NieuwsIstanbul Conventie

Turkije én de familie Erdogan verdeeld door Istanbulverdrag, dat vrouwen moet beschermen

Turkije overweegt zich terug te trekken uit een Europees verdrag ter bestrijding van geweld tegen vrouwen. De kwestie verdeelt ook regeringspartij AKP. Het bestuur hakt naar verwachting deze week de knoop door.

Het debat laait op terwijl het geweld tegen vrouwen in Turkije toeneemt.Beeld AFP

Conservatieven in de partij stellen dat de Istanbul Conventie, zoals het document ironisch genoeg bekendstaat, familiewaarden ondergraaft en daarmee geweld tegen vrouwen juist bevordert. Andere AKP’ers erkennen het belang van het verdrag. 

Het debat laait op terwijl het geweld tegen vrouwen in Turkije toeneemt, zo zeggen vrouwenorganisaties. Het aantal moorden op vrouwen is de afgelopen tien jaar gestegen. In de maand juli kwamen minstens 36 vrouwen om, voor het merendeel door ‘huiselijk geweld’, gepleegd door mannelijke naasten. Er waren elf verdachte sterfgevallen.

Pinar Gültekin

Veel aandacht trok vorige maand de moord op de 27-jarige Pinar Gültekin. Nadat zij was gewurgd, werd haar lichaam verbrand. Haar lichaam werd 21 juli gevonden in de provincie Mugla in West-Turkije. De dader, een stalkende ex-geliefde, is gearresteerd.

De moord veroorzaakte veel ophef, ook doordat inmiddels de discussie was losgebarsten over het Istanbulverdrag. In diverse steden gingen vrouwen de straat op en op sociale media zong de woede rond, ook geventileerd door Turkse sterren. Het protest wordt aangevoerd door de groep Wij Zullen de Femicide Stoppen.

De Istanbul Conventie, in 2011 opgesteld door de Raad van Europa, beoogt geweld tegen vrouwen te voorkomen en de straffeloosheid van daders te beëindigen. De Turkse regering, ook toen al onder president (destijds premier) Recep Tayyip Erdogan, speelde een belangrijke rol in de totstandkoming.

Het document werd door de Raad bezegeld in Istanbul. Turkije ratificeerde als eerste land. Kort daarop nam het Turkse parlement Beschermingswet 6282 aan, om de Europese afspraken te verankeren in nationale wetgeving.

Lhbti

De laatste maanden echter kwam het Istanbulverdrag onder vuur te liggen van conservatieve organisaties en media. Zij menen dat de nadruk in de tekst op ‘gender’ en gelijkheid van man en vrouw de Turkse gezinswaarden ondermijnt. Ook opent het volgens hen de deur naar normalisering van lhbti.

Het begrip ‘gender’ wordt wereldwijd door conservatieven gezien als dekmantel voor alles wat voos en immoreel is. Zo kondigde de Poolse regering eind juli aan uit de Istanbul Conventie te stappen, omdat het benadrukken van ‘gender’ schadelijk wordt geacht voor de Poolse jeugd. Ook de regeringen van Slowakije en Hongarije hebben bezwaar tegen het verdrag.

Het debat bereikte het politieke domein doordat AKP-vicevoorzitter Numan Kurtulmus begin juli verkondigde dat Turkije het Istanbulverdrag nooit had moeten tekenen en zich eruit moet terugtrekken. Hij kreeg bijval van enkele ministers, maar andere bewindslieden namen het op voor het verdrag.

Het meningsverschil in de regeringspartij mondde uit in een vergadering van de partijtop half juli, voorgezeten door president Erdogan. Volgens de krant Türkiye onderschreef een kleine meerderheid de bezwaren tegen de Istanbul Conventie. Erdogan zou aan het slot hebben vastgesteld dat Turkije het verdrag moet opzeggen. Dat dit gebeurt is echter niet zeker. Deze week waarschijnlijk neemt het AKP-bestuur een beslissing.

Familie Erdogan

Pikant is dat het geschil niet alleen de AKP verdeelt, maar ook de familie Erdogan. Bilal, jongste zoon van de president, zit in het bestuur van een organisatie die tegen het Istanbulverdrag is. Dochter Sumeyye is vicevoorzitter van de aan de AKP gelieerde vrouwenorganisatie Kadem, die zich nadrukkelijk uitspreekt vóór het verdrag. Bij de totstandkoming was Kadem nauw betrokken. Ook de schoonzus van Erdogans schoonzoon, minister van Financiën Berat Albayrak, zit in het Kadem-bestuur.

Volgens een vorige week door Kadem uitgegeven verklaring moeten de ‘echte oorzaken’ van het geweld tegen vrouwen worden aangepakt, in plaats van het verdrag. Ook keert Kadem zich tegen het ‘demoniseren’ van de Istanbul Conventie. Volgens de organisatie bevat de tekst niets dat homoseksualiteit bevordert of het gezin ondermijnt.

Een groot aantal AKP-vrouwen heeft een aanklacht ingediend tegen de islamistische columnist Abdurrahman Dilipak. Die had vrouwelijke voorstanders van het Istanbulverdrag door het buitenland betaalde ‘prostituees’ genoemd.

Volgens Wij Zullen de Femicide Stoppen heeft de Turkse regering veel te weinig gedaan om werk te maken van het verdrag en van Wet 6282. ‘Dat is het grote probleem’, zegt bestuurslid Melek Ölder. ‘Ze hebben de wet niet uitgevoerd. Daardoor neemt het geweld tegen vrouwen toe. Daders denken dat ze ongestraft hun gang kunnen gaan.’

Blijf-van-mijn-lijfhuizen

Veel politiebureaus werken niet zoals de Beschermingswet voorschrijft, volgens Ölder. ‘Het is voor vrouwen moeilijk naar de politie te stappen. Ze worden vaak niet serieus genomen. Of ze worden teruggestuurd naar huis, daar waar het geweld plaatsvindt.’

Ook is er een groot gebrek aan blijf-van-mijn-lijfhuizen. ‘Volgens de wet moet elke gemeente met meer dan 100 duizend inwoners een opvangcentrum hebben. Dat is lang niet altijd het geval.’

Wij Zullen de Femicide Stoppen, opgericht na een geruchtmakende moord in 2010, is op zich zeer ingenomen met Wet 6282. Die kent in het Midden-Oosten zijn gelijke niet, afgezien van de wet die in 2017 werd aangenomen in Tunesië. Zo is net als in Tunesië ook in Turkije ‘economisch geweld’ tegen vrouwen strafbaar.

Corona

Volgens de organisatie is het geweld tegen vrouwen in Turkije verder toegenomen door corona. De conservatieve kritiek op de Istanbul Conventie doet daar nog een schepje bovenop, volgens Ölder. ‘Gewelddadige mannen voelen zich aangemoedigd.’

Dat wordt bevestigd door Amnesty International. ‘Zelfs de discussie over een mogelijke terugtrekking heeft al negatieve gevolgen voor de veiligheid van vrouwen en meisjes’, zo stelt de organisatie in een persbericht. Als Turkije het verdrag daadwerkelijk opzegt, zal dat ‘voor miljoenen vrouwen en meisjes rampzalige gevolgen hebben’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden