Turkije is democratischer geworden - Erdogan heeft gewoon de betekenis van democratie veranderd

Beeld de Volkskrant

Recep Tayyip Erdogan heeft het Turkse referendum gewonnen. Tenminste, dat zegt hij. En omdat hij nu de facto de alleenheerser van het land is - een status die overigens pas in november 2019 officieel zal worden bekrachtigd - is het zo. Volgens de waarnemers van de OVSE is het referendum oneerlijk verlopen en de oppositiepartijen willen dat het ongeldig wordt verklaard. Maar dat zal niet gebeuren, zei Erdogan zondagavond, dus zal het niet gebeuren.

Dictators onderwerpen niet alleen de wet en het volk, maar ook de taal. Turkije is na de volksstemming die van de president een alleenheerser maakt, democratischer geworden - de leider heeft gewoon de betekenis van democratie veranderd. Net als die van oneerlijk. Voor wie het daarmee oneens is wil hij de doodstraf invoeren.

Wat je verder ook van de Turkse democratie vindt, ze hebben er in elk geval prima opiniepeilers. Twee bureaus voorspelden de nipte overwinning van het ja-kamp correct: 51-49. Knap, want die uitslag was eigenlijk tamelijk onwaarschijnlijk. Het nee-kamp werd de afgelopen maanden op allerlei manieren geïntimideerd, kranten die niet op de hand waren van Erdogan zijn gesloten en de argumenten voor een nee kwamen amper over het voetlicht. Er was gerommeld met anderhalf miljoen stembiljetten.

Als je dan toch 48,6 procent van de stemmen binnenhaalt, kun je concluderen dat bijna de helft van de Turkse kiezers zich níét heeft laten intimideren en manipuleren en dat, als het referendum volgens de normale democratische spelregels was verlopen, Erdogan had verloren. Overigens zou hij daarop de betekenis van nederlaag zodanig hebben veranderd dat hij alsnog had gewonnen.

Volgens het ANP, dat zich baseerde op de Turkse uitslagendienst, stemden Turkse Nederlanders 'massaal' voor invoering van de dictatuur in hun oude vaderland - een interpretatie die werd overgenomen door de Volkskrant. Van de 250 duizend stemgerechtigden gingen er 112 duizend stemmen. Van hen zetten er zeventigduizend een kruisje achter 'ja'. Bijna honderdveertigduizend Nederturken vond het referendum niet de moeite van het stemmen waard - wat je als teken van integratie kunt zien. Is 70 van de 250 duizend 'massaal'? In de newspeak van Erdogan mogelijk wel, maar in gewonemensentaal niet.

Minister Koenders zei dat hij bezorgd was over de concentratie van macht. Ook wees hij erop dat de doodstraf in strijd is met de Europese waarden. Mooie woorden, maar vermoedelijk even effectief als een verzoek van die Boekhoorn aan z'n panda's de bamboe te laten staan.

Ik ben reuzebenieuwd hoe Europa zich de komende tijd zal gaan opstellen tegenover Turkije. De onderhandelingen over toetreding tot de EU lijken me knap ingewikkeld worden, als Erdogan straks zijn 175 nieuwe gevangenissen heeft gevuld met tegenstanders - degenen die nog leven -, de rechterlijke macht controleert, de laatste oppositie-krant heeft gesloten en de betekenis van criticus en parlement heeft aangepast ('terrorist' en 'klapvee'). Dat is allemaal in strijd met de Europese waarden. Maar behalve waarden zijn er ook economische en geopolitieke belangen. En vooral twee miljoen vluchtelingen in Turkse opvangkampen die dolgraag willen doorreizen naar Europa.

De Turkse premier Simsek zei te verwachten dat de 'ruis' tussen Turkije en Europa na de Franse en Duitse verkiezingen zal verdwijnen. Dat kan, maar voor de tientallen miljoenen Turken die de toekomst onder Erdogan met schrik en beven tegemoet zien, hoop ik dat het anders zal lopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden