Turks-Nederlandse ruzie over autopsie: 'deze zaak stinkt'

De Turkse Nederlander Ihsan Gürz werd in 2011 gearresteerd. Hij overleed in een politiecel, 22 jaar oud. Turkse autoriteiten grijpen zijn zaak al jaren aan om Nederland in een kwaad daglicht te stellen. En daar zijn de ouders van Ihsan blij mee. 'Want deze zaak stinkt.'

De moeder, de vader en het broertje van de Beverwijker Ihsan Gürz, kort nadat hij op 3 juli 2011 in een politiecel is overleden. Beeld Joost van den Broek
De moeder, de vader en het broertje van de Beverwijker Ihsan Gürz, kort nadat hij op 3 juli 2011 in een politiecel is overleden.Beeld Joost van den Broek

Op een begraafplaats vlak buiten Erzincan, een klein stadje in het noord-oosten van Turkije, ligt het witmarmeren graf van de geboren Beverwijker Ihsan Gürz. In het gesteente is een portretfoto van Ihsan gegraveerd. Bovenaan staan, in zwarte cijfers, zijn geboorte- en sterfdatum vermeld: 20-11-1988 - 03-07-2011. Maar de meeste ruimte op het graf wordt ingenomen door een felle aanklacht tegen de Nederlandse staat:

'Doodsoorzaak: een onnatuurlijke en fatale buitengerechtelijke straf; (Ihsan) is zonder aanleiding door de fascistische en racistische politie van Nederland gearresteerd en heeft als gevolg van excessief geweld en foltering zijn leven verloren. Om het bewijs te verduisteren heeft de Nederlandse Staat het hart van Ihsan zoekgemaakt. We zijn onze dank verschuldigd aan de Turkse Republiek, aan de President, aan onze Premier en zijn adviseurs en aan de Turkse mediaorganen die ons gedurende het proces onvoorwaardelijk steunden.'

Dit gebeurde er met Ihsan: in de nacht van 3 juli 2011 liep hij gedrogeerd een Beverwijkse snackbar binnen. Hij begon er vanuit het niets met stoelen te smijten, werd hardhandig gearresteerd en stierf later die nacht in een politiecel. Een combinatie van overmatig cocaïnegebruik en hartfunctiestoornissen is hem fataal geworden, concludeerden de Nederlandse autoriteiten. Onmogelijk, reageerden de Turkse autoriteiten daar weer op. Turkse forensisch pathologen hadden het lichaam van Ihsan namelijk ook onderzocht en zij konden geen spoor van cocaïne vinden. Evenmin vonden ze het hart van Ihsan terug in zijn lichaam: wat was daar in hemelsnaam mee gebeurd?

Zo ontspon zich een bizarre zaak, die door Turkse autoriteiten geregeld van stal wordt gehaald om Nederland racistische en fascistische harteloosheid aan te wrijven.

De aandacht van de reguliere Nederlandse media voor de zaak van Ihsan Gürz staat inmiddels op een laag pitje. De kwestie is al van alle kanten belicht, er zijn vooralsnog geen nieuwe feiten aan toe te voegen. Alleen een groepje Nederlandse complotdenkers houdt zich op internet nog intensief met de zaak bezig.

Aan Turkse media-aandacht heeft het de nabestaanden van Ihsan Gürz echter nooit ontbroken. Meerdere Turkse kranten en tv-zenders reisden af naar Beverwijk om zijn vader en moeder aan het woord te laten. Ook over belangstelling vanuit de Turkse politieke top hebben de Gürzen niets te klagen. Ihsan is in Turkse ogen nog altijd een symbool van een xenofoob Europa waar een Turks mensenleven niks waard is.

Altaar

Het is een vrijdagmiddag als de ouders van Ihsan, vader Cengiz Gürz (59) en moeder Ayten Dur-Gürz (52) in hun Beverwijkse rijtjeshuis vertellen over die Turkse aandacht. Hun woonkamer is ingericht als een altaar voor hun overleden zoon. Overal hangen foto's van de ietwat mollige jongen. Zijn lichtgrijze ogen zijn de grootste blikvanger. Die staren je van alle kanten aan. Vaak met een ondeugende twinkeling erin, maar op sommige portretten is Ihsan juist een en al boze, donkere blik. 'We hadden eerst nog veel meer foto's van hem hangen', zegt Ayten. 'Maar die hebben we weggehaald. Sommige kennissen en vrienden wilden niet meer langskomen.' Cengiz heeft op zijn schoot een zwart-wit geruit petje liggen. 'Dit petje droeg Ihsan op de dag dat hij stierf. Ik draag het af en toe.'

Op de bank waar ze hun verhaal doen zat in 2014 de huidige Turkse premier Binali Yildirim. Bij dat bezoek was ook een Nederlandse afvaardiging aanwezig van de UETD (Union of European Turkish Democrats), die gelieerd is aan de AK-Partij van president Erdogan. Cameraploegen van de tv-zender TRT legden vast hoe Yildirim troostend de hand van Cengiz vasthield, foto's van een dode Ihsan doornam, en zei: 'Turkije zal opkomen voor al zijn burgers, waar dan ook ter wereld.'

null Beeld
Beeld

Afgeluisterd

Rond dezelfde periode kreeg de familie Gürz bezoek van het AKP-parlementslid Metin Külünk. En vóór Külünk zat in deze huiskamer de huidige minister van Justitie Bekir Bozdag, die tegenover een handjevol Turkse pers de hoop uitsprak dat onderste steen over Ihsans dood boven zou komen.

'Die Turkse politici konden in mijn huis hun mobiele telefoon niet gebruiken', zegt Cengiz. 'Als ze probeerden te bellen, werd gelijk de verbinding verbroken. 'Volgens hem werd het mobiele telefoonnetwerk verstoord door de Nederlandse overheid. Hij weet zeker dat ook hij wordt afgeluisterd.

Vorige maand, toen een diplomatieke rel tussen Nederland en Turkije gierend uit de bocht vloog en het in Rotterdam tot schermutselingen kwam tussen Turkse Nederlanders en de ME, stond de familie Gürz weer nadrukkelijk in de Turkse belangstelling. De Turkse president Erdogan zag in het Rotterdams politieoptreden het bewijs voor een 'fascistische' volksaard. Aan de Erdogangezinde media vervolgens de taak om die kwalificaties nog wat vetter aan te zetten. Dat deden ze gretig, en zo werd ook de dood van Ihsan Gürz weer naar voren gebracht.

De krant Sabah: 'Nederlandse politie vermoordt jonge Turk door middel van marteling.'

Milli Gazette: 'Turk stierf in hechtenis in Nederland.'

Milliyet: 'Het fascisme van Nederland op een grafsteen.'

null Beeld
Beeld

Een cameraploeg van Anadolu Ajansi toog naar Ihsans rustplaats in Erzincan. Staand naast het graf vertelde een lokale politicus, ene Kemal Sengül, hoe Ihsan in 2011 om het leven kwam door 'fascistisch' politiegeweld.

'Je voelt je niet alleen', zegt Cengiz over de Turkse media-aandacht.

'Het geeft je toch een beetje steun', vult zijn vrouw Ayten aan.

Cengiz laat een foto zien uit 2012 waarop hij zij aan zij staat met Abdullah Gül, de vroegere president van Turkije. 'Ik heb laatst ook contact gehad met de persadviseur van Erdogan.'

Op de vraag of de Turkse media en politiek niet aan de haal gaan met de tragische dood van Ihsan, haalt Cengiz zijn schouders op. Hij herhaalt dat hij zich gezien en gehoord weet door de Turkse aandacht. 'In Nederland is het alsof er een aardbeving is geweest: wij zitten onder het puin, maar niemand wil ons helpen.'

T-shirt

Cengiz heeft zich in de huiskamer omringd met officiële documenten en krantenknipsels. Hier een pagina uit een autopsierapport, daar een minutieus verslag van Ihsans laatste momenten in de politiecel. Belangrijk geachte passages zijn gemarkeerd met viltstift of voorzien van opmerkingen in de kantlijn. Cengiz weet goed zijn weg in de berg papieren; hij bladert van het ene document naar het andere. Zo stapelt hij voor zichzelf bewijs op bewijs dat de zaak stinkt.

De officiële verklaring van het Nederlands Forensisch Instituut, waarin gesteld wordt dat Ihsan overleed aan een 'geagiteerd cocaïnedelirium' met fatale afloop? Onzin! 'Ihsan had niks aan zijn hart', zegt Cengiz. 'Hij sportte twee keer per dag.'

'Ik kreeg niet eens Ihsans T-shirt terug', zegt Ihsans moeder Ayten. 'Dat is toch raar?'

De familie Gürz gelooft dat Ihsans T-shirt werd achtergehouden omdat er de afdruk van een schoen op zou staan. Dat zou volgens hen verklaren waarom Ihsan een verwonding op zijn borst had. Het OM houdt het erop dat die verwonding veroorzaakt is door het gebruik van een defibrillator.

Na Ihsans dood nam Cengiz naar eigen zeggen contact op met de Turkse ambassade in Nederland, om te vertellen dat zijn zoon onder verdachte omstandigheden om het leven was gekomen. Ambassadepersoneel adviseerde hem met klem een tweede autopsie te laten verrichten in Turkije. Daar zag Cengiz uiteindelijk toch maar van af omdat hij de kosten niet kon opbrengen. Hij begroef zijn zoon in Erzincan, klaar om alles te laten rusten. Maar een dag voor zijn retourvlucht naar Nederland kreeg hij bezoek van plaatselijke autoriteiten die zeiden dat ze de precieze doodsoorzaak van Ihsan wilden weten. 'Ihsan is een Turks staatsburger', zegt Cengiz. 'Turkse autoriteiten hebben ook het recht om te weten hoe hij is doodgegaan.'

null Beeld
Beeld

Het lichaam van Ihsan werd opgegraven en vervoerd naar een forensisch pathologisch onderzoekscentrum in de noordelijke kustplaats Trabzon. Cengiz was daar niet bij, hij was al weer terug in Beverwijk. 'Mijn neef was er wel bij. Er was ook militaire politie. En ze hebben de hele autopsie van begin tot eind met een camera opgenomen. Op de plek van zijn hart vonden de Turkse dokters krantenpapier.'

Cengiz weet ook de onafhankelijke forensisch specialist Danny Spendlove aan zijn zijde. Die concludeerde twee jaar geleden, na bestudering van het Nederlandse en het Turkse autopsierapport, dat Ihsan mogelijk wel om het leven is gekomen door politiegeweld. Toch oordeelde de rechterlijke macht in 2014, bij monde van het Amsterdams gerechtshof, dat zowel het Turkse autopsierapport als Spendloves conclusies onvoldoende aanleiding vormden voor een nieuw forensisch onderzoek.

Maar waar is het hart dan gebleven? Dat dat niet gevonden is, houdt het OM op onkunde van de Turkse forensische pathologen. Volgens het OM weet iedere gekwalificeerde patholoog dat het hart bij een forensisch onderzoek altijd versneden wordt en daarna teruggestopt in de buikholte. Het zou niet veel zin hebben een versneden orgaan op exact dezelfde plek terug te plaatsen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Binali Yildirim, de Turkse oud minister van infrastructuur, heeft een bezoek gebracht aan de nabestaanden van Ihsan Gür. Beeld  Privé-archief
Binali Yildirim, de Turkse oud minister van infrastructuur, heeft een bezoek gebracht aan de nabestaanden van Ihsan Gür.Beeld Privé-archief

Cocaïne

Over de opmerking in het relaas van de Turken dat ze geen cocaïnesporen in Ihsans lichaam hebben aantroffen, zegt het Openbaar Ministerie: 'Uit het Turkse autopsierapport is niet op te maken welke onderzoeksmethoden zijn gebruikt om cocaïne te detecteren. Derhalve zijn de conclusies in dat rapport niet te beoordelen.'

Cengiz wil niks weten van eventueel falen door de Turkse forensisch pathologen. Hun kundigheid is volgens hem boven twijfel verheven. 'Er is een groot onrecht tegen ons gaande', zegt hij. 'Het Nederlandse rechtssysteem is helemaal krom, terwijl ik zoveel bewijzen heb.'

Cengiz geeft het juridisch gevecht nog niet op. Op 4 mei staat hij weer in de rechtbank. Hij wil de rechterlijke macht verzoeken om alsnog in te gaan op de bevindingen van forensisch specialist Spendlove. Ondertussen heeft hij ook een klacht tegen de politie ingediend bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens, en ook in Turkije is hij bezig met een juridische klacht tegen de agenten die bij Ihsans arrestatie betrokken waren. 'Het is gewoon niet leuk meer', zucht Ayten over de voortslepende juridische strijd.

Cengiz zit inmiddels werkeloos thuis. Om alle proces- en advocaatkosten te kunnen betalen heeft hij zich naar eigen zeggen voor tienduizenden euro's in de schulden moeten steken. Vorig jaar nog kreeg hij van de rechter een boete opgelegd van 2.000 euro. Hij had op sociale media een agent die bij de arrestatie van Ihsan betrokken was voor 'hoerenkind' uitgemaakt. De rechter legde hem daarbij ook een gevangenisstraf op van 3 maanden voorwaardelijk met een proeftijd van drie jaar.

'Ik moet op mijn uitspraken letten, anders draai ik zo de bak in. Daar heb ik geen zin in, ik heb nog een kind waarvoor ik moet zorgen.'

Cengiz zegt dat het hem draaierig maakt om hierover te praten. Maar er over zwijgen lukt hem niet. Hij blijft herhalen welk onrecht de Nederlandse staat hem aandoet, en hij blijft documenten uit het Turkse autopsierapport en publicaties over Nederlands politiegeweld openslaan.

'Door al deze ellende heb ik niet zo lang geleden een hersenbloeding gehad', zegt hij. Is het voor zijn fysieke en geestelijke gezondheid en die van zijn familie niet beter om dit te laten rusten? 'Nee', zegt Cengiz. 'Ik ga hier desnoods mee door tot het eind van mijn leven. Ik zal dit tot mijn laatste dag dragen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden