Turkije: twee vliegtuigen schonden luchtruim

Volgens NAVO-lidstaten moet Turkije 'het hoofd koel houden' nadat een Russisch vliegtuig mogelijk het luchtruim van de Turken schond. Dit hebben diplomaten gezegd na spoedoverleg van de NAVO in Brussel. Twee Turkse F16's schoten dinsdag een Russisch gevechtsvliegtuig neer bij de Syrische grens. Een ander gevechtsvliegtuig, dat volgens de Turken ook het luchtruim schond, is niet neergehaald. Dit blijkt uit een brief van de Turkse regering aan de VN in handen van persbureau AP.

Turken demonstreren tegen Ruslands buitenlandbeleid in Istanboel Beeld afp
Turken demonstreren tegen Ruslands buitenlandbeleid in IstanboelBeeld afp

Het Russische ministerie van Defensie ontkent dat het toestel het Turkse luchtruim heeft geschonden, zoals Turkije beweert. Een bron bij de NAVO en een Amerikaanse bron bevestigen de Turkse lezing tegenover persbureau AP.

Volgens de Turkmeense brigade zijn de twee inzittende Russische piloten door de Turkmenen in Syrië doodgeschoten, maar dit is niet bevestigd. De Russen meldden dinsdagavond dat een van de twee piloten zou zijn omgekomen.

De VS gaan onderzoeken waar het vliegtuig precies is neergehaald. Russische autoriteiten zeggen dat het vliegtuig boven Syrië vloog. Bronnen bij het ministerie Defensie in Moskou melden volgens persbureau Interfax bovendien dat het Russische vliegtuig vanaf de grond is neergehaald, ook het Syrische Observatorium voor de Mensenrechten meldt dit. De Turken ontkennen dit weer.

Het neerhalen van het vliegtuig heeft ernstige gevolgen voor de relatie tussen Rusland en Turkije. Dat heeft de Russische president Vladimir Poetin in een reactie laten weten. Hij noemt het incident 'een dolkstoot in de rug'. Het gevechtsvliegtuig is 'door medeplichtigen van de terroristen' neergehaald, zegt Poetin.

Het is de eerste keer dat de strijdkrachten van een NAVO-lid een Russisch militair vliegtuig neerhalen sinds de oprichting van het bondgenootschap in 1949. De lidstaten waren dinsdagavond vanaf half zes (Nederlandse tijd) bijeen voor crisisberaad in Brussel. Volgens NAVO-baas Jens Stoltenberg is er geen direct contact geweest tussen de NAVO en de Russen. De bondgenoten van Turkije zijn solidair met de Turken, zei Stoltenberg. Toch maken enkele lidstaten zich wel zorgen over de reactie van Ankara. 'Er zijn meer manieren om met dit soort incidenten om te gaan', aldus een anonieme diplomaat tegen persbureau Reuters.

Het Turkse leger laat weten dat het toestel 'tien keer in vijf minuten' is gewaarschuwd voordat het naar beneden werd gehaald. Dit wordt bevestigd door woordvoerder van het Amerikaanse leger in Bagdad Steve Warren tegenover persbureau AP. Volgens hem hebben de Amerikanen 'alles kunnen horen'.

Het vliegtuig heeft volgens Turkije het luchtruim 'meerdere keren' geschonden. Volgens Turkse presidentiële bronnen zou het gaan om een Su-24 gevechtsvliegtuig. Het toestel stortte uiteindelijk neer aan de Syrische kant van de grens.

Handelde Turkije te snel?

Het neerschieten van de Russische Su-24 was een drastisch besluit van president Erdogan en zijn generaals, betoogt generaal-majoor b.d Berry Macco (72), voormalig F-16-vlieger en oud-directeur Operaties van de Koninklijke Luchtmacht. 'Ik begrijp dit niet. Turkije, maar ook de NAVO, verkeert toch niet op de rand van oorlog met Rusland?'

In vlammen neergestort

Op beelden van de Turkse zender Habertürk TV is te zien hoe het vliegtuig in vlammen naar beneden stort. Twee Russische piloten daalden met een parachute in het gebied neer. De ondercommandant van een Turkmeense brigade in Syrië zegt dat zijn troepen de twee piloten aan hun parachute hebben doodgeschoten.

'Beide piloten werden dood geborgen. Onze kameraden openden het vuur in de lucht en ze stierven in de lucht', zei Alpaslan Celik, terwijl hij naar eigen zeggen een stuk van de parachute in zijn hand hield.

De Turkmenen zijn een aan de Turken verwante etnische groep die in de landen van de regio minderheden vormen. Ze zijn tegenstanders van de Syrische president Bashar al-Assad en van de jihadisten.

Het toestel kwam neer bij het dorp Yamadi, ongeveer 40 kilometer van de Syrische havenstad Latakia. Latakia is onder meer de basis van de Russische gevechtsvliegtuigen die de Syrische strijdkrachten in de burgeroorlog bijstaan. Een woordvoerder van het Kremlin heeft aangegeven dat Rusland doorgaat met de operatie in Syrië.

Boven het noorden van Syrië vliegen behalve Russische en Syrische gevechtsvliegtuigen ook vliegtuigen van de internationale coalitie tegen Islamitische Staat die door Washington wordt geleid. Nederland is bij de coalitie aangesloten, maar voert geen aanvallen op doelen in Syrië uit.

Is een luchtgevecht met Russen in Syrie mogelijk?

Turkije slaat dreigende taal uit, nu Russische gevechtsvliegtuigen meerdere keren het Turkse luchtruim hebben geschonden. Bestaat de kans op een incident, zelfs op een luchtgevecht, nu de NAVO en Rusland zo dicht bij elkaar opereren?

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant
Turken demonstreren tegen 'agressor' Rusland, dat vandaag vermoedelijk met twee vliegtuigen het Turkse luchtruim schond Beeld afp
Turken demonstreren tegen 'agressor' Rusland, dat vandaag vermoedelijk met twee vliegtuigen het Turkse luchtruim schondBeeld afp

VN: 'serieuze zorgen'

Turkije heeft de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Ban Ki-moon, en de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad op de hoogte gesteld van het neerschieten van een Russisch gevechtsvliegtuig. Dat hebben Turkse diplomatieke bronnen dinsdag gezegd. Secretaris-generaal van de VN Ban Ki-moon maakt zich 'serieuze zorgen' over het incident en verzoekt alle partijen om de situatie te de-escaleren, aldus een VN-woordvoerder.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, heeft zijn reis naar Turkije geannuleerd. Lavrov zou woensdag naar Ankara reizen voor overleg over de strijd in Syrië. Lavrov riep Russen op Turkije voorlopig te mijden. Het gevaar van aanslagen is in het land volgens hem net zo groot als in Egypte. Een van de grootste reisorganisaties, Natali Tours, heeft volgens persbureau TASS reizen naar Turkije gecanceld. Vorig jaar bezochten bijna 4,5 miljoen Russen Turkije.

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan en zijn Russische collega Vladimir Poetin vorige week in Antalya. Beeld ap
De Turkse president Recep Tayyip Erdogan en zijn Russische collega Vladimir Poetin vorige week in Antalya.Beeld ap

Niet de eerste keer

Het zou niet de eerste keer zijn dat een vliegtuig het Turkse luchtruim schendt. In oktober gebeurde dit in een weekeinde twee keer. Het ging ook toen om Russische gevechtsvliegtuigen.

Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken besloot toen de ambassadeur van Rusland direct te ontbieden. Hem werd verteld dat Rusland schending van het Turkse luchtruim moet vermijden en verantwoordelijk wordt gehouden 'voor enig ongewenst incident'.

Het ministerie eist dat Rusland de operaties in Syrië die gericht zijn op Turkmeense dorpen staakt. De acties van Rusland vormen geen strijd tegen het terrorisme, aldus het ministerie, ze bombarderen zomaar burgers. De ambassadeur is toen al gewaarschuwd voor de ernstige gevolgen van de Russische acties.

Rusland ontkent in alle toonaarden dat zij in het Turkse luchtruim hebben gevlogen. Lees hier meer.

null Beeld Haberturk TV
Beeld Haberturk TV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden