politiek links blijft, ofschoon Kemal Dervis zich de afgelopen weken bijzonder heeft ingespannen om een einde te maken aan al die verschillende linkse winkeltjes. Maar afgelopen week kreeg Dervis in de gaten dat Cems YTP niet enthousiast was over zijn plannen voor een brede linkse beweging.

Hij maakte daarom een einde aan de flirt, wat hem op bittere woorden van de teleurgestelde Cem kwam te staan. Cem wreef Dervis onder de neus dat deze niets weet van de Turkse politiek en daarom ook niets begrijpt van mensen en partijen.

Dat verwijt heeft Dervis wel vaker te horen gekregen sinds zijn aantreden vorig jaar. Hij kwam van de Wereldbank in Washington en vooral extreemrechts greep dat aan om het publiek voor te houden dat er een kille pro-Amerikaanse technocraat was aangetreden die niets begreep van Turkije en de gewone man stevig het vel over de oren zou halen.

Dat laatste is absoluut gebeurd, alleen valt Dervis weinig te verwijten. Integendeel, hij wist bij IMF en Wereldbank voor een dikke 16 miljard euro aan leningen los te peuteren, in ruil voor een grondige herstructurering van de economie. Burger Osman - de Turkse Jan Modaal - heeft dat goed begrepen: Dervis geniet zijn vertrouwen.

Ook de werkgevers zien veel heil in Dervis. Zo verklaarde Tuncay Özilhan van Tusiad, het invloedrijke Turkse VNO, dat de man uit Washington ook na de verkiezingen weer de economie moet leiden. De werkgevers vrezen dat de straffe aanpak van Dervis onder een andere minister zal verwateren.

Een tweede reden voor Dervis om geen lid te worden van de Nieuw Turkije Partij is dat Cem uit nood de afgelopen weken steeds meer naar rechts is opgeschoven. De jonge partij wordt gesteund door delen van de pro-Europese westerse elite, de zogenoemde 'witte Turken', maar daar kan Cem de oorlog niet mee winnen.

Op het platteland hebben ze niets met de kosmopolitische oud-minister van Buitenlandse Zaken, reden voor Cem om de blik naar rechts te richten. Zo is een aantal parlementariërs van de conservatieve Moederlandpartij van vice-premier Mesut Yilmaz naar de partij van Cem overgestapt.

Deze week heeft Dervis nauw contact met Deniz Baykal, de leider van de Republikeinse Volkspartij, ooit gesticht door Kemal Atatürk zelf, maar deze kabinetsperiode niet vertegenwoordigd in het parlement. Met steun van Dervis zal dat Baykal dit keer wel lukken, is de verwachting.

Maar het is een raadsel waarom Dervis zijn kaarten op Baykal lijkt te zetten. Deze uitgekookte machtspoliticus droomt ervan premier van Turkije te worden. Dervis mag dan als minister het IMF-programma verder uitvoeren.

Er heerst al jaren bijna een bloedvete tussen de linkse leiders en dat is mede te wijten aan types als Baykal. In de jaren tachtig blokkeerde Baykal elke vorm van samenwerking binnen links.

Politici als Baykal en Cem zijn medeverantwoordelijk voor de versnippering van links. Het zijn beide types die denken baat te hebben bij het handhaven van de bestaande orde. 'Het zijn status quo-guys. Zij hebben nooit iets gedaan aan democratische hervormingen. Zij passen de politiek van de inertie toe', zegt een politieke waarnemer uit Ankara.

De stap van Dervis zal geen gevolgen hebben voor de situatie bij politiek rechts. Immers daar strijdt een reeks seculiere partijen om de heerschappij, de Partij van het Juiste Pad van Tansu Çiller voorop. De Moederlandpartij van Mesut Yilmaz zal naar verwachting de kiesdrempel evenmin halen als de Partij van het Juiste Pad.

Van de bestaande seculiere partijen ter linker- en rechterzijde zullen op 3 november waarschijnlijk alleen de extreemrechtse Nationalistische Actie Partij van vice-premier Devlet Bahceli en de centrumlinkse Republikeinse Volkspartij van Baykal de kiesdrempel halen.

De grote winnaar zal de Gerechtigheids- en Ontwikkelingspartij van de oud-burgemeester van Istanbul Tayyip Erdogan zijn. Zij profiteert van de versnippering ter linker- en ter rechterzijde. Maar de islamisten zullen niet meer dan 15 tot 17 procent halen en de populaire Erdogan zal zich vrijwel zeker nooit premier kunnen noemen.

Het politieke en militaire establishment zal niet toestaan dat Erdogan aan de macht komt. De machtige strijdkrachten zullen niet direct ingrijpen in de politiek, maar achter de schermen zal er met man en macht worden gewerkt aan een contra-coalitie. Hoe die er uit gaat zien, is nog onduidelijk, maar zeker is dat Erdogan volgens hen niet op het pluche terecht mag komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden