Turkije omhelst N-Iraaks broedervolk

Vrijwel niemand had ooit van ze gehoord, maar plotseling waren ze in het nieuws: de Turkstalige Irakezen die in Noord-Irak wonen....

Turkmenen? Dat zijn toch de inwoners van Turkmenistan? Jazeker, maar ook de Turkstalige minderheid in Irak wordt met die naam aangeduid. Etnische Turken is geen verantwoorde naam, want de Turkmenen zijn verwant aan de Arabische en Koerdische inwoners van Noord-Irak. Geen wonder, want het van oorsprong nomadische volk woont daar al vanaf het eind van de zevende eeuw.

De Turkmenen komen oorspronkelijk uit Centraal- en Oost-Azië. Het grootste deel van de Turkmenen hangt de soennitische variant van de islam aan. Het zijn vooral kleine handelaren en handwerkslui, van wie de meesten zeer arm zijn.

Het is niet duidelijk hoeveel Turkmenen in Irak wonen. Schattingen variëren van 300 duizend tot 2,5 miljoen, afhankelijk van wie men spreekt. Maar buitenlandse waarnemers houden het op ruim één miljoen. Ofschoon er een flinke groep Turkmenen in Bagdad woont, leven de meesten in de noordelijke regio's Irbil, Mosul, Tak Affar en vooral Kirkuk.

Het is vooral Turkije dat de Turkmenen recentelijk aan de vergetelheid heeft ontrukt. De laatste anderhalf jaar verschenen in de Turkse pers ineens grote verhalen over het bedreigde broedervolk.

Zo vindt directeur Seyfi Tashan van de Turkse denktank Dis Politika Enstitüsü (Instituut voor Buitenlandse Politiek) uit Ankara dat Turkije de gang van zaken in Noord-Irak scherp in de gaten moet houden. Indien Turkije niet betrokken is bij het Irak van na Saddam, dan is het volgens hem voorstelbaar dat een onafhankelijke Koerdische staat zal worden erkend door sommige Europese landen.

Tashan stelt verder dat zowel een oorlog als een onafhankelijke Koerdische staat kan leiden tot de vernietiging van de Turkmeense gemeenschap in Irak. De Koerdische stammen zien zichzelf namelijk als de dominante factor in Noord-Irak.

Turkije zelf heeft herhaaldelijk verklaard dat Koerdisch geweld tegen de Turkmenen reden is voor gewapend ingrijpen, evenals het uitroepen van de Koerdische onafhankelijkheid. Zij vertrouwen de twee grootste Koerdische partijen in Irak, de Democratische Partij van Koerdistan (KPD) en de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK) voor geen zier.

De Turken zijn panisch voor een onafhankelijk Koerdistan, omdat zij vrezen dat hun eigen Koerdische minderheid (12 miljoen in getal) zich daar gewapenderhand bij zal willen aansluiten. Die vrees wordt gedeeld door Iran en Syrië die ook Koerdische minderheden hebben.

De plotse aandacht van Turkije voor het bedreigde Turkmeense broedervolk kan niet los worden gezien van de angst voor een onafhankelijk Koerdistan. Vandaar ook dat het Iraaks-Turkmeense Front, een koepelorganisatie van allerlei Turkmeense groepen, een warm onthaal krijgt in Ankara.

Uitspraken van de permanentevertegenwoordiger van het Front in Ankara, Mustafa Ziya, worden breed uitgemeten. Ziya zei afgelopen weekeinde dat de Koerden pogen 'de aanwezigheid van de Turkmenen in Kirkuk uit te wissen'.

Maar veel Turkmenen in Noord-Irak hebben grote reserves tegen een Turks ingrijpen. 'Ze zouden alles voor ons bederven', zei de antiquair Khalis Yunis uit Irbil tegen de BBC. 'We willen geen inmenging van een buitenlandse staat. Zelfs als de Turken zouden komen, dan kunnen ze ons toch niet beschermen tegen plunderaars, en die zijn onze grootste zorg.'

En Jawdat Najjar, die minister is voor de Turkmeense gemeenschap in het autonome Koerdistan, zei tegen de BBC: 'Onder de regering in Bagdad hadden we geen burgerrechten, maar vandaag de dag genieten wij in Iraaks-Koerdistan de zelfde rechten als Koerden. Dus is er geen enkele rechtvaardiging voor een Turks ingrijpen om zogenaamd hier de Turkmeense rechten te komen beschermen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden