Turkije rivaal van Frankrijk bij NAVO-actie

De crisis in Libië maakt duidelijk dat Frankrijk en Turkije aan het uitgroeien zijn tot strategische rivalen in het gebied rond de Middellandse Zee.

ISTANBUL - Frankrijk heeft het voortouw genomen bij de luchtaanvallen op de troepen van de Libische leider Muammar Kadhafi. Turkije verzet zich tegen het Franse wapengekletter, en probeert zijn lidmaatschap van de NAVO te gebruiken om de luchtaanvallen te beperken. Parijs en Ankara liggen openlijk met elkaar in de clinch.


'De rivaliteit tussen Frankrijk en Turkije is begonnen met Frans verzet tegen een Turks lidmaatschap van de Europese Unie, maar zij gaat inmiddels veel verder', zegt Sinan Ülgen, voormalig Turks diplomaat in Libië en tegenwoordig hoofd van een denktank in Ankara. 'De verbittering groeit. Een Turkse minister noemde Sarkozy zelfs de Kadhafi van het Westen.'


De Turkse premier Recep Tayyip Erdogan wees een NAVO-interventie in Libië de afgelopen weken van de hand als 'ondenkbaar' en een 'stommiteit'. De belangrijkste reden was dat Turkse bedrijven voor miljarden euro's aan projecten hebben in Libië. De Turken zijn bang die belangen te verliezen. Ook spelen gevoelens van moslimbroederschap een rol. De conservatieve, islamitisch georiënteerde regering van Turkije moet, na de invasies in Irak en Afghanistan, niks hebben van nóg een interventie in een moslimland. De Turken verdenken het Westen er van de Libische oliereserves te willen inpikken. 'Het doel is niet de bevrijding van het Libische volk. Er is een verborgen agenda', aldus de Turkse president Abdullah Gül. 'Irak werd geplunderd. Ik ben bang dat nu hetzelfde zal gebeuren in Libië.'


Maar Frankrijk, Groot-Brittannië en Amerika trokken zich weinig aan van die bezwaren. Zij loodsten een resolutie door de VN-veiligheidsraad en namen op een top in Parijs het besluit in te grijpen. Turkije werd niet uitgenodigd. Nadat de Franse president Nicolas Sarkozy de beslissing had aangekondigd, bombardeerden Franse jets de eerste Libische pantservoertuigen.


De Turkse regering reageerde geïrriteerd. 'We vinden het moeilijk te begrijpen dat Frankrijk optreedt als handhaver van VN-besluiten', zei de minister van Defensie Vecdi Gönül.


Op de achtergrond speelt dat de Turken vroeger, ten tijde van het Ottomaanse Rijk, over een groot deel van Noord-Afrika heersten. De Fransen maakten gedurende een deel van de negentiende en twintigste eeuw de dienst uit in Algerije, Tunesië en Marokko. Beide landen rekenen de regio tot hun invloedssfeer.


De Turkse ergernis over de bombardementen werd vergroot doordat een Franse minister de plannen van zijn regering een 'kruisvaart' noemde. Turkse media namen de term onmiddellijk over en hekelden de nieuwe 'imperialistische' interventie. 'De top in Parijs was in strijd met de internationale normen en gebruiken', aldus de Turkse minister van buitenlandse zaken Ahmet Davutoglu. 'Het is ondenkbaar dat een groep landen onderling een coalitie vormt, VN-besluiten interpreteert, en dan naar eigen inzicht een militaire operatie begint tegen een land.'


Maar de Turkse regering zag ook in dat zij voor een voldongen feit was geplaatst, en besloot een U-bocht te maken. Ankara ging akkoord met de overdacht van de militaire operatie aan de NAVO, waarin zij net als andere lidstaten een veto heeft. En zij kondigde aan vier fregatten, een onderzeeër en een hulpschip te sturen.


De Turken hopen zo een stem te houden in de toekomst van Libië. 'Ik zie het als heel positief dat Parijs op een zijspoor is gerangeerd', zei de Turkse premier Erdogan gisteren. De premier benadrukte dat zijn land zich verbonden voelt met 'broeder' Libië. Hij voegde er aan toe dat zijn minister van buitenlandse zaken een nacht eerder tot half drie aan de telefoon had gezeten met de Libische premier, op zoek naar een oplossing. 'We zullen Libië niet alleen laten in deze zaak.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden