Turkije verwacht binnen tien jaar EU-lid te zijn

We gaan naar Brussel, heet het in Ankara. Binnen tien jaar denkt het land EU-lid te zijn. Chef-onderhandelaar Volkan Vural weet het zeker....

Turkije is binnen tien jaar volwaardig lid van de Europese Unie, is de optimistische voorspelling van Volkan Vural, de chef-onderhandelaar met de EU namens Turkije. Hij acht dat politiek zeker haalbaar. Economisch moet dat ook wel lukken, luidt het evenzeer positieve verhaal van Zafer Yükseler, directeur-generaal Research van de Turkse Centrale Bank.

Dat is de officiële lijn in Ankara. Premier Bülent Ecevits eerdere uitspraken dat zijn land al in 2004 zou kunnen toetreden, zijn vergeten. Dat was puur voor binnenlands gebruik, laten ambtenaren doorschemeren. Ecevit moest de geesten rijp maken voor de EU. Dat lijkt gelukt: blijkens een recente opiniepeiling ziet 70 procent van de Turken de toetreding als een goede zaak.

Maar beseffen de Turken wel wat ze moeten opofferen voor de Europese Unie? Een land dat zo sterk hecht aan zijn soevereiniteit, aan een sterke staat, is dat bereid een enorme hoeveelheid bevoegdheden over te dragen aan Brussel?

'Voor ons, ''de uitleggers'', wordt dat moeiljk', zegt Volkan Vural. 'De mensen denken allereerst aan hun persoonlijk welzijn. Ze denken dat alles dan beter wordt, dus is er brede steun.' Hij opereert vanuit een gloednieuw regeringsgebouw, kilometers uit de stad op de weg naar Eskisehir. Het pand is ver van het regeringscentrum en toch gauw een verdieping of tien lager dan pakweg het gebouw van het ministerie van Buitenlandse Zaken.

Maar dat laatste mag niet omineus heten. Turkije is van harte bezig zich aan te passen aan de eisen van de EU, onderstreept Vural keer op keer. Hij heeft aan de wieg gestaan van het zogeheten Nationale Plan (NP), het 1500 pagina's tellende document dat fungeert als een stappenplan voor de toetreding. Het NP ligt nu bij de coalitiepartners: de centrumlinkse DSP van Ecevit, de conservatieve Moederlandpartij (ANAP) van vice-premier Mesut Yilmaz en de extreemrechtse Nationale Actie Partij MHP van Devlet Bahceli. Snelle overeenstemming is uitgesloten: de partners zijn diep verdeeld.

De grootste obstakels zijn het afschaffen van de doodstraf, het toekennen van culturele rechten aan minderheden (zoals de Koerden) en het terugdringen van de allesoverheersende rol van het leger, bijvoorbeeld in de Nationale Veiligheidsraad. Vural doet daar luchtig over.

'Die raad doet alleen maar aanbevelingen die de ministerraad moet overwegen', waarbij hij er voor waakt geen nadruk te leggen op het woord 'moet'. Bovendien: 'De chefstaf legt verantwoording af aan de premier.' Daar zal vooral de islamistische oud-premier Necmettin Erbakan van opkijken, die na de 'fluwelen coup' van februari 1997 door het leger werd gedwongen af te treden.

En de doodstraf? Ecevit is tegen, Yilmaz ook, maar de aanhang van Bahceli's MHP toch niet echt? Vural: 'Zeker, binnen de MHP bestaan sterke aarzelingen over het afschaffen van de doodstraf. Ze zijn bang dat de kans op terrorisme groter wordt als die sanctie wordt opgeheven.' Maar niettemin, op de doodstraf zal het NP niet afspringen, evenmin als op die andere zaken, zo wuift Vural de twijfels weg.

De MHP heeft het moeilijk met de EU. 'Hang eerst PKK-leider Öcalan op en verbied daarna de doodstraf', luidde het daar herhaaldelijk. En om meer rechten voor Koerden, staat niemand te springen, ook de broze Ecevit niet. MHP-kopstuk Sevget Bulent Yahnici beschuldigde onlangs de EU ervan te streven naar een zelfstandige Koerdische staat. Ten koste van het onschendbare Turkse territorium, ook dat nog.

Directeur-generaal Research Zafer Yükseler zetelt op de vijftiende verdieping van de Turkse Centrale Bank in Ankara en kijkt uit op het gekrioel van de gewone man ver beneden. 'Die gaat het zeker dit jaar nog heel moeilijk krijgen', geeft hij toe.

Het Internationale Monetaire Fonds heeft Turkije eind vorig jaar gered, toen de bankensector als gevolg van jarenlang wanbeleid in elkaar zakte. Yükseler: 'Vanaf 1989 slaagden de opeenvolgende regeringen er niet in de begrotingstekorten omlaag te krijgen en leenden dus veel geld bij de banken tegen hoge rente.' Dat liep mis, maar nu wordt de economie volgens IMF-recept met harde hand gesaneerd.

De sociale prijs die daarvoor moet worden betaald, is hoog. Zeker in een land waar de werkloosheid hier en daar is opgelopen tot boven de 70 procent en waar elke dag steeds meer bedrijven de poorten sluiten. Ambtenaren hebben afgelopen jaar een loonsverhoging gekregen van 15 procent, terwijl de inflatie een veelvoud daarvan bedroeg, klaagt Zergün Korutürk. Zij is vice-directeur generaal Europese Zaken bij het ministerie van Buitenlandse Zaken in Ankara.

'We mogen geen vakbond stichten, laat staan staken.' Het is de enige keer dat zij even uit haar rol van loyale ambtenaar valt. Verder loopt alles op rolletjes met de Turkse voorbereiding voor de aansluiting bij de EU, weet Korutürk. Doodstraf? Natuurlijk wordt die afgeschaft, geen probleem. Het Nationaal Plan? Dat wordt half februari gewoon in het parlement gebracht.

Terug naar de modale Turk, die als gevolg van de inflatie steeds dikkere pakken lira's bij zich moet steken, als hij die al heeft. Allemaal waar, meent Yükseler van de Centrale Bank, 'maar vergeet niet de Turken eraan gewend zijn het moeilijk te hebben'. Hij heeft het liever over de bemoedigende cijfers: de inflatie is gezakt tot net onder 39 procent en de sanering van de overheidssector verloopt behoorlijk.

Privatiseringen in de cementindustrie en de agro-industrie zijn afgerond. Er wordt hard gewerkt om dat ook gedaan te krijgen in de energie- en telecomsector en in de bankensector, aldus Yükseler. Ook Turkish Airlines wordt verzelfstandigd, zij het dat er weinig particuliere belangstelling voor zou zijn. De Centrale Bank wordt in april zelfstandig: 'Dan voldoen we helemaal aan de eisen van het Verdrag van Maastricht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.