Turks helpt bij Nederlands leren

Allochtone kleuters van wie de ouders relatief vaak Nederlands spreken thuis, beheersen de taal niet beter dan kinderen die thuis vooral de eerste taal (Turks of Berbers) te horen krijgen. Veel belangrijker is het niveau waarop ouders met hun kinderen communiceren.

Kleuters die veel worden voorgelezen en wier ouders op een meer abstract niveau met hen praten in de moedertaal, kunnen die kennis inzetten bij het leren van Nederlands. Die conclusie trekt pedagoge Anna Scheele in het onderzoek waarop zij 11 juni promoveert aan de Universiteit Utrecht. Zij vergeleek de ontwikkeling van taalvaardigheid van 58 Nederlandse kinderen met 55 Turkse en 46 Marokkaans-Berberse kinderen tussen de 3 en 6 jaar.

Hoewel het leervermogen en het geheugen van de kleuters in de drie groepen gelijk blijkt te zijn, blijft het taalvermogen van de Turkse en Marokkaanse kinderen achter ten opzichte van Nederlandse kinderen. Dat komt volgens Scheele doordat tijd en energie bij hen moeten worden verdeeld over twee talen.

Taalvaardigheid

Maar hoeveel Nederlands er in de allochtone gezinnen wordt gesproken, maakt daarbij niet zo veel uit als vaak wordt gedacht. Terwijl bij Marokkaanse kinderen thuis vaker Nederlands wordt gepraat dan in Turkse families, blijken Turkse kinderen hun abstracte Nederlandse taalvaardigheid zelfs sneller te ontwikkelen.

‘Het belangrijkst voor de taalontwikkeling is dat ouders hun kinderen vaak voorlezen en gesprekken voeren over diverse, wat meer abstracte onderwerpen die het hier en nu overstijgen’, zegt Scheele. ‘Hoogwaardig taalgebruik kan het gebrek aan Nederlands aanbod dan deels compenseren.’ Hoe beter de kennis van de eerste taal is opgebouwd, des te sneller pikken kinderen een tweede taal op.

Turkse ouders communiceren op een hoger niveau met hun kinderen dan Marokkanen. Dat komt volgens Scheele door de beperkte beschikbaarheid van geschreven bronnen in het Berber. Bij gebrek aan kranten en boeken in hun moedertaal komen Marokkaanse ouders minder met ‘academische’ taal in aanraking en bovendien beschikken ze vaak niet over voorleesboekjes.

Tokkies

Taalkundige Jacomine Nortier van de Universiteit Utrecht publiceerde in 2009 het boek Nederland Meertalenland over meertaligheid, waarin zij tot vergelijkbare conclusies komt. Het gaat om een intellectueel stimulerende omgeving, zegt Nortier. ‘Kinderen van Tokkies leren ook niet op een abstract of academisch niveau spreken, die komen ook met een taalachterstand op school aan.’

Nortier was een van de deskundigen die in 2009 een Kamercommissie adviseerde over verplicht Nederlands taalonderwijs voor allochtone ouders. Ze is een fervent tegenstander. ‘Natuurlijk moet iedereen Nederlands leren. Dat is heel belangrijk. Maar je moet mensen er niet toe verplichten en kinderen zijn er in elk geval niet bij gebaat als ouders de taal gebrekkig leren. Nederlands leren aan analfabete ouders levert niks op. Juist de moedertaal moet niet verwaarloosd worden.’ Scheele: ‘Als ouders grammaticaal slecht Nederlands spreken, loop je zelfs het risico dat kinderen die fouten overnemen’.

Je kunt de moedertaal juist goed gebruiken om het taalniveau in het Nederlands te verbeteren, stellen beide onderzoekers. Een bijzonder voorbeeld daarvan is de Utrechtse Lukasschool, een basisschool in de wijk Kanaleneiland met bijna uitsluitend allochtone leerlingen van voornamelijk Marokkaanse en Turkse komaf. De school maakt al zo’n twintig jaar gebruik van meertalig onderwijs. Sinds een jaar of vijf zet de school achterstandsgelden (die andere scholen vaak gebruiken voor kleinere klassen) in voor extra leerkrachten die een aantal uur per week kinderen in hun moedertaal (Turks, Marokkaans-Arabisch en Berber) doceren. ‘Het is heel succesvol’, zegt Nortier. ‘Juist ook omdat die docenten helemaal geïntegreerd zijn in de school, veel contact hebben met de andere leerkrachten en ze ook gewoon in het Nederlands lesgeven.’ Nortier begrijpt niet dat niet meer scholen naar de Lukasschool kijken. ‘De inspectie is ook enthousiast.’ De Cito-score van de Lukasschool is gemiddeld hoger dan op vergelijkbare scholen met kinderen met taalachterstanden.

Onderwijs (Marcel van den Bergh / de Volkskrant) Beeld Marcel van den Bergh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.