Turkije zet Denktash flink onder druk

Turks-Cyprus staat voor grote veranderingen: de onvoorwaardelijke steun van moederland Turkije is niet vanzelfsprekend meer...

De Gerechtigheids- en Ontwikkelingspartij (AKP), die de absolute meerderheid heeft in de volksvertegenwoordiging van Turkije, vaart een andere koers in de kwestie-Cyprus. Het kabinet-Gül beijvert zich voor een snelle oplossing en heeft de Turks-Cyprioten opgeroepen zich serieus te buigen over het vredesplan voor het eiland dat is opgesteld door de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Kofi Annan.

De tijd dringt: de Europese Unie heeft beide partijen op het eiland tot 28 februari de tijd gegeven om tot een vergelijk te komen op basis van het plan-Annan. Eén ding staat vast: op 16 april zal de Cypriotische president in Athene het toelatingsverdrag tot de EU ondertekenen, met of zonder de Turks-Cyprioten.

Dat besef is ook doorgedrongen tot Ankara: de onbetwiste leider van de AKP, Tayyip Erdogan, verklaarde vorige week dat de Turkse politiek inzake Cyprus anders moet. 'Ik ben tegen voortzetting van de Cyprus-politiek zoals die de afgelopen dertig, veertig jaar is gevoerd. Dit is geen privézaak van de heer Denktash.'

Erdogan verklaarde verder dat de Turks-Cypriotische autoriteiten de demonstratie van vorige week in de hoofdstad Lefkosa serieus moeten nemen. Toen liepen dertigduizend personen te hoop tegen Denktash en werd zijn afzetting geëist, omdat hij zich verzet tegen een vereniging met de Grieks-Cyprioten. 'Dit was geen normale gebeurtenis. Je kunt de gevoelens van het volk niet naast je neerleggen', aldus de leider van de AKP.

De tijden zijn voorbij dat oud-premier Bülent Ecevit maar één reactie had op de Cypriotische deling: 'Het probleem-Cyprus bestaat niet, dat hebben we in 1974 opgelost.'

Dat de Turkse strijdkrachten onder Ecevits premierschap toen (zeer hardhandig) een einde maakten aan het etnische geweld tussen Turks- en Grieks-Cyprioten klopt wel. Maar om daarmee te beweren dat Cyprus geen probleem meer was, kan zelfs Ecevit niet volhouden.

Ankara heeft al bijna dertig jaar het mini-republiekje van Denktash financieel overeind gehouden. Behalve Turkije erkent niemand de Turkse Republiek van Noord-Cyprus, waardoor bijna alle handelsstromen zich in de illegaliteit voltrekken: niemand kan tenslotte officieel zaken doen met een land dat eigenlijk niet bestaat. Een kaste van grotere en kleinere boeven heeft zich gestort in dat vacuüm.

Het overeindhouden van Denktash kost Turkije jaarlijks miljarden dollars, een bedrag dat tot nu toe zonder morren op tafel werd gelegd. Cyprus was van strategisch belang voor Turkije, zeker voordat de Sovjet-Unie ineenstortte. Maar ook nu zijn veel Turken bang voor een vergelijk, omdat het Ankara een drukmiddel op de EU ontneemt.

Er is bovendien oprechte zorg voor de veiligheid van de Turks-Cypriotische minderheid op het eiland. Zij zijn de moordpartijen uit de periode 1964-'74 niet vergeten. De Grieks-Cyprioten hebben weinig ondernomen om die zorg weg te nemen. En ten slotte zijn er ook nog islamistische scherpslijpers die roepen dat 'een orthodoxe ring Turkije dreigt te omsingelen' als Cyprus 'toevalt aan de Grieken'.

Nog staat Denktash niet alleen. Hij heeft nog steeds de steun van het politieke en militaire Turkse establishment dat zo zijn eigen machtsstrijd uitvecht met de nieuwe AKP-regering van Gül en Erdogan. De AKP wordt gewantrouwd omdat de partij haar wortels heeft in de politieke islam en door sommigen wordt gezien als een bedreiging van de seculiere staat.

Denktash heeft altijd uitmuntende relaties gehad met de heersende klasse in Ankara. Nu afgelopen november een einde lijkt gekomen aan die absolute macht, is het zaak voor Denktash zijn prioriteiten te heroverwegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden