Turkije en Israël hebben elkaar hard nodig

De banden tussen de twee landen die zich beschouwen als voorbeeldige democratieën in een woelig Midden-Oosten worden steeds nauwer. Zeker als moslim-extremisten hen bedreigen....

Krap een jaar na de stichting van de staat Israël was de Turkse republiek het eerste moslimland dat de joodse staat erkende, een gebaar dat voortdurend door beide naties wordt gebruikt om de goede betrekkingen te illustreren. De relatielijkt echter eerder op een verstandshuwelijk dan op een passievolle liefdesrelatie.

Want het mag dan meer dan een halve eeuw geleden zijn dat Ankara Tel Aviv erkende, de betrekkingen zijn eigenlijk pas de laatste twee decennia verdiept. Deze raakten af en toe ernstig bekoeld, zoals toen Israël begin jaren negentig Libanon binnenviel.

De Israëli's zijn weinig gecharmeerd van de Turkse kritiek op hun politiek jegens de Palestijnen. Zo sprak oud-premier Bülent Ecevit een paar jaar geleden van een genocide die de Israëli's jegens de Palestijnen bedreven. De verpletterende overwinning van de AK-partij van premier Tayyip Erdogan in 2002 baarde Tel Aviv zorgen, zeker toen in de aanloop naar de invasie van Irak Turkije samen met de Arabische landen een gewapend conflict trachtte te voorkomen. De AKP heeft islamistische wortels en toen Erdogan onlangs de Israëlische premier Ariel Sharon een terrorist noemde, was de woede in Israël groot. De zorg is evenwel wat afgenomen, nu blijkt dat in de buitenlandse politiek van Ankara weinig veranderingen optreden.

Niettemin hebben de omstandigheden de landen min of meer in elkaars armen gedreven. Turkije is voor Israëli's een voor de hand liggend nabij vakantieland. De Arabische buurlanden komen tenslotte niet in aanmerking. Jaarlijks bezoeken 300 duizend Israëli's Turkije.

Ook beschouwen beide landen zichzelf als voorbeeldige democratieën in de nabijheid van totalitairenaties, welke ook nog eens bedreigd worden door moslim-extremisten.

De economische banden tussen Ankara en Tel Aviv nemen steeds verder toe. Tien jaar geleden bedroeg de waarde van de handel nog 90 miljoen dollar per jaar, vorig jaar was dat opgelopen tot ruim 1,3 miljard. Volgens Barry Rubin van de Israëlische denktank Global Research and International Affairs Center kunnen de landen veel voor elkaar betekenen: Turkije heeft water, textiel en eenvoudige massagoederen. Israël biedt high tech en andere technisch hoogstaande producten.

Israël kampt met een chronisch watertekort. Vorig jaar werd een contract getekend dat de levering van Turks water vanuit de havenstad Manavgat mogelijk maakt. Het langjarig contract had veel voeten in aarde, omdat de Israëli's zich niet te zeer afhankelijk wilden maken van de Turken. Ook zeiden deskundigen dat ontziltingsinstallaties op den duur goedkoper zouden zijn dan import.

De meest vergaande samenwerking vindt echter plaats op militair gebied. In 1996 werd een defensieovereenkomst gesloten waarbij Israëlische piloten mogen oefenen in het Turkse luchtruim. Israëlische concerns moderniseren Turkse gevechtsvliegtuigen en tanks. Zo kregen de afgelopen jaren Turkse F-4's en F-5's een opknapbeurt.

Maar ook de militaire samenwerking staat af en toe onder druk. In 2000 zag Turkije af van de aankoop van Israëlische gevechtshelikopters – een order van 1,5 miljard dollar – uit protest tegen het militaire optreden jegens de Palestijnen.

Een verstandshuwelijk dus, maar een relatie die niet echt wordt bedreigd. Volgens de voormalige Amerikaanse ambassadeur in Tukije Morton Abramowitz is de afgelopen jaren hooguit de toon veranderd, maar niet de onderlinge samenwerking. Daarvoor hebben Turkije en Israël elkaar nog steeds te hard nodig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden