Turks-Nederlandse rel komt Erdogan erg goed uit

Recep Tayyip Erdogan ligt op ramkoers en dat bevalt hem goed. Terwijl Nederland volgens de Turkse dreigementen een 'hoge prijs' gaat betalen voor de diplomatieke rel, rinkelt voor de Turkse president de kassa. Hij beschuldigt - niet geheel zonder reden - premier Mark Rutte ervan met het oog op de verkiezingen de zaak op de spits te drijven, maar voor hemzelf spelen electorale overwegingen een veel grotere rol.

President Erdogan spreekt aanhangers toe op een bijeenkomst in Istanboel op 12 maartBeeld epa

Volgens de peilingen is het geenszins zeker dat Erdogan en de regerende AK-partij het referendum op 16 april over de grondwetswijziging gaan winnen. 'Ja' en 'nee' schommelen rond 50 procent. Het dubbeltje kan beide kanten op vallen en dan is elk zetje in de gewenste richting meegenomen. Ankara kan de stemmen van Turken in Europa goed gebruiken.

Met hun uitdagende, compromisloze optreden wakkeren de president en zijn rondreizende ministers het toch al niet geringe Turkse nationalisme aan, zowel op straat in Rotterdam als thuis in Turkije, waar de anti-Europese sentimenten sterker zijn dan ooit. Een stem voor 'ja' is een stem voor het vaderland, die boodschap wordt er kundig ingeramd. 'Deze gebeurtenissen versterken de eenheid van het Turkse volk', zei premier Binali Yildirim zondag. Daar zou hij best eens gelijk in kunnen hebben.

Tekst loopt door onder video.

Het conflict biedt de Turkse regering bovendien een uitgelezen kans als de vermoorde onschuld de Europese kritiek te pareren op de tienduizenden arrestaties en het inperken van de persvrijheid sinds de mislukte staatsgreep van 15 juli. Wat nou vrijheid van meningsuiting? Den Haag geeft Ankara de verongelijkte argumenten op een presenteerblaadje. Erdogan zelf profileert zich intussen als de sterke man die zich door niemand iets laat gezeggen, zeker niet door Europa. Dat is precies waar het om draait in het referendum. Het presidentieel systeem moet het staatshoofd zoveel macht geven dat hij in 2023 - het eeuwfeest van de republiek - het 'Nieuwe Turkije' kan proclameren, als de gelijke van Kemal Ataturk.

Daarbij gaat hij bepaald minder verfijnd te werk dan de vader des vaderlands, een bewonderaar van de Europese cultuur. Het kemalisme bracht generaties van diplomaten voort van het slag dat in Turkije wordt aangeduid als 'mon chèr': heren die weten hoe je aan een staatsbanket het glas Bordeaux vasthoudt.

Tekst gaat verder onder de foto.

Aanhangers van President Erdogan demonstreren voor het Nederlandse consulaat in IstanboelBeeld ap

Zo niet Erdogan. De president is een straatvechter, een jongen van de volksbuurt Kasimpasa in Istanbul. Stoere taal is zijn wapen. In 2009 liep hij stampvoetend weg uit het World Economic Forum in Davos, nadat hij de Israëlische president Shimon Peres voor moordenaar had uitgemaakt vanwege de aanval op de Gazavloot. Op het vliegveld thuis werd hij opgewacht door duizenden 'We zijn trots op je!' roepende aanhangers. 'Ik ben politicus, geen diplomaat', zei de held van Davos. Daar was niets te veel aan gezegd.

Maar zoals dat gaat bij Erdogan: woorden worden lang niet altijd omgezet in daden. Zo is het maar zeer de vraag hoe serieus de aangekondigde sancties tegen Nederland zijn. 'We hebben al vaker loze dreigementen van Erdogan gehad', zegt Adriaan Schout van instituut Clingendael. 'Ook nu betwijfel ik of het ervan komt. En dan nog moet je maar zien wie het meeste last zou hebben, Nederland of Turkije. De Turkse economie staat er niet al te best voor.'

De toon is wel zodanig verziekt dat woorden in dit geval op zich al daden zijn. Het Turkse staatshoofd haalde dit weekend tot twee maal toe het nazisme erbij om Nederland aan te vallen. Zo zout hebben we het niet eerder gegeten. Erdogan meent - waarschijnlijk terecht - baat te hebben bij escalatie. De de-escalatie waar premier Rutte voor pleit zal er heus wel komen. Maar mogelijk pas na 16 april.

Meer over de diplomatieke rel tussen Nederland en Turkije

Rutte en Erdogan op ramkoers: buigen is even geen optie
Een minister van een bondgenoot wiens landingsrechten worden ingetrokken, een andere minister aan wie de toegang tot het eigen consulaat wordt ontzegd en die vervolgens het land wordt uitgezet: het zijn ongekende taferelen. In recordtijd is de relatie tussen Nederland en Turkije volledig ontspoord. Rijdt de campagne in beide landen de diplomatie in de wielen?

Liveblog
De diplomatieke ruzie tussen Turkije en Nederland die afgelopen nacht in Rotterdam escaleerde en daarmee een voorlopig hoogtepunt bereikte, is nog niet ten einde. Integendeel: vandaag zijn van beide kanten op hoge toon excuses geëist en dreigt Turkije met sancties en Nederland met 'consequenties'. De Volkskrant volgt de gebeurtenissen rond de geweigerde pro-Erdogancampagne in Nederland op de voet, in dit liveblog.

Onbegrip onder Turks-Nederlandse demonstranten in Rotterdam is groot
Terwijl aan de achterkant een hoogoplopend diplomatische confrontatie vordert tussen minister Kaya en de politie, wachten Erdogan-aanhangers aan de voorkant van het Turkse consulaat in Rotterdam op een toespraak van de minister. Als blijkt dat ze geweigerd is, is het onbegrip groot en slaat de stemming om.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden