Turkije probeert onrust te bezweren

Regering en legertop in Turkije hebben donderdag geprobeerd de oplopende politieke spanning in het land te bezweren.

Van onze correspondent Arjen van der Ziel

President Gül, premier Erdogan en legerleider Basbug spraken elkaar donderdagochtend drie uur op het presidentieel paleis in de hoofdstad Ankara. Op tv-beelden van de bijeenkomst maakte de legerchef een gespannen indruk. De president liet na afloop weten dat de problemen ‘conform de grondwet’ zullen worden opgelost.

Vluchtgevaarlijk

Enkele uren later liet justitie enkele hoofdrolspelers in de affaire voorlopig vrij, omdat deze niet vluchtgevaarlijk zouden zijn.

‘We maken een heel, heel belangrijke ontwikkeling door’, zegt Zeki Sarigil, politicoloog aan Bilkent Universiteit in Ankara. ‘Het is voor het eerst in de geschiedenis van de republiek dat generaals voor een burgerrechtbank worden vervolgd wegens het plannen van een coup.’

De strijdkrachten trekken in Turkije van oudsher achter de schermen aan de touwtjes. Zij beschouwen zichzelf als beschermers van de seculiere republiek. Als politici een te ‘islamvriendelijke’ koers varen, of zich in de ogen van de militairen onverantwoordelijk gedragen, grijpen ze in. Het leger heeft vier keer een regering afgezet.

Hervormingen

Maar de regering heeft de laatste jaren ingrijpende hervormingen doorgevoerd om meer greep te krijgen op de strijdkrachten. Zo is de samenstelling van de belangrijke Nationale Veiligheidsraad veranderd in het voordeel van politici. Ook zitten er geen officieren meer in instanties die toezicht houden op de media en de universiteiten. En is er meer toezicht gekomen op de defensie-uitgaven.

‘Een paar jaar geleden zou niemand het in zijn hoofd hebben gehaald generaals te arresteren’, zegt Sarigil. ‘Dit sluit een tijdperk af.’

De gearresteerde officieren worden ervan verdacht dat ze in 2003 betrokken waren bij een coupplan met de codenaam ‘Moker’. Volgens dit plan, dat vorige maand werd onthuld door de krant Taraf, zouden bomaanslagen worden gepleegd op twee moskeeën in Istanbul. Ook zou de Griekse luchtmacht worden geprovoceerd om een Turkse straaljager neer te schieten. Volgens de krant wilden de militairen zo onrust creëren, om de geesten rijp te maken voor een coup. De strijdkrachten ontkennen dat. De gepubliceerde documenten zouden slechts een ‘scenario’ zijn geweest, dat werd opgesteld voor een militair seminar.

Campagne

Veel militairen zien in de beschuldigingen en arrestaties een campagne van regeringsaanhangers. Zij wantrouwen premier Erdogan en zijn AK-partij omdat die hun wortels hebben in de politieke islam. Ze verdenken hen ervan Turkije te willen omvormen tot een islamitische staat.

‘Religieuze genootschappen zijn de afgelopen jaren geïnfiltreerd in alle onderdelen van de staat’, zegt generaal b.d. Haldun Solmaztürk. ‘Ze proberen nu ook justitie en het leger over te nemen. Als dat lukt, hebben ze alle macht. Dan is er geen enkele instelling meer die tegenwicht biedt en wordt Turkije een conservatief-islamitische, autocratische staat.’

Istanbul (Volkskrant) Beeld Joost van den Broek
Istanbul (Volkskrant)Beeld Joost van den Broek

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden